Giáo sư, phó giáo sư được xác định là chức danh của giảng viên đại học, gắn với vị trí, nhiệm vụ và điều kiện thực hiện công việc.
Đổi mới cơ chế bổ nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư phải tạo động lực để các nhà khoa học, giảng viên phát huy năng lực, đóng góp nhiều hơn cho giáo dục đại học, đồng thời bảo đảm chất lượng, công bằng và minh bạch trong đánh giá. Đây là yêu cầu được Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh tại Hội nghị góp ý dự thảo Thông tư quy định tiêu chuẩn, điều kiện và quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư, diễn ra chiều 7/11.
*Tăng quyền tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình
Phát biểu tại hội nghị, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh, Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đã xác định chủ trương đổi mới mạnh mẽ công tác xét, bổ nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư theo hướng hội nhập quốc tế, tăng quyền tự chủ cho các cơ sở giáo dục đại học.
Chủ trương này đã được thể chế hóa trong Luật Giáo dục, theo đó người đứng đầu cơ sở giáo dục đại học được trao thẩm quyền bổ nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư; Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành quy định về tiêu chuẩn, điều kiện và quy trình bổ nhiệm.
Theo Bộ trưởng, trong quá trình xây dựng chính sách, điều quan trọng không chỉ là mở rộng quyền tự chủ mà còn phải bảo đảm chất lượng, sự công bằng trong đánh giá và bổ nhiệm các chức danh này.
“Khi xây dựng chính sách phải làm sao để chính sách tạo động lực cho những người làm khoa học, cho các giảng viên có thể đóng góp nhiều hơn, đóng góp tốt hơn cho lĩnh vực giáo dục đại học, thúc đẩy chất lượng giảng dạy”, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh.
Bên cạnh đó, quy định mới cần tạo điều kiện để các cơ sở giáo dục đại học thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao, những nhà khoa học có năng lực xuất sắc, kể cả chuyên gia nước ngoài, tham gia giảng dạy, nghiên cứu và phát triển nhà trường.
Đánh giá đây là dự thảo có nhiều nội dung khó, đã trải qua quá trình xây dựng và lấy ý kiến kéo dài, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho biết, Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu ý kiến của các chuyên gia, nhà khoa học và cơ sở giáo dục đại học để hoàn thiện chính sách, góp phần thúc đẩy tự chủ và nâng cao chất lượng giáo dục đại học.
Thông tin về những nội dung chính của dự thảo, Cục trưởng Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục Vũ Minh Đức cho biết, điểm đổi mới căn bản là chuyển từ mô hình Nhà nước công nhận đạt tiêu chuẩn, cơ sở giáo dục đại học thực hiện bổ nhiệm sang mô hình cơ sở giáo dục đại học tự chủ tuyển chọn, bổ nhiệm theo vị trí việc làm; Nhà nước quy định tiêu chuẩn tối thiểu và thực hiện hậu kiểm.
Dự thảo kế thừa những quy định hợp lý của Quyết định số 37/2018/QĐ-TTg, đồng thời xây dựng lộ trình phù hợp, tránh gây xáo trộn trong quá trình triển khai. Việc phân cấp được thực hiện gắn với trách nhiệm giải trình, bảo đảm tiêu chuẩn và quy trình đánh giá rõ ràng, minh bạch, tiệm cận chuẩn mực quốc tế.
Theo dự thảo, giáo sư, phó giáo sư được xác định là chức danh của giảng viên đại học, gắn với vị trí, nhiệm vụ và điều kiện thực hiện công việc. Cơ sở giáo dục đại học chỉ bổ nhiệm khi có vị trí phù hợp, nhiệm vụ cụ thể và nguồn lực bảo đảm để người được bổ nhiệm phát huy năng lực.
*Đánh giá toàn diện năng lực, đề cao chất lượng và liêm chính khoa học
Một trong những điểm đáng chú ý của dự thảo là đổi mới phương thức đánh giá ứng viên theo hướng toàn diện, chú trọng năng lực và đóng góp thực chất thay vì chỉ dựa vào các chỉ số nghiên cứu khoa học.
Theo đó, dự thảo xác định ba nhóm năng lực cốt lõi để đánh giá ứng viên, gồm: năng lực giảng dạy và kết quả đào tạo; năng lực nghiên cứu, sáng tạo tri thức và uy tín khoa học; năng lực phát triển tập thể và phục vụ cộng đồng. Trọng số tối thiểu của các nhóm năng lực lần lượt là 30%, 30% và 20%.
Trong đó, năng lực giảng dạy được đánh giá thông qua giờ giảng trực tiếp, kết quả hướng dẫn nghiên cứu sinh, học viên thạc sĩ và khả năng phát triển chương trình đào tạo. Quy định này nhằm khẳng định vai trò của hoạt động giảng dạy, đào tạo trong việc xem xét bổ nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư.
Đối với hoạt động nghiên cứu khoa học, dự thảo đặt ra yêu cầu cao hơn về chất lượng công trình và liêm chính học thuật. Theo đó, ứng viên phó giáo sư phải có tối thiểu 12 công bố, ứng viên giáo sư có tối thiểu 20 công bố trên các tạp chí loại 1, trong đó có yêu cầu về số lượng công bố trên các tạp chí quốc tế uy tín theo từng khối ngành. Chỉ những công bố mà ứng viên là tác giả chính mới được tính để đáp ứng tiêu chuẩn.
Tuy nhiên, việc đánh giá không chỉ căn cứ vào số lượng công bố mà còn xem xét chất lượng các công trình khoa học tiêu biểu, năng lực tổ chức nghiên cứu, huy động nguồn lực và uy tín học thuật của ứng viên.
Dự thảo đồng thời thiết lập cơ chế phản biện độc lập nhằm nâng cao tính khách quan trong đánh giá. Các chuyên gia phản biện phải có uy tín, năng lực chuyên môn và không có xung đột lợi ích.
Cùng với việc quy định các tiêu chuẩn chung, dự thảo trao quyền cho cơ sở giáo dục đại học chủ động cụ thể hóa yêu cầu năng lực, lựa chọn hình thức đánh giá, xây dựng thang đánh giá và phương pháp tổng hợp điểm phù hợp với đặc thù của từng đơn vị.
Đi đôi với quyền tự chủ là trách nhiệm giải trình. Hội đồng đánh giá và từng thành viên hội đồng phải chịu trách nhiệm về kết quả đánh giá; người đứng đầu cơ sở giáo dục đại học chịu trách nhiệm đối với quyết định bổ nhiệm trong phạm vi thẩm quyền.
Những thay đổi trong dự thảo Thông tư hướng tới xây dựng cơ chế bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư gắn với vị trí việc làm, năng lực và đóng góp thực chất của nhà khoa học, đồng thời tạo điều kiện để các cơ sở giáo dục đại học chủ động phát triển đội ngũ, nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học và hội nhập quốc tế./.


