Phát hiện sớm cần đi đôi với bảo vệ an toàn, hỗ trợ tâm lý và theo dõi quá trình phục hồi.
Bạo hành trẻ em có thể gây tổn thương lâu dài đến sức khỏe tâm thần, sự hình thành nhân cách và quá trình phát triển của trẻ. Phát hiện sớm nguy cơ, hỗ trợ phục hồi tâm lý và tăng cường phối hợp liên ngành là những giải pháp cần được chú trọng nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ trẻ em trong gia đình và ngoài xã hội. Đây là nội dung được các chuyên gia trong và ngoài nước nhấn mạnh tại tọa đàm khoa học “Tăng cường công tác bảo vệ trẻ em trước vấn nạn bạo hành trong và ngoài gia đình” do Trung tâm Nâng cao năng lực, hỗ trợ phụ nữ và trẻ em (CSWC) phối hợp với Trường Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức sáng 26/10.
Theo Thạc sỹ Lâm Thị Ánh Quyên, Phó Trưởng khoa, phụ trách Khoa Khoa học Xã hội, Trường Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh, bạo hành không chỉ gây tổn thương thể chất mà còn để lại những ảnh hưởng sâu sắc đến tâm lý, quá trình phát triển của trẻ. Đáng chú ý, một số hành vi xúc phạm, đe dọa, áp đặt hoặc thiếu quan tâm đến nhu cầu tình cảm của trẻ vẫn tồn tại trong gia đình dưới danh nghĩa dạy dỗ, kỷ luật. Việc nhận diện đầy đủ các hình thức bạo hành có ý nghĩa quan trọng trong phòng ngừa và hỗ trợ trẻ. Bên cạnh nâng cao nhận thức của cha mẹ, cần tăng cường phối hợp giữa gia đình, nhà trường và các cơ quan, tổ chức liên quan để phát hiện sớm nguy cơ, bảo đảm an toàn và hỗ trợ trẻ kịp thời.
Từ góc độ tham vấn tâm lý, Tiến sỹ Phan Thị Mai Quyên, Giám đốc Trung tâm Tham vấn tâm lý thuộc Khoa Khoa học Xã hội, Trường Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, bạo hành và những trải nghiệm bất lợi thời thơ ấu có thể để lại hệ lụy lớn đối với sức khỏe tâm thần cho trẻ em. Quá trình phục hồi không diễn ra đơn lẻ mà phụ thuộc vào sự tương tác giữa bản thân trẻ, các mối quan hệ xung quanh và môi trường sống. Để bảo vệ và hỗ trợ trẻ hiệu quả, cần kết hợp song song giữa việc phát hiện, bảo vệ an toàn và hỗ trợ bù đắp sớm qua ba chiều gồm: Cảm nhận an toàn, sự gắn bó cùng năng lực và kết nối. Công tác này đòi hỏi sự phối hợp liên ngành chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường, y tế và công tác xã hội với trẻ em luôn được đặt ở trung tâm. Việc hỗ trợ trẻ sau bạo hành không nên chỉ dừng lại ở xử lý vụ việc hoặc giải quyết những biểu hiện tổn thương trước mắt. Trẻ cần được sống trong môi trường an toàn, có người lớn đáng tin cậy để chia sẻ, được tôn trọng cảm xúc và có cơ hội khôi phục sự tự tin, xây dựng các mối quan hệ tích cực. Vì vậy, phát hiện sớm cần đi đôi với bảo vệ an toàn, hỗ trợ tâm lý và theo dõi quá trình phục hồi.
