Tám mươi mốt năm đã trôi qua kể từ buổi sáng lịch sử 23/9/1945, khi lời hiệu triệu Nam Bộ kháng chiến do đồng chí Trần Văn Giàu thay mặt Ủy ban Kháng chiến Nam Bộ phát đi vang dội khắp miền Nam.
Trên quê hương Tây Ninh hôm nay - nơi gắn với cuộc đời và sự nghiệp của Giáo sư Trần Văn Giàu - tiếng gọi thiêng liêng ấy vẫn còn được lưu giữ và được tiếp nối bằng khát vọng học tập, đổi mới sáng tạo và cống hiến của thế hệ trẻ trong thời đại mới.
* Tiếng gọi từ thời khắc non sông nguy biến
Chỉ ba tuần sau khi Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, dân tộc Việt Nam lại đứng trước thử thách mới. Rạng sáng 23/9/1945, được quân đội Anh hậu thuẫn, thực dân Pháp nổ súng đánh chiếm Sài Gòn, mở đầu cuộc chiến tranh xâm lược nước ta lần thứ hai.
Trong hoàn cảnh đất nước vừa giành được độc lập, chính quyền cách mạng còn non trẻ, lực lượng vũ trang thiếu thốn, vũ khí chủ yếu là thô sơ, Nam Bộ đã trở thành nơi đầu tiên đương đầu với cuộc tái xâm lược của thực dân Pháp.
Trước “tiếng kêu sơn hà nguy biến”, Ủy ban Kháng chiến Nam Bộ do đồng chí Trần Văn Giàu làm Chủ tịch đã phát đi lời kêu gọi toàn thể đồng bào đứng lên bảo vệ nền độc lập vừa giành được. Lời hiệu triệu ấy khẳng định nhiệm vụ hàng đầu là tiêu diệt quân xâm lược và tay sai, đồng thời tuyên bố dứt khoát: “Cuộc kháng chiến bắt đầu!”.
Khẩu hiệu “Thà chết tự do còn hơn sống nô lệ”, hay tinh thần “Độc lập hay là chết”, nhanh chóng trở thành tiếng gọi của lòng yêu nước, kết tinh ý chí bất khuất của quân và dân Nam Bộ. Đó là lời thề chiến đấu và cũng là biểu tượng cho khí phách của một dân tộc quyết không chấp nhận mất nước lần nữa.
Từ Nam Bộ, ngọn lửa kháng chiến nhanh chóng lan rộng. Ngay trong ngày 23/9/1945, sau khi nhận được điện báo từ Nam Bộ, Chủ tịch Hồ Chí Minh triệu tập Hội nghị Thường vụ Trung ương Đảng và chuẩn y quyết tâm kháng chiến. Ngày 29/10/1945, trong “Lời kêu gọi đồng bào Nam Bộ”, Người khẳng định: “Từ Nam chí Bắc đồng bào ta luôn luôn sẵn sàng. Mấy triệu người như một, quyết tâm đánh tan quân cướp nước...”.
Tinh thần “đi trước về sau” của Nam Bộ đã góp phần viết nên trang sử hào hùng của dân tộc, để từ đó hình thành hình tượng “Thành đồng Tổ quốc” - biểu tượng của lòng yêu nước, ý chí kiên cường và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc.
* Truyền lửa từ tên tuổi Trần Văn Giàu
Sau 81 năm, trên quê hương Tây Ninh hôm nay, những dấu ấn về đồng chí Trần Văn Giàu vẫn hiện hữu trong đời sống văn hóa, giáo dục và tinh thần của người dân.
Nhà lưu niệm Giáo sư Trần Văn Giàu là nơi lưu giữ nhiều hiện vật, tư liệu quý về cuộc đời hoạt động cách mạng, sự nghiệp khoa học và giáo dục của ông. Nơi đây là địa chỉ đỏ để giáo dục truyền thống, góp phần giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về một nhà cách mạng, nhà giáo, nhà khoa học lớn của đất nước.
Tên tuổi Trần Văn Giàu còn được đặt cho ngôi trường trung học phổ thông chuyên của tỉnh - nơi nhiều học sinh xem là môi trường học tập mơ ước. Với các em, việc học tập dưới mái trường mang tên người đã phát đi lời hiệu triệu Nam Bộ kháng chiến là niềm tự hào, đồng thời cũng là động lực để không ngừng phấn đấu.
