Giáo dục

Thu hút nhân tài vào đại học: Cần nhiệm vụ nghiên cứu xứng tầm và cơ chế tài trợ dài hạn

Chính sách thu hút và trọng dụng nhân tài phải được thiết kế phù hợp với từng nhóm đối tượng.


Để thu hút, trọng dụng nhân tài trong giáo dục đại học, bên cạnh chế độ đãi ngộ phù hợp, cần tạo môi trường làm việc thuận lợi, giao những nhiệm vụ nghiên cứu có sức hấp dẫn và bảo đảm nguồn lực đầu tư dài hạn. Đặc biệt, các nhóm nghiên cứu mạnh cần được xây dựng cơ chế hỗ trợ ổn định, ít nhất 5 năm, thay vì phụ thuộc vào những đề tài ngắn hạn.

Đây là những nội dung được Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Lê Quân nhấn mạnh tại Tọa đàm tham vấn chính sách về cơ chế phối hợp và tài trợ cạnh tranh để thu hút, trọng dụng nhân tài trong giáo dục đại học.

Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Lê Quân phát biểu tại tọa đàm. 

*Thu hút nhân tài phải gắn với môi trường phát triển và nhiệm vụ nghiên cứu

Thứ trưởng Lê Quân nhấn mạnh vai trò quyết định của con người, đặc biệt là đội ngũ nhà khoa học đối với sự phát triển của giáo dục đại học. Thực tiễn cho thấy những cơ sở giáo dục đại học thành công đều có chính sách thu hút và trọng dụng nhân tài hiệu quả.

Theo Thứ trưởng, thu nhập không phải yếu tố quan trọng hàng đầu đối với nhà khoa học nhưng nếu không giải quyết được vấn đề đãi ngộ thì các cơ sở giáo dục đại học khó thu hút được người giỏi. Tuy nhiên, bảo đảm thu nhập mới chỉ là một điều kiện; quan trọng hơn là tạo cơ hội để nhà khoa học phát huy năng lực và khẳng định vai trò trong môi trường làm việc mới.

Nhà khoa học giỏi cần được giao những nhiệm vụ khó, có sức hấp dẫn, khơi gợi đam mê nghiên cứu, thay vì chỉ được mời về để đảm nhiệm vị trí, chức danh với mức thu nhập cao nhưng thực hiện những công việc thông thường.

Thứ trưởng lưu ý, chính sách thu hút và trọng dụng nhân tài phải được thiết kế phù hợp với từng nhóm đối tượng. Đối với nhà khoa học trẻ, cần có lộ trình đào tạo, bồi dưỡng trong nước và nước ngoài, đồng thời tạo điều kiện tham gia các nhiệm vụ nghiên cứu để tích lũy kinh nghiệm, từng bước phát triển năng lực độc lập và chủ động tìm kiếm nguồn lực.

Đối với học sinh, sinh viên có thành tích xuất sắc, đặc biệt là những em đoạt huy chương tại các kỳ thi học thuật quốc tế, việc sớm tạo môi trường học tập, nghiên cứu và phát triển có ý nghĩa quan trọng trong thu hút, bồi dưỡng tài năng cho tương lai.

Riêng với trưởng nhóm nghiên cứu mạnh và nhà khoa học chủ trì các nhiệm vụ nghiên cứu trọng điểm, Thứ trưởng đề nghị có chính sách đặc thù, bảo đảm đầu tư dài hạn, ít nhất 5 năm.

Theo Thứ trưởng, nếu chỉ dựa vào nguồn tài trợ của những đề tài kéo dài 1-2 năm, nhà khoa học có thể phải liên tục chuyển hướng nghiên cứu để duy trì kinh phí, ảnh hưởng đến khả năng theo đuổi những vấn đề khoa học lớn và phát triển các nhóm nghiên cứu bền vững.

Khi thu hút được nhà khoa học giỏi và có cơ chế phát huy năng lực phù hợp, chính đội ngũ này có thể tạo thêm nguồn lực cho cơ sở giáo dục đại học thông qua các chương trình hợp tác nghiên cứu trong nước và quốc tế.

Thứ trưởng cũng nhấn mạnh vai trò của lãnh đạo nhà trường, đặc biệt là hiệu trưởng trong việc nghiên cứu, thiết kế và tổ chức thực hiện chính sách. Cơ chế thu hút nhân tài chỉ có thể phát huy hiệu quả khi được người đứng đầu quan tâm và tạo điều kiện triển khai thực chất.

*Xây dựng cơ chế tài trợ cạnh tranh, phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh

Trình bày định hướng chính sách tại tọa đàm, Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học Nguyễn Thị Thu Thủy cho biết, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang nghiên cứu mô hình thu hút nhân tài gắn với phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh, hướng tới xây dựng năng lực khoa học bền vững, có khả năng giải quyết những bài toán thực tiễn của doanh nghiệp và địa phương.

Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học Nguyễn Thị Thu Thủy cho biết quá trình xét chọn phải bảo đảm cạnh tranh, công khai, minh bạch, đánh giá độc lập và gắn với kết quả đóng góp thực chất.

Mô hình dự kiến gồm bốn thành tố, trong đó lấy nguồn nhân lực xuất sắc có khả năng dẫn dắt nghiên cứu và đào tạo đội ngũ kế cận làm nòng cốt. Các nhóm nghiên cứu được đề xuất, lựa chọn đối tác, tổ chức thực hiện nhiệm vụ và duy trì hoạt động; được tài trợ kinh phí nghiên cứu với sự điều phối, theo dõi kết quả của cơ quan quản lý.

Đồng thời, các nhóm có thể tiếp nhận nhiệm vụ đặt hàng, nguồn tài trợ của doanh nghiệp và địa phương để nghiên cứu, giải quyết những vấn đề phát sinh trong thực tiễn sản xuất, kinh doanh và phát triển kinh tế - xã hội.

Quy trình hình thành nhóm nghiên cứu mạnh dự kiến gồm sáu bước, bắt đầu bằng việc xác định nhu cầu thực tế của doanh nghiệp, địa phương; lựa chọn nhân lực; xây dựng hồ sơ nhiệm vụ, dự toán đối ứng và cam kết đầu ra; tổ chức xét chọn cạnh tranh; triển khai nhiệm vụ; đánh giá kết quả và đề xuất giai đoạn tiếp theo.

Bốn nhóm công nghệ dự kiến được ưu tiên gồm trí tuệ nhân tạo và khoa học dữ liệu; vi mạch bán dẫn; công nghệ sinh học và y sinh; năng lượng mới và vật liệu.

Theo định hướng đang được tham vấn, cơ chế tài trợ sẽ đánh giá đồng thời năng lực nhà khoa học, chất lượng và tính khả thi của nhiệm vụ nghiên cứu, cùng năng lực, cam kết của cơ sở tiếp nhận. Quá trình xét chọn phải bảo đảm cạnh tranh, công khai, minh bạch, đánh giá độc lập và gắn với kết quả đóng góp thực chất.

Tiến sĩ Nguyễn Thanh Giang, Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế - Tài chính Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, đào tạo, bồi dưỡng và thu hút nhân tài vừa là nhiệm vụ cấp thiết, vừa là chiến lược lâu dài để trường đại học trở thành môi trường nghiên cứu, sáng tạo và kết nối các nhà khoa học.

Theo ông, muốn phát huy năng lực của đội ngũ này cần có chính sách đột phá, khả thi về đãi ngộ, môi trường làm việc, điều kiện nghiên cứu, cơ chế tự chủ và đánh giá kết quả.

Chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn, bà Trần Thị Tố Uyên, Phó Ban Tổ chức - Cán bộ, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, chương trình VNU350 đã thu hút 109 nhà khoa học, công bố hơn 300 bài báo khoa học quốc tế uy tín. Chương trình cũng đã bổ nhiệm 102 giáo sư thỉnh giảng, trong đó có nhiều người đang làm việc tại các cơ sở giáo dục đại học lớn ở nước ngoài.

Từ thực tiễn triển khai, bà Trần Thị Tố Uyên kiến nghị tháo gỡ ba điểm nghẽn, gồm đơn giản hóa hồ sơ, thủ tục hành chính và tăng quyền tự chủ cho nhà khoa học; xây dựng cơ chế tài trợ cạnh tranh dựa trên chất lượng, tính khả thi của nhiệm vụ, với nguồn hỗ trợ ban đầu kéo dài 3-5 năm; đồng thời làm rõ cơ chế phối hợp, trách nhiệm của Trung ương, địa phương, trường đại học và doanh nghiệp.

Các đại biểu cũng đề nghị phân định rõ những vấn đề đã có quy định nhưng chưa được thực hiện đầy đủ, những nội dung cần tăng cường phối hợp và những chính sách thực sự cần bổ sung trong Nghị định hoặc hoàn thiện tại các văn bản pháp luật chuyên ngành.

Trên cơ sở ý kiến tham vấn, Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện dự thảo Nghị định, hướng tới hình thành cơ chế thu hút và trọng dụng nhân tài hiệu quả, phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh, đào tạo đội ngũ kế cận, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Trong đó, kết quả nghiên cứu và năng lực khoa học được hình thành tại Việt Nam được xác định là thước đo quan trọng đối với hiệu quả chính sách thu hút, trọng dụng nhân tài trong giáo dục đại học./.

PV

Xem thêm