Ngô Hùng Vũ ở Đồng Tháp và Sơn Trần Minh Mẫn ở Vĩnh Long đang lựa chọn những hướng đi khác nhau, nhưng cùng áp dụng khoa học công nghệ, hướng tới mục tiêu nâng cao giá trị nông sản, cải thiện phương thức sản xuất và tạo thêm cơ hội phát triển cho khu vực nông thôn.
*Chủ động nguồn giống bằng công nghệ nuôi cấy mô
Sinh ra và lớn lên tại vùng đất nông nghiệp An Thạnh Thủy, tỉnh Đồng Tháp, Ngô Hùng Vũ sớm nhận thấy những khó khăn của người trồng trọt, đặc biệt tại vùng khóm Tân Phước. Đây là cây trồng chủ lực, gắn với sinh kế của nhiều hộ dân, nhưng sản xuất vẫn chịu ảnh hưởng bởi chất lượng giống không đồng đều, tình trạng thoái hóa giống, bệnh đỏ đầu lá và đầu ra thiếu ổn định.
Thay vì chỉ tập trung vào hoạt động sản xuất, kinh doanh nông sản, Vũ lựa chọn giải quyết một trong những khâu đầu vào quan trọng của ngành trồng trọt: nguồn cây giống. Năm 2019, anh thành lập Cơ sở cây giống - cây cấy mô 5Q, đầu tư phòng thí nghiệm, hệ thống nhà lưới và thiết bị phục vụ nghiên cứu, nhân giống.
Từ những thử nghiệm ban đầu, Vũ từng bước làm chủ quy trình nhân giống bằng phương pháp nuôi cấy mô. Sau khoảng 4 năm, cơ sở đã nghiên cứu, nhân giống hơn 30 loại cây, từ hoa lan, cây cảnh đến chuối, khóm và tre. Trong đó, lan phi điệp nuôi cấy mô là một trong những sản phẩm nổi bật, với hàng chục nghìn cây giống được cung ứng ra thị trường. Năm 2023, sản phẩm được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao.
Đáng chú ý, hướng nghiên cứu của Vũ không dừng ở cây cảnh mà tập trung vào những giống cây có ý nghĩa trực tiếp đối với sản xuất nông nghiệp địa phương. Sau thời gian nghiên cứu, anh nhân giống thành công khóm MD2 bằng phương pháp nuôi cấy mô (in vitro). Tháng 4/2024, Cơ sở cây giống - cây cấy mô 5Q được công nhận sản xuất giống đầu dòng khóm MD2.
Đây là bước tiến quan trọng để chủ động nguồn giống, từng bước kiểm soát chất lượng từ phòng thí nghiệm đến vườn ươm. Tháng 5/2024, HTX Nông nghiệp Công nghệ cao Kim Phát được thành lập tại xã An Thạnh Thủy, định hướng ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và xây dựng chuỗi giá trị nông nghiệp.
Trong năm đầu hoạt động, Hợp tác xã sản xuất khoảng 1 triệu cây khóm giống, cung cấp cho vùng trồng Tân Phước và một số địa phương khác. Đơn vị cũng nghiên cứu, nhân giống thành công tre khổng lồ Dendrocalamus giganteus, mở rộng hướng phát triển sang các nhóm cây trồng khác.
Theo thông tin về mô hình, Hợp tác xã Nông nghiệp Công nghệ cao Kim Phát đạt doanh thu trên 7,4 tỷ đồng, lợi nhuận hằng năm khoảng 876 triệu đồng và tạo việc làm cho 55 lao động. Vũ tham gia chuẩn hóa quy trình nuôi cấy mô, chuyển giao kỹ thuật cây trồng, góp phần đưa kết quả nghiên cứu vào hoạt động sản xuất.
Điểm đáng chú ý trong cách làm của Vũ là lựa chọn công nghệ để xử lý một vấn đề cụ thể của nông nghiệp địa phương. Công nghệ nuôi cấy mô không chỉ tạo ra sản phẩm cây giống mà còn mở ra khả năng chủ động nguồn cung, kiểm soát quy trình nhân giống và hỗ trợ người trồng giảm rủi ro trong sản xuất. Từ một cơ sở nghiên cứu cây giống, mô hình từng bước mở rộng thành hợp tác xã, gắn hoạt động nghiên cứu với sản xuất và chuyển giao kỹ thuật.
*Số hóa hoạt động hợp tác xã từ nhu cầu của nông dân
Nếu Ngô Hùng Vũ tập trung vào công nghệ sinh học và quy trình nhân giống, Sơn Trần Minh Mẫn lại lựa chọn chuyển đổi số trong quản lý sản xuất nông nghiệp.
Sinh ra tại ấp Bình La, xã Song Lộc, tỉnh Vĩnh Long, Mẫn nhận thấy sản xuất nông nghiệp ở địa phương còn manh mún, việc ứng dụng công nghệ số chưa đồng đều. Trong khi đó, nhiều giá trị nông sản và văn hóa truyền thống của đồng bào Khmer vẫn cần những cách tiếp cận mới để phát triển.