Em Võ Huỳnh Lê Na, học sinh lớp 10 chuyên Văn, cho biết em lựa chọn Trường Trung học phổ thông chuyên Trần Văn Giàu bởi niềm đam mê văn học và sự ngưỡng mộ đối với những đóng góp của Giáo sư Trần Văn Giàu cho đất nước. Theo em, hiểu về lịch sử và công lao của các thế hệ đi trước là động lực để bản thân nỗ lực mỗi ngày, hoàn thiện chính mình và đóng góp cho xã hội trong tương lai.
Trong khi đó, Võ Thị Ngọc Tiền, học sinh lớp 12 chuyên Văn, chia sẻ rằng việc tham gia Câu lạc bộ Lý luận trẻ của nhà trường giúp học sinh hiểu sâu hơn về lịch sử dân tộc, các vấn đề chính trị - xã hội cũng như trách nhiệm của tuổi trẻ hôm nay đối với đất nước. Từ những bài học lịch sử, bản thân em và các bạn ý thức rõ hơn trách nhiệm tiếp nối và phát huy những giá trị mà cha ông đã dày công vun đắp.
Theo Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông chuyên Trần Văn Giàu Đàm Văn Tuyến, từ năm học 2026-2027, nhà trường xây dựng hệ giá trị “6 chữ giàu” gồm: Giàu tri thức, giàu năng lực, giàu tâm hồn, giàu khát vọng, giàu trách nhiệm và giàu văn hóa. Đây là những giá trị cốt lõi được kỳ vọng sẽ tạo nên bản sắc của học sinh chuyên Trần Văn Giàu trong giai đoạn mới.
Năm học 2025-2026, chất lượng giáo dục toàn diện của nhà trường tiếp tục được nâng cao. Bên cạnh những thành tích nổi bật trong đào tạo học sinh giỏi và nghiên cứu khoa học, công tác giáo dục truyền thống, đạo đức và kỹ năng sống cho học sinh cũng đạt nhiều kết quả tích cực.
Đáng chú ý, nhà trường đang triển khai nhiều giải pháp đưa ngoại ngữ trở thành công cụ học tập và hội nhập thay vì chỉ phục vụ thi cử. Một số nội dung của các môn Toán, Vật lý và Tin học đã được giảng dạy bằng tiếng Anh; các hoạt động học thuật tăng cường kỹ năng thuyết trình, nghiên cứu và giao tiếp bằng ngoại ngữ.
Bên cạnh đó là việc thúc đẩy giáo dục STEM, nghiên cứu khoa học, kỹ năng số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong học tập. Năm học vừa qua, tỷ lệ học sinh sở hữu chứng chỉ tiếng Anh quốc tế tăng gần 30%; số học sinh theo học các ngành STEM cũng tăng gần 50% so với trước.
Theo định hướng của nhà trường, ngoại ngữ sẽ là cầu nối hội nhập, giáo dục STEM là động lực đổi mới và năng lực số là nền tảng để học sinh thích ứng với yêu cầu phát triển của thời đại. Đó cũng chính là cách thế hệ trẻ tiếp nối tinh thần yêu nước bằng những hình thức mới phù hợp với bối cảnh hiện nay.
Cùng với nhà trường, việc gìn giữ và lan tỏa giá trị di sản Trần Văn Giàu được thực hiện thông qua hoạt động của Thư viện Trần Văn Giàu (nằm trong Thư viện tỉnh Tây Ninh). Gần 2.400 bản sách từ tủ sách cá nhân của cố Giáo sư đang được lưu giữ, trong đó hơn 100 đầu sách đã được số hóa để phục vụ bạn đọc trực tuyến. Những trang sách từng gắn bó với cuộc đời nghiên cứu của ông nay tiếp tục đến với thế hệ trẻ bằng công nghệ số, mở rộng khả năng tiếp cận tri thức mọi lúc, mọi nơi.
Tám mươi mốt năm đã đi qua kể từ ngày tiếng gọi Nam Bộ kháng chiến vang lên giữa thời khắc non sông nguy biến. Lịch sử đã lùi xa nhưng tinh thần đổi mới, sáng tạo và ý chí, bản lĩnh của người trí thức yêu nước Trần Văn Giàu vẫn còn nguyên giá trị. Trên quê hương Tây Ninh hôm nay, tiếng gọi ấy vẫn đang được gìn giữ bằng những địa chỉ đỏ, những trang sách và bằng sự nỗ lực học tập, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và khát vọng cống hiến của thế hệ trẻ./.
