Học sinh tiểu học có nguyện vọng sẽ được học tiếng Mường, tiếng Cơ Tu theo hình thức môn học tự chọn, không phân biệt dân tộc.
Việc xây dựng hai chương trình nhằm mở rộng cơ hội học tập tiếng nói, chữ viết của đồng bào dân tộc thiểu số, đồng thời góp phần bảo tồn, phát huy giá trị ngôn ngữ và văn hóa truyền thống.
Đây là nội dung đáng chú ý trong dự thảo Thông tư ban hành Chương trình giáo dục phổ thông môn Tiếng Mường và môn Tiếng Cơ Tu cấp tiểu học, vừa được Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố để lấy ý kiến góp ý của các cơ quan, tổ chức, cá nhân.
Theo dự thảo, hai môn học thuộc lĩnh vực giáo dục ngôn ngữ, được tổ chức dạy học tự chọn từ lớp 1 đến lớp 5. Đối tượng học tập không chỉ gồm học sinh dân tộc Mường, dân tộc Cơ Tu mà còn mở rộng tới học sinh các dân tộc khác có nhu cầu. Việc tổ chức dạy học căn cứ nguyện vọng của người học và điều kiện thực tế của từng địa phương, cơ sở giáo dục.
Hai chương trình được xây dựng theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực của Chương trình giáo dục phổ thông 2018, lấy bốn kỹ năng đọc, viết, nói và nghe làm trục xuyên suốt, trong đó chú trọng kỹ năng đọc và viết.
Học sinh được hướng dẫn từng bước nhận biết chữ viết, đọc hiểu văn bản, viết đúng chính tả, viết câu và đoạn văn ngắn; đồng thời rèn luyện khả năng giao tiếp, trình bày ý kiến, lắng nghe và phản hồi phù hợp. Yêu cầu cần đạt được thiết kế theo từng lớp, phù hợp với đặc điểm tâm lý, nhận thức và khả năng tiếp thu của học sinh tiểu học.
Một điểm đáng chú ý là nội dung chương trình được xây dựng trên cơ sở đặc trưng riêng của từng ngôn ngữ, không áp dụng máy móc các đặc điểm của tiếng Việt vào việc dạy học tiếng dân tộc thiểu số.
Đối với tiếng Mường, chương trình giới thiệu bảng chữ cái gồm 29 chữ cái, hệ thống âm, vần, thanh điệu, quy luật chính tả và những biến thể ngôn ngữ tại các địa bàn khác nhau.
Trong khi đó, tiếng Cơ Tu có bảng chữ cái gồm 36 chữ cái và những đặc điểm riêng về hệ thống âm, chữ viết. Đây là ngôn ngữ phi thanh điệu, một số dấu được sử dụng để phân biệt độ dài nguyên âm, không phải dấu thanh như trong tiếng Việt.
Việc xác định rõ đặc điểm ngôn ngữ và sự đa dạng phương ngữ là cơ sở để lựa chọn ngữ liệu, biên soạn tài liệu, tổ chức dạy học phù hợp, giúp học sinh tiếp cận đúng cấu trúc tiếng nói, chữ viết của dân tộc mình.
Bên cạnh phát triển năng lực ngôn ngữ, hai chương trình chú trọng lồng ghép giáo dục văn hóa truyền thống thông qua những nội dung gần gũi với đời sống cộng đồng.
Với môn Tiếng Mường, học sinh được tiếp cận các chủ đề về cách xưng hô, ẩm thực, nhà ở, trang phục, nhạc cụ, nghề thủ công, trò chơi dân gian, truyện cổ, dân ca và lễ hội.
Đối với môn Tiếng Cơ Tu, nội dung học tập gắn với gia đình, nhà Gươl, nghề dệt Zèng, nhạc cụ, ẩm thực, phong tục, lễ hội, truyện dân gian và các địa danh văn hóa.
Thông qua hoạt động đọc, viết, nói và nghe gắn với những chủ đề này, học sinh không chỉ phát triển khả năng sử dụng ngôn ngữ mà còn hiểu thêm về lịch sử, phong tục, tập quán, hình thành ý thức trân trọng và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.
Dự thảo cũng trao quyền chủ động cho các cơ sở giáo dục trong lựa chọn ngữ liệu, phương pháp và hình thức tổ chức dạy học. Chương trình quy định yêu cầu cần đạt theo từng lớp nhưng không ấn định cứng toàn bộ nội dung, tạo điều kiện để giáo viên vận dụng phù hợp với đặc điểm học sinh, phương ngữ và điều kiện thực tế.
Phương pháp dạy học được định hướng tăng cường thực hành, giao tiếp, sử dụng ngôn ngữ trong những tình huống gần gũi, kết hợp hoạt động trên lớp với trải nghiệm văn hóa phù hợp lứa tuổi.
Việc đánh giá kết quả học tập chú trọng sự tiến bộ của học sinh trong sử dụng ngôn ngữ và tiếp nhận các giá trị văn hóa, tránh thiên về ghi nhớ kiến thức đơn thuần.
Xây dựng chương trình dạy tiếng Mường, tiếng Cơ Tu cấp tiểu học góp phần tạo thêm điều kiện để học sinh tiếp cận tiếng nói, chữ viết của cộng đồng, đồng thời gắn giáo dục ngôn ngữ với bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc thiểu số./.
