Từ thực tiễn xét xử vụ án Phó Đức Nam (Mr Pips) và đồng phạm, Thẩm phán Trần Nam Hà, Chủ tọa phiên tòa cho biết, một trong những vấn đề quan trọng trong quá trình xét xử là làm rõ bản chất thực sự của các sàn giao dịch tài chính trực tuyến.
Việc xét xử các vụ án hình sự có quy mô lớn, tính chất đặc biệt phức tạp, nhất là tội phạm có tổ chức, sử dụng công nghệ cao, đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với năng lực và trách nhiệm của các cơ quan tư pháp. Từ thực tiễn xét xử vụ án Phó Đức Nam (Mr Pips) và đồng phạm, Chánh án Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội Nguyễn Xuân Kỳ và thẩm phán Trần Nam Hà (Chủ tọa phiên tòa) đã chia sẻ với phóng viên Thông tấn xã Việt Nam những kinh nghiệm trong giải quyết các vụ án phức tạp, bảo đảm xét xử nghiêm minh, công bằng, đúng pháp luật và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người bị hại.
*Làm rõ bản chất hành vi phạm tội, bảo vệ quyền lợi người bị hại
Vụ án Phó Đức Nam và đồng phạm có quy mô đặc biệt lớn, với 188 bị cáo, 919 bị hại và khoảng 100 người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, hơn 200 luật sư tham gia bào chữa. Sau nhiều ngày xét xử, chiều 16/11, Hội đồng xét xử sơ thẩm Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội đã tuyên án đối với các bị cáo.
Theo Thẩm phán Trần Nam Hà, Chủ tọa phiên tòa, một trong những vấn đề quan trọng trong quá trình xét xử là làm rõ bản chất thực sự của các sàn giao dịch tài chính trực tuyến. Bởi bên ngoài, các sàn này được quảng bá như những nền tảng đầu tư tài chính quốc tế, nhưng hoạt động thực tế hoàn toàn khác với những gì khách hàng được giới thiệu.
Hội đồng xét xử đã tập trung xem xét, đối chiếu nhiều nhóm chứng cứ, từ dữ liệu điện tử trên hệ thống giao dịch, tài liệu về tổ chức hoạt động của các công ty, phân công nhân sự đến dữ liệu tài khoản ngân hàng, dòng tiền và lời khai của các bị cáo, người bị hại. Đặc biệt, việc đối chiếu dữ liệu giao dịch với dòng tiền thực tế có ý nghĩa quan trọng trong xác định phương thức, thủ đoạn các đối tượng sử dụng thông tin gian dối để lôi kéo khách hàng nạp tiền và thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản.
Qua xét xử cho thấy, các bị hại đã bị dụ dỗ, thao túng tâm lý bằng những thủ đoạn được tính toán từ trước. Ban đầu, người tham gia được khuyến khích đầu tư số tiền vừa phải, có thể rút lợi nhuận ngay với tỷ lệ lớn. Khi đã tạo được lòng tin, các đối tượng tiếp tục dụ dỗ họ nạp số tiền ngày càng lớn, sau đó đưa ra nhiều lý do khiến tài khoản thua lỗ, không thể rút tiền và cuối cùng bị chiếm đoạt. Ngay tại phiên tòa, bị cáo Phó Đức Nam cũng khẳng định khả năng người chơi bị thua lên tới 99% trên các sàn giao dịch do các bị cáo tổ chức, vận hành.
Thẩm phán Trần Nam Hà cho biết, một yêu cầu đặc biệt quan trọng khác là cá thể hóa trách nhiệm hình sự của từng bị cáo. Mặc dù cùng tham gia một hệ thống có sự phân công tương đối chặt chẽ, nhưng tính chất, mức độ hành vi, hậu quả và vai trò của mỗi người không giống nhau.
Do đó, việc đánh giá trách nhiệm hình sự không thể chỉ căn cứ vào chức danh, vị trí công việc hay việc được trả lương, mà phải xem xét toàn diện hành vi cụ thể, vai trò tham gia, mức độ lỗi, nhân thân và thái độ khai báo của từng bị cáo; phân hóa rõ vai trò của những người chủ mưu, cầm đầu, tổ chức, điều hành với những người trực tiếp thực hiện hành vi phạm tội hoặc giúp sức.
Việc phân loại, đánh giá hành vi, vai trò của từng bị cáo, kiểm tra dòng tiền và xác định số tiền từng bị hại bị chiếm đoạt là công việc hết sức khó khăn, phức tạp. Tuy nhiên, Hội đồng xét xử đã nỗ lực xem xét toàn diện, vận dụng các quy định của pháp luật, đặc biệt là những quy định mới có lợi cho các bị cáo, để đưa ra phán quyết phù hợp, bảo đảm đúng người, đúng pháp luật, có lý, có tình.
