Việc đưa công nghệ số vào sản xuất góp phần nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, tiết kiệm chi phí, mở rộng thị trường tiêu thụ, tạo thêm cơ hội phát triển kinh tế và nâng cao thu nhập cho nông dân.
Chuyển đổi số đang từng bước thay đổi phương thức sản xuất, kinh doanh của nông dân, từ ứng dụng công nghệ trong chăm sóc cây trồng, vật nuôi đến quảng bá, tiêu thụ nông sản trên các nền tảng trực tuyến. Việc đưa công nghệ số vào sản xuất góp phần nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, tiết kiệm chi phí, mở rộng thị trường tiêu thụ, tạo thêm cơ hội phát triển kinh tế và nâng cao thu nhập cho nông dân.
Ứng dụng công nghệ vào sản xuất
Mô hình trồng nấm mối đen của anh Huỳnh Tấn Việt, Hợp tác xã Việt Farm, phường Lộc Ninh, thành phố Đồng Nai, cho thấy hiệu quả từ việc ứng dụng công nghệ vào sản xuất nông nghiệp. Nấm được trồng trong phòng lạnh khép kín, các thông số về nhiệt độ, độ ẩm được kiểm soát thông qua điện thoại thông minh. Với khoảng 30.000 phôi nấm, mỗi đợt sản xuất có thể cho sản lượng khoảng 7,5 tấn. Bên cạnh phát triển kinh tế gia đình, mô hình còn tạo việc làm và hướng dẫn kỹ thuật cho người dân, trong đó có những nông dân lớn tuổi.
Tại Hưng Yên, nhiều hộ sản xuất, hợp tác xã cũng từng bước đưa công nghệ số vào quy trình canh tác, chăn nuôi. Trang trại chăn nuôi gia cầm của anh Phan Chính Bách, xã Khoái Châu, với quy mô hơn 10.000 con, áp dụng mô hình chuồng trại khép kín, sử dụng camera giám sát từ xa và hệ thống cảm biến kiểm soát nhiệt độ. Người nuôi có thể theo dõi, điều chỉnh các thông số qua điện thoại, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý đàn vật nuôi.
Trong lĩnh vực trồng trọt, công nghệ tưới tự động, thiết bị bay không người lái và các hệ thống giám sát đang giúp nông dân giảm sức lao động, tiết kiệm chi phí, nâng cao hiệu quả sản xuất. Tại Hợp tác xã Nông nghiệp bền vững Helena, xã Krông Búk, tỉnh Đắk Lắk, các thành viên sử dụng nhật ký canh tác số để ghi chép quá trình sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và thu hoạch; đồng thời ứng dụng hệ thống tưới nhỏ giọt thông minh. Theo thông tin từ mô hình, hiệu quả kinh tế của các thành viên và hộ liên kết cao gấp 2–2,5 lần.
Tại thành phố Đà Nẵng, công nghệ số ngày càng đi sâu vào quá trình quản trị sản xuất nông nghiệp. Thông qua ứng dụng “Farm on Smartphone”, người quản lý có thể sử dụng điện thoại thông minh để kiểm tra độ ẩm, dinh dưỡng và lịch thu hoạch. Toàn bộ quy trình từ gieo trồng đến thu hoạch được theo dõi, quản lý qua ứng dụng, giúp một lao động có thể quản lý vài nghìn mét vuông canh tác. Bên cạnh đó, hệ sinh thái số “Hòa Vang Green” đóng vai trò như một nhật ký sản xuất điện tử, giúp minh bạch quy trình canh tác theo tiêu chuẩn VietGAP, PGS, đồng thời kết nối người sản xuất với người tiêu dùng.
Không chỉ được ứng dụng trong nhà màng, công nghệ còn giúp nông dân chủ động sản xuất trên những diện tích đất đồi dốc. Tại Hợp tác xã Nông nghiệp Rừng Bảo, xã Quế Sơn, anh Trương Văn Arin đã ứng dụng hệ thống tưới nhỏ giọt tự động theo công nghệ Israel trên hơn 3 ha trồng ổi và mận. Kết hợp dữ liệu quản lý sản xuất với kỹ thuật hãm nước, anh có thể điều khiển cây trồng ra hoa rải vụ quanh năm, chủ động thời điểm thu hoạch, góp phần khắc phục tình trạng sản phẩm thu hoạch tập trung, khó tiêu thụ và thường xuyên biến động giá cả.
