Những sinh hoạt văn hóa truyền thống như lễ giỗ Đức Tả quân Lê Văn Duyệt càng có ý nghĩa trong việc giúp thế hệ sau hiểu về lịch sử và nguồn cội.
Trong không gian cổ kính của Di tích lịch sử quốc gia Lăng Lê Văn Duyệt tại Thành phố Hồ Chí Minh, lễ giỗ lần thứ 194 Đức Tả quân Lê Văn Duyệt diễn ra từ ngày 10-12/9 (ngày 29/7, 1-2/8 âm lịch) diễn ra trang nghiêm với nhiều nghi thức truyền thống, thu hút đông đảo người dân thành phố tham dự. Buổi lễ thể hiện lòng tri ân đối với một nhân vật lịch sử có nhiều đóng góp cho vùng đất phương Nam, tạo không gian để công chúng, nhất là người trẻ, tiếp cận lịch sử, văn hóa bằng trải nghiệm thực tế, từ đó bồi đắp ý thức gìn giữ truyền thống và hướng về nguồn cội.
Lễ giỗ là dịp tưởng nhớ công ơn của Đức Tả quân Lê Văn Duyệt lúc sinh thời. Khi làm Tổng trấn Gia Định Thành, ông được nhân dân ghi nhớ là vị quan chính trực, quan tâm đời sống người dân, góp phần giữ yên vùng đất và mở mang vùng đất Nam Bộ. Với tài năng và công đức của ông, nhân dân kính phục, tôn vinh và duy trì việc thờ phụng qua nhiều thế hệ. Một giá trị nổi bật được nhấn mạnh tại lễ giỗ là ý nghĩa giáo dục thế hệ trẻ hướng về nguồn cội và truyền thống văn hóa dân tộc. Qua việc duy trì các nghi thức, phong tục và không gian thờ tự, những câu chuyện về lịch sử vùng đất, con người phương Nam không chỉ được lưu giữ trong sách vở mà trở thành trải nghiệm có thể quan sát, cảm nhận trực tiếp.
Nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Tư tuy tuổi đã cao nhưng vẫn dành nhiều tâm huyết nghiên cứu lịch sử Nam Bộ. Ông cho rằng, việc người dân duy trì lễ giỗ Đức Tả quân Lê Văn Duyệt thể hiện đạo lý nhớ ơn người có công. Trong thời đại khoa học, công nghệ phát triển mạnh mẽ, người trẻ dành ngày càng nhiều thời gian cho các thiết bị số, vì vậy những sinh hoạt văn hóa truyền thống như lễ giỗ càng có ý nghĩa trong việc giúp thế hệ sau hiểu về lịch sử và nguồn cội. Thông qua những dịp tưởng niệm như vậy, người trẻ có điều kiện hiểu hơn về sự biết ơn đối với tiền nhân, từ đó hình thành ý thức trân trọng những giá trị được các thế hệ trước trao truyền.
Lễ giỗ năm nay có sự hiện diện của nhiều bạn trẻ đến tìm hiểu lịch sử. Sinh viên Hoàng Trọng Tấn, Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, em cùng các bạn đến lễ giỗ vừa để bày tỏ lòng tri ân, vừa tìm hiểu sâu hơn về lịch sử, văn hóa và những nghi lễ truyền thống. Theo Hoàng Trọng Tấn, kiến thức qua sách báo là cần thiết nhưng chưa đủ. Khi trực tiếp đến di tích, chứng kiến các nghi thức và tìm hiểu những loại hình nghệ thuật truyền thống như hát bội, người trẻ có thêm trải nghiệm mà trong đời sống thường ngày không dễ có được.
Cũng lần đầu có cơ hội tìm hiểu sâu hơn về di tích qua lời giới thiệu của bạn bè, bạn Nguyễn Thị Vân Anh, sống tại Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, những câu chuyện về các nhân vật lịch sử khiến em thêm trân trọng sự đóng góp của các thế hệ đi trước. Với Vân Anh, sự tri ân không chỉ thể hiện bằng cảm xúc mà còn bằng việc học tập, trau dồi kiến thức và văn hóa để có thể đóng góp hữu ích hơn cho xã hội.
Ông Lê Công Chính, Thư ký Hội đồng họ Lê Thành phố Hồ Chí Minh đánh giá, việc tổ chức trang nghiêm lễ tưởng niệm có ý nghĩa đối với giáo dục truyền thống, đặc biệt cho học sinh, sinh viên. Theo ông, việc trực tiếp đến di tích, thắp nén hương tưởng nhớ người có công cũng là cách mỗi người kết nối với lịch sử và thể hiện sự tri ân đối với tiền nhân.
Giữa nhịp sống của một đô thị hiện đại, những người trẻ chủ động tìm đến di tích, lắng nghe câu chuyện về tiền nhân, quan sát một nghi lễ cổ truyền hay tìm hiểu hát bội cho thấy lịch sử vẫn có sức hấp dẫn khi được trao truyền bằng những cách gần gũi. Từ những trải nghiệm ấy, đạo lý “uống nước nhớ nguồn” không chỉ được nhắc lại như một bài học, mà có thể trở thành nhận thức và tình cảm được bồi đắp tự nhiên trong mỗi thế hệ./.