Một trong những vấn đề để lại nhiều suy nghĩ là những thiệt hại và hệ lụy mà người bị hại phải gánh chịu. Tại phiên tòa, nhiều bị hại rất bức xúc, có người bật khóc khi trình bày về hoàn cảnh của mình. Có người bị chiếm đoạt số tiền lên tới hàng chục tỷ đồng, dẫn đến những đổ vỡ trong quan hệ gia đình, bạn bè, người thân.
Hội đồng xét xử đã cố gắng lắng nghe, trấn an người bị hại, đồng thời xem xét cặn kẽ số tiền họ đã đầu tư, số tiền đã rút và số tiền thực tế còn bị chiếm đoạt để xác định trách nhiệm bồi thường. Hội đồng xét xử cũng áp dụng triệt để các biện pháp tạm giữ, phong tỏa tài khoản, tiền, vàng và bất động sản của các bị cáo, người liên quan nhằm bảo đảm thi hành án, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người bị hại.
Từ thực tiễn vụ án, Thẩm phán Trần Nam Hà cho rằng, cần chuyển từ tư duy xử lý khi hậu quả đã xảy ra sang chủ động nhận diện, cảnh báo và ngăn chặn tội phạm công nghệ cao từ sớm, từ xa; tăng cường quản lý hoạt động đầu tư tài chính, giám sát giao dịch bất thường, bảo toàn dữ liệu điện tử và truy vết dòng tiền.
Vụ án cũng là bài học cảnh tỉnh đối với người trẻ khi lựa chọn việc làm. Không nên chỉ quan tâm đến mức lương, chế độ đãi ngộ mà cần tìm hiểu kỹ lĩnh vực kinh doanh của doanh nghiệp và tính hợp pháp của công việc được giao. Việc làm theo sự phân công của cấp trên hoặc được trả lương không đương nhiên loại trừ trách nhiệm hình sự nếu người lao động biết rõ mà vẫn cố ý tham gia thực hiện hành vi phạm tội.
Thẩm phán Trần Nam Hà nhấn mạnh: “Giá trị của một công việc không chỉ nằm ở thu nhập, mà còn ở sự chính đáng của đồng tiền mình kiếm được và tương lai mà công việc đó mang lại. Đừng vì lợi ích trước mắt mà đánh đổi danh dự, tương lai và tự do của chính mình”.
*Xét xử nghiêm minh, công bằng, không để oan sai, bỏ lọt tội phạm
Từ thực tiễn xét xử các vụ án lớn, phức tạp tại Hà Nội thời gian qua, Chánh án Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội Nguyễn Xuân Kỳ nhấn mạnh, yêu cầu đặt ra đối với Tòa án không chỉ là xét xử nghiêm minh, đúng pháp luật mà còn phải bảo đảm tính thận trọng, khách quan, toàn diện trong từng hoạt động tố tụng.
Quan điểm xuyên suốt của Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội là tuân thủ nghiêm các quy định pháp luật, bảo đảm nguyên tắc suy đoán vô tội, tranh tụng trong xét xử và sự độc lập của Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân. Việc đánh giá chứng cứ phải khách quan, toàn diện, làm rõ tính chất, mức độ hành vi phạm tội, vai trò của từng bị cáo, tránh bỏ lọt tội phạm, đồng thời không làm oan người vô tội.
Đối với những vụ án có tổ chức, nhiều người tham gia, việc xử lý phải bảo đảm phân hóa trách nhiệm hình sự. Những đối tượng chủ mưu, cầm đầu, tổ chức, điều hành đường dây phạm tội phải được xử lý nghiêm minh, tương xứng với hành vi và hậu quả gây ra. Trong khi đó, những bị cáo có vai trò thứ yếu, giúp sức không đáng kể cần được xem xét đầy đủ các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ và chính sách khoan hồng của pháp luật.
Chánh án Nguyễn Xuân Kỳ khẳng định, một bản án có sức thuyết phục không chỉ thể hiện ở tính nghiêm minh mà còn phải bảo đảm công bằng, nhân văn, đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, góp phần củng cố niềm tin của nhân dân đối với hoạt động tư pháp và công lý.