Tại Cà Mau, Hợp tác xã Nông nghiệp tổng hợp Ba Đình, xã Vĩnh Lộc, với diện tích gần 750 ha, triển khai mô hình lúa – tôm kết hợp, sử dụng thiết bị bay không người lái, máy sạ chính xác và máy gặt đập liên hợp. Hợp tác xã còn ứng dụng nền tảng FaceFarm để ghi chép quá trình sản xuất, truy xuất nguồn gốc; đồng thời thực hiện hóa đơn điện tử, chữ ký số và giao dịch ngân hàng phục vụ hoạt động kinh doanh.
Việc ứng dụng thiết bị bay không người lái trong phun thuốc, bón phân, gieo sạ cũng mang lại hiệu quả thiết thực. Theo ông Trịnh Văn Ngang, thành viên Hợp tác xã Đồng Tâm, sử dụng thiết bị bay để phun thuốc giúp rút ngắn thời gian thực hiện trên mỗi héc-ta từ 7–8 giờ theo phương pháp thủ công xuống còn 5–10 phút. Lợi nhuận đạt được cao hơn phương thức sản xuất truyền thống khoảng 10–15 triệu đồng/ha.
Ở lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao, ông Bùi Văn Phương, Hợp tác xã An Thịnh Phát, xã Tống Trân, tỉnh Hưng Yên, đầu tư 10 nhà màng với tổng diện tích khoảng 12.000 m² để trồng rau, dưa lưới, dưa chuột và ớt chuông. Quy trình sản xuất sử dụng hệ thống tưới tự động, thiết bị phối trộn giá thể, kiểm soát dinh dưỡng và nguồn nước, kết hợp phòng trừ sâu bệnh bằng biện pháp sinh học. Khoảng 70% sản phẩm được tiêu thụ qua nhà hàng, siêu thị; phần còn lại bán lẻ và qua các kênh trực tuyến.
Mở rộng thị trường, gia tăng giá trị nông sản
Cùng với ứng dụng công nghệ trong sản xuất, nông dân ngày càng chủ động sử dụng mạng xã hội, sàn thương mại điện tử và hình thức bán hàng trực tuyến để quảng bá, tiêu thụ nông sản.
Tại Đắk Lắk, các cơ sở sản xuất cà phê, sầu riêng từng bước ứng dụng nhật ký điện tử, mã QR truy xuất nguồn gốc và thương mại điện tử. Từ năm 2023, Hội Nông dân tỉnh Đắk Lắk đã ra mắt nền tảng “Chợ nông sản Đắk Lắk online”, dành cho nông dân, hợp tác xã và các đơn vị sản xuất nông nghiệp. Thông qua nền tảng này, người sản xuất có thể giới thiệu sản phẩm, chia sẻ thông tin về quy trình sản xuất, tìm kiếm đối tác và mở rộng thị trường tiêu thụ, góp phần kết nối trực tiếp người sản xuất với người tiêu dùng.
Ở Hưng Yên, Hợp tác xã nhãn Miền Thiết triển khai bán hàng trực tuyến, livestream trên các nền tảng Zalo, Facebook và sàn thương mại điện tử từ năm 2020. Nhờ đó, sản phẩm có thêm cơ hội tiếp cận khách hàng, từng bước đưa hàng hóa vào các siêu thị và cửa hàng thực phẩm sạch.
Tuy nhiên, việc ứng dụng công nghệ số trong nông nghiệp ở một số nơi vẫn còn hạn chế, phạm vi triển khai chưa rộng. Nhiều nông dân cần được hỗ trợ thêm về kỹ năng sử dụng nền tảng số, kết nối thị trường và tổ chức sản xuất. Vì vậy, tiếp tục hướng dẫn, chuyển giao công nghệ, phát triển các nền tảng dữ liệu và tăng cường liên kết giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp có ý nghĩa quan trọng.
Thực tiễn từ các mô hình cho thấy, chuyển đổi số không chỉ thay đổi cách thức sản xuất mà còn mở ra hướng phát triển mới cho kinh tế nông nghiệp. Khi lựa chọn và khai thác công nghệ phù hợp với điều kiện thực tế, nông dân có thêm công cụ quản lý sản xuất, nâng cao chất lượng, mở rộng đầu ra và gia tăng giá trị nông sản, từng bước phát triển kinh tế bền vững./.