Tiến sỹ Phan Thị Cẩm Giang, Trường Đại học Quốc tế Sài Gòn lưu ý ranh giới giữa giáo dục và bạo lực trong gia đình. Một số cha mẹ vẫn xem hình phạt nặng nề, lời nói gây tổn thương hoặc hành vi áp đặt là cách thể hiện tình yêu thương và trách nhiệm dạy dỗ con. Tuy nhiên, cách ứng xử này có thể làm suy giảm lòng tự trọng, gây bất an và ảnh hưởng đến sự hình thành nhân cách của trẻ. Bên cạnh đó, sự thiếu kết nối giữa cha mẹ và con cái trong bối cảnh công nghệ số cũng đặt ra những thách thức mới. Khi không tìm được sự lắng nghe, chia sẻ trong gia đình, trẻ có thể tìm kiếm sự đồng cảm từ các mối quan hệ bên ngoài hoặc trên không gian mạng, nơi tiềm ẩn nguy cơ bị dụ dỗ, thao túng, bắt nạt và xâm hại. Tiến sĩ Phan Thị Cẩm Giang cho rằng cần chuyển mạnh từ cách tiếp cận chủ yếu xử lý hậu quả sang chủ động phòng ngừa. Một giải pháp là xây dựng, phổ biến bộ công cụ giúp cha mẹ, giáo viên và người làm công tác xã hội nhận diện sớm dấu hiệu tổn thương tâm lý, từ đó có phương án hỗ trợ phù hợp. Cùng với đó, các bên liên quan cần phát triển hệ thống tư vấn tâm lý và các điểm tiếp nhận, hỗ trợ an toàn để trẻ có thể tìm đến khi gặp khó khăn; đồng thời nâng cao nhận thức của cha mẹ về phương pháp nuôi dạy con khoa học...
Ông Pierre Du Ville, Trưởng Đại diện Phái đoàn Wallonie-Bruxelles tại Việt Nam cho rằng, công tác xã hội đường phố là một phương thức quan trọng để tiếp cận trẻ em và thanh thiếu niên có hoàn cảnh dễ bị tổn thương. Thay vì chờ trẻ tìm đến các cơ sở hỗ trợ, nhân viên công tác xã hội chủ động tiếp cận các em tại môi trường sống, xây dựng mối quan hệ tin cậy, không phán xét và tìm kiếm hình thức hỗ trợ phù hợp. Qúa trình đô thị hóa nhanh, di cư nội địa và những thay đổi về điều kiện sống khiến thách thức đối với thanh thiếu niên ngày càng đa dạng. “Do đó, các chương trình bảo vệ trẻ em cần bám sát thực tiễn cộng đồng, phát huy kinh nghiệm của những người trực tiếp làm việc với trẻ và tăng cường kết nối giữa các lực lượng chuyên môn”, ông Pierre Du Ville chia sẻ.
Thực tiễn từ các chương trình can thiệp xã hội dành cho trẻ em có hoàn cảnh bấp bênh tại Thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh phía Nam trong những năm qua, ông Pierre Du Ville cho rằng cần tiếp tục nâng cao năng lực cho đội ngũ nhân viên công tác xã hội. Đặc biệt, việc trao đổi kinh nghiệm giữa các nước có chương trình can thiệp tương tự sẽ góp phần mở rộng phương pháp hỗ trợ, những giải pháp có thể áp dụng phù hợp với điều kiện địa phương, về đặc điểm văn hóa, xã hội và bảo đảm tiếng nói của trẻ em được lắng nghe trong xây dựng, triển khai các hoạt động hỗ trợ.
Theo các đại biểu, bảo vệ trẻ em hiệu quả đòi hỏi sự phối hợp thường xuyên giữa cơ quan quản lý, cơ sở giáo dục, chuyên gia tâm lý, cơ sở y tế, tổ chức xã hội và cộng đồng. Các trường hợp có nguy cơ cao cần được phát hiện, chuyển gửi và hỗ trợ kịp thời; thông tin liên quan phải được xử lý phù hợp, bảo đảm an toàn và quyền riêng tư của trẻ. Nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ làm công tác bảo vệ trẻ em cần gắn với hoàn thiện cơ chế phối hợp và mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ hỗ trợ. Việc kết nối nghiên cứu khoa học với thực tiễn, kết hợp kinh nghiệm quốc tế với điều kiện Việt Nam sẽ góp phần nâng cao chất lượng các chương trình can thiệp, nhất là đối với trẻ em có hoàn cảnh khó khăn và trẻ có nguy cơ bị bạo hành, xâm hại./.