Đối với những vụ án thuộc diện Ban Chỉ đạo Trung ương và thành phố theo dõi, được dư luận đặc biệt quan tâm hoặc có đông bị cáo, bị hại, yêu cầu trước hết là phải tổ chức xét xử an toàn, công khai, minh bạch, đúng quy định pháp luật.
Cụ thể, Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội chú trọng phối hợp với các cơ quan tiến hành tố tụng để đánh giá tính chất, mức độ phức tạp của vụ án; phân công Thẩm phán, Thư ký và bộ phận giúp việc có kinh nghiệm, năng lực phù hợp. Việc rà soát hồ sơ, diễn biến vụ án và quá trình tố tụng cũng được chú trọng nhằm kịp thời phát hiện, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trước khi mở phiên tòa.
Đối với những vấn đề còn mâu thuẫn, chưa rõ hoặc có quan điểm khác nhau, Hội đồng xét xử phải giữ vững nguyên tắc độc lập, đưa ra xem xét, xét hỏi, tranh luận công khai tại phiên tòa trên cơ sở chứng cứ hợp pháp, không để những nhận định chủ quan dẫn đến thiếu sót.
Đánh giá công tác xét xử thời gian qua, Chánh án Nguyễn Xuân Kỳ cho biết, các phiên tòa lớn, phức tạp cơ bản được tổ chức bảo đảm tiến độ, an ninh, an toàn và chất lượng. Các bản án thể hiện sự nghiêm minh trong xử lý đối tượng chủ mưu, cầm đầu, đồng thời phân hóa rõ trách nhiệm đối với những trường hợp giữ vai trò thứ yếu, giúp sức không đáng kể.
*Nâng cao năng lực xét xử trước thách thức tội phạm công nghệ cao
Theo Chánh án Nguyễn Xuân Kỳ, tội phạm có tổ chức, sử dụng công nghệ cao và tội phạm trên không gian mạng đang diễn biến ngày càng phức tạp, với phương thức, thủ đoạn tinh vi, phạm vi hoạt động rộng, có thể liên quan đến nhiều địa phương, thậm chí nhiều quốc gia. Thực tiễn này đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với năng lực chuyên môn, bản lĩnh và trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, Thẩm phán.
Trước yêu cầu đó, Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội xác định nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, Thẩm phán là nhiệm vụ trọng tâm; chú trọng đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu về pháp luật hình sự, tố tụng hình sự, công nghệ thông tin, tài chính, ngân hàng và giao dịch điện tử, đồng thời rèn luyện bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp, tinh thần trách nhiệm và sự liêm chính trong hoạt động tư pháp.
Cùng với đó, Tòa án tiếp tục nâng cao chất lượng nghiên cứu hồ sơ, đánh giá chứng cứ và tổ chức tranh tụng, đặc biệt là kỹ năng nhận diện, kiểm tra chứng cứ điện tử, dữ liệu số, dòng tiền và các giao dịch có dấu hiệu bất thường; bảo đảm mọi chứng cứ được đánh giá đúng quy định, không suy diễn, chủ quan hoặc phiến diện.
Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội cũng chủ động chuyển đổi số, số hóa hồ sơ, ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, điều hành và xét xử nhằm nâng cao hiệu quả, rút ngắn thời gian giải quyết án nhưng vẫn bảo đảm chất lượng và an toàn thông tin. Đồng thời, tăng cường phối hợp với các cơ quan tiến hành tố tụng, kịp thời tháo gỡ khó khăn trong giải quyết các vụ án phức tạp, bảo đảm đúng chức năng, thẩm quyền của từng cơ quan.
Bên cạnh đó, Tòa án chú trọng tăng cường kỷ luật, kỷ cương công vụ, trách nhiệm của người đứng đầu; thường xuyên kiểm tra, giám sát, kiên quyết phòng ngừa, phát hiện và xử lý những biểu hiện tiêu cực, vi phạm đạo đức nghề nghiệp, bảo đảm hoạt động xét xử độc lập, khách quan, công tâm.
Chánh án Nguyễn Xuân Kỳ nhấn mạnh: “Cải cách tư pháp không chỉ là đổi mới quy trình, thủ tục hay ứng dụng công nghệ mà cốt lõi là nâng cao chất lượng thực thi công lý, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ, lấy chất lượng xét xử và niềm tin của nhân dân làm thước đo hiệu quả hoạt động”. Đây cũng là định hướng để Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội tiếp tục xây dựng đội ngũ cán bộ trong sạch, vững mạnh, chuyên nghiệp, hiện đại, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp trong tình hình mới./.
- Từ khóa:
- Vụ Mr Pips
- năng lực
- xứt xử
- tội phạm công nghệ cao