Tháng 6/2026, Mẫn cùng các cộng sự thành lập Hợp tác xã Nông nghiệp Sản xuất Thương mại Dịch vụ Song Lộc. Khác với cách quản lý hợp tác xã chủ yếu dựa vào hồ sơ, sổ sách truyền thống, Mẫn trực tiếp nghiên cứu và phát triển nền tảng quản lý số hóa phục vụ hoạt động của đơn vị.
Nền tảng tích hợp các chức năng quản lý xã viên, số hóa vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, quản lý tài chính - kế toán, quản lý sản xuất và tiếp nhận thông tin sâu bệnh trực tiếp từ nông dân. Qua đó, các thông tin liên quan đến quá trình sản xuất được tập hợp, cập nhật và quản lý trên cùng một hệ thống, hỗ trợ hợp tác xã theo dõi hoạt động và kết nối với người sản xuất.
Hiện Hợp tác xã có 52 xã viên chính thức, đồng thời hỗ trợ chuyển đổi số, kết nối sản xuất cho khoảng 200 nông dân trên địa bàn. Theo phương án sản xuất, kinh doanh giai đoạn 2026-2030, hợp tác xã đặt mục tiêu doanh thu lũy kế khoảng 4 tỷ đồng, lợi nhuận lũy kế khoảng 300 triệu đồng, tạo việc làm thường xuyên cho 7 lao động địa phương và khoảng 50 lao động thời vụ.
Với Mẫn, chuyển đổi số không chỉ là đưa một phần mềm vào hoạt động quản lý. Giá trị của nền tảng nằm ở khả năng giải quyết những khâu còn thiếu đồng bộ trong sản xuất, từ quản lý thành viên, theo dõi vùng trồng đến truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Khi dữ liệu được cập nhật và quản lý có hệ thống, hợp tác xã có thêm cơ sở để tổ chức sản xuất, kết nối các thành viên và từng bước hình thành chuỗi giá trị.
Bên cạnh mô hình số hóa hợp tác xã, Mẫn còn theo đuổi các dự án khởi nghiệp gắn với nguồn nguyên liệu và văn hóa địa phương. Một trong số đó là Strawwood - gỗ nhân tạo từ rơm, tận dụng phế phẩm nông nghiệp để nghiên cứu tạo ra vật liệu có khả năng ứng dụng trong xây dựng và sản xuất nội thất. Dự án từng giành giải Nhất Cuộc thi Ý tưởng khởi nghiệp trong sinh viên Trường Đại học Trà Vinh năm 2024, sau đó được trao Giải thưởng Tuổi trẻ sáng tạo toàn quốc năm 2025 và Quán quân cuộc thi Khởi nghiệp GVB Prize tại London, Vương quốc Anh.
Mẫn cũng cùng cộng sự nghiên cứu các sản phẩm như Smartbin - thùng rác thông minh, Meloria - son môi từ dưa lưới, CUHATI - nước mắm củ hành tím và SABAY - viên súp bún nước lèo ăn liền. Trong đó, dự án CUHATI từng giành giải Nhất nội dung Dự án tại Cuộc thi “Ý tưởng, Dự án khởi nghiệp tỉnh Trà Vinh năm 2025” và gọi vốn thành công 1,3 tỷ đồng.
Đáng chú ý, dự án SABAY đưa món bún nước lèo đặc trưng của đồng bào Khmer vào sản phẩm ăn liền. Sau khi đạt giải Nhì Cuộc thi “Ý tưởng học sinh, sinh viên khởi nghiệp khu vực Đồng bằng sông Cửu Long” lần thứ IV năm 2026, nhóm tiếp tục thành lập Công ty Trách nhiệm hữu hạn SABAY Việt Nam vào tháng 8/2026, chuyển từ ý tưởng sinh viên sang mô hình doanh nghiệp.
Theo Thạc sĩ Lê Thị Hồng Rang, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo và Khởi nghiệp, Trường Đại học Trà Vinh, điểm đáng ghi nhận ở Mẫn là tinh thần chủ động, ham học hỏi và khả năng biến những vấn đề thực tiễn thành ý tưởng, sản phẩm cụ thể. Các dự án không chỉ hướng đến thành tích tại các cuộc thi mà còn gắn với nhu cầu của nông dân, đặc sản địa phương và giá trị văn hóa của đồng bào Khmer.
Nghị quyết 57-NQ/TW xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng để phát triển đất nước. Để tinh thần này đi vào đời sống, việc ứng dụng công nghệ cần gắn với nhu cầu của từng ngành, từng địa phương và tạo ra hiệu quả có thể kiểm chứng. Trong nông nghiệp, điều đó có thể bắt đầu từ việc nâng chất lượng giống cây trồng, chuẩn hóa quy trình sản xuất, quản lý dữ liệu vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và kết nối các chủ thể trong chuỗi giá trị.
Những mô hình này cho thấy tinh thần đổi mới sáng tạo không nhất thiết bắt đầu từ những dự án lớn, mà có thể xuất phát từ chính những khó khăn trên đồng ruộng, trong hoạt động sản xuất và đời sống của người dân./.
