Giáo dục

Bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư theo năng lực thực chất và nhu cầu của từng trường đại học

Dự thảo Thông tư quy định tiêu chuẩn, điều kiện và quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư vừa được Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố để lấy ý kiến góp ý.

 Việc bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư dự kiến sẽ gắn chặt hơn với nhu cầu sử dụng nhân lực, năng lực đào tạo và nghiên cứu khoa học của từng cơ sở giáo dục đại học. Ứng viên được đánh giá toàn diện về chất lượng nghiên cứu, năng lực giảng dạy và mức độ đáp ứng yêu cầu của vị trí việc làm, thay vì chủ yếu dựa trên điểm số công trình khoa học.

Ảnh minh họa.

Đây là một trong những điểm mới tại dự thảo Thông tư quy định tiêu chuẩn, điều kiện và quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư vừa được Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố để lấy ý kiến góp ý.

Theo dự thảo, cơ chế bổ nhiệm sẽ chuyển từ mô hình Nhà nước công nhận đạt tiêu chuẩn, cơ sở giáo dục đại học thực hiện bổ nhiệm sang mô hình các trường tự chủ tuyển chọn cạnh tranh theo vị trí việc làm. Nhà nước ban hành tiêu chuẩn tối thiểu áp dụng thống nhất trên toàn quốc và thực hiện hậu kiểm dựa trên đánh giá rủi ro.

Một trong những thay đổi đáng chú ý là bỏ bảng quy đổi điểm công trình khoa học, chuyển sang đánh giá chất lượng thông qua 5 công trình khoa học tiêu biểu của ứng viên.

Các ứng viên đáp ứng tiêu chuẩn chung và yêu cầu thành tích tối thiểu sẽ được hội đồng đánh giá độc lập, chấm điểm, xếp hạng để lựa chọn cạnh tranh cho từng vị trí việc làm. Trong đó, trọng số đánh giá năng lực giảng dạy chiếm tối thiểu 30%, nhằm khắc phục tình trạng chú trọng điểm số công trình khoa học nhưng xem nhẹ chất lượng giảng dạy.

Để bảo đảm tính khách quan, hồ sơ ứng viên bắt buộc phải có phản biện ẩn danh. Đối với chức danh giáo sư, hồ sơ được phản biện bởi 5 chuyên gia, trong đó có ít nhất một chuyên gia quốc tế; đối với chức danh phó giáo sư là 3 chuyên gia.

Dự thảo cũng quy định chặt chẽ việc kiểm soát xung đột lợi ích, bảo đảm liêm chính học thuật và thu hồi quyết định bổ nhiệm nếu phát hiện vi phạm.

Bên cạnh đổi mới tiêu chí đánh giá, dự thảo quy định số lượng giáo sư, phó giáo sư tối đa theo từng nhóm ngành, căn cứ vào quy mô đội ngũ giảng viên có trình độ tiến sĩ, kết quả hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và kết quả đào tạo tiến sĩ trong ba năm gần nhất.

Theo đó, số lượng tối đa được xác định trên cơ sở ba thành phần: mức cơ bản bằng 25% số giảng viên có trình độ tiến sĩ; mức tăng theo tỷ trọng nguồn thu từ hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; mức tăng theo kết quả đào tạo tiến sĩ.

Nguồn thu từ hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phải được quản lý qua tài khoản chính thức của cơ sở đào tạo, thể hiện trong báo cáo tài chính được phê duyệt và công khai theo quy định, không bao gồm nguồn thu từ hoạt động dịch vụ, tư vấn.

Tỷ trọng nguồn thu được tính riêng cho các khối ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM); khoa học xã hội và nhân văn; nghệ thuật, phù hợp với đặc thù từng lĩnh vực. Đối với nhóm ngành hoạt động chưa đủ ba năm, các chỉ số được tính theo thời gian thực tế.

Quy định này nhằm gắn quy mô đội ngũ giáo sư, phó giáo sư với năng lực đào tạo, nghiên cứu và kết quả hoạt động thực tế của từng cơ sở giáo dục đại học.

Dự thảo mở rộng cơ chế thu hút nhân lực chất lượng cao. Nhà khoa học đã giữ chức danh giáo sư, phó giáo sư trong nước hoặc quốc tế ít nhất ba năm, khi chuyển sang cơ sở giáo dục đại học khác, không phải chứng minh lại thành tích tối thiểu và không bị tính vào hạn mức cơ bản. Các đại học trọng điểm có đề án phát triển đạt đẳng cấp quốc tế được tự chủ thu hút giáo sư, phó giáo sư nước ngoài ngoài hạn mức quy định.

Cùng với việc trao quyền tự chủ, dự thảo yêu cầu các cơ sở giáo dục đại học công khai kế hoạch tuyển chọn theo vị trí việc làm, tiêu chí đánh giá, thành viên hội đồng, điểm số chi tiết và lý do lựa chọn ứng viên.

Bộ không trực tiếp xét lại từng hồ sơ mà tập trung quản trị dữ liệu toàn ngành, thực hiện kiểm tra đột xuất khi phát hiện dấu hiệu rủi ro như số lượng bổ nhiệm tăng bất thường hoặc có khiếu nại có căn cứ.

Đáng chú ý, dự thảo quy định giáo sư, phó giáo sư sau bổ nhiệm phải được giao nhiệm vụ cụ thể, theo dõi kết quả thực hiện hằng năm và đánh giá tổng thể theo chu kỳ 3–5 năm, nhằm bảo đảm chất lượng và hiệu quả hoạt động.

Để quá trình chuyển đổi diễn ra ổn định, trong ba năm đầu áp dụng cơ chế mới, dự thảo quy định nhịp bổ nhiệm tối đa 20% mỗi năm theo lĩnh vực, tránh tình trạng số lượng giáo sư, phó giáo sư tăng đột biến.

Những thay đổi này hướng tới xây dựng cơ chế bổ nhiệm dựa trên năng lực thực chất, gắn quyền tự chủ của các cơ sở giáo dục đại học với trách nhiệm giải trình và kiểm soát chất lượng sau bổ nhiệm./.

PV

Xem thêm