Khoa học - Sáng tạo

Khơi dậy sức sáng tạo của thanh niên trong kỷ nguyên số

Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt ra yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trên các lĩnh vực. Đây cũng là những lĩnh vực có nhiều dư địa để thanh niên phát huy sức trẻ và tinh thần dám thử nghiệm.

Các bạn học đoàn viên, thanh niên tham gia trải nghiệm Robot.
Ảnh: TTXVN phát

*Trang bị năng lực để tham gia vào hệ sinh thái đổi mới sáng tạo

Thực tế cho thấy, hoạt động nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo trong thanh thiếu nhi đang được tổ chức Đoàn quan tâm thúc đẩy. Năm 2025, toàn Đoàn tổ chức 925 hội nghị khoa học và 694 hội thảo, tọa đàm, diễn đàn sáng tạo trẻ, tăng lần lượt 131 và 136 hoạt động so với năm 2024. Các hoạt động thu hút hơn 212.356 lượt thanh thiếu nhi tham gia. Cùng với đó, 3.121 đề tài nghiên cứu khoa học được hỗ trợ triển khai, tăng 280 đề tài so với năm trước.

Các sân chơi công nghệ cũng góp phần phát hiện, bồi dưỡng năng lực nghiên cứu và ứng dụng của thanh thiếu niên. Hội thi Tin học trẻ toàn quốc lần thứ 31 thu hút gần 82.000 thí sinh tham gia từ cấp huyện đến cấp tỉnh tại 43 địa phương. Cuộc thi Sáng tạo Robotics toàn quốc có gần 900 thí sinh đến từ 14 tỉnh, thành phố. Các cuộc thi Tin học văn phòng thế giới và Thiết kế đồ họa thế giới tiếp tục tạo cơ hội để học sinh, sinh viên rèn luyện kỹ năng, tiếp cận các chuẩn năng lực công nghệ quốc tế.

Những hoạt động này góp phần hình thành môi trường để người trẻ tiếp cận khoa học, công nghệ từ sớm, phát triển tư duy sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề. Tuy nhiên, để các ý tưởng nghiên cứu có thể đi vào thực tiễn, bên cạnh kiến thức chuyên môn, thanh niên cần được trang bị kỹ năng thực hành, khả năng kết nối nguồn lực và điều kiện tiếp cận các nền tảng công nghệ mới.

Trong quá trình đó, ngoại ngữ có vai trò hỗ trợ quan trọng. Đây là công cụ giúp thanh niên tiếp cận tài liệu khoa học, công nghệ, các chương trình đào tạo và thành tựu nghiên cứu trên thế giới; đồng thời mở rộng khả năng hợp tác với chuyên gia, tổ chức và doanh nghiệp quốc tế.

Kiến thức công nghệ, khả năng tự học là điều kiện để người trẻ thích ứng với tốc độ phát triển nhanh của khoa học, kỹ thuật. Riêng năm 2025, hơn 45.378 hoạt động hỗ trợ học tập đã thu hút trên 621.000 lượt thanh niên tham gia. Có 194.368 học sinh, sinh viên được trao học bổng, với tổng trị giá hơn 103 tỷ đồng.

Đáng chú ý, phong trào “Bình dân học vụ số” đã góp phần đưa kỹ năng số đến gần hơn với người dân. Với 13.124 đội hình tình nguyện, các cấp bộ Đoàn tổ chức hơn 18.166 hoạt động phổ cập kỹ năng số, hỗ trợ hơn 1,2 triệu người dân tiếp cận và sử dụng công nghệ. Qua đó, thanh niên không chỉ học tập, ứng dụng công nghệ mà còn trực tiếp hướng dẫn cộng đồng, góp phần thu hẹp khoảng cách số.

Từ các hoạt động này, vai trò của thanh niên trong chuyển đổi số được thể hiện ở cả hai phương diện: nâng cao năng lực công nghệ của bản thân và hỗ trợ người dân tiếp cận, sử dụng các nền tảng số. Đây là cách để người trẻ tham gia vào quá trình chuyển đổi số từ cơ sở, đưa công nghệ vào những hoạt động cụ thể của đời sống.

Đoàn Thanh niên Tổ dân phố Nam Hải 2, phường Hải An, thành phố Hải Phòng hỗ trợ người dân cài đặt ứng dụng “Sổ sức khỏe điện tử”.
Ảnh: TTXVN phát

Đổi mới phương thức hoạt động, tạo môi trường để thanh niên sáng tạo

Để thanh niên phát huy vai trò trong thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW, yêu cầu đặt ra không chỉ là nâng cao năng lực cá nhân mà còn phải đổi mới phương thức hoạt động của tổ chức Đoàn. Tổ chức Đoàn cần chuyển mạnh từ việc chủ yếu tổ chức phong trào sang kiến tạo môi trường, kết nối nguồn lực và trao cơ hội để thanh niên chủ động đề xuất, triển khai sáng kiến.

Bí thư thứ nhất Trung ương Đoàn Bùi Quang Huy cho biết: “Bộ máy tinh gọn không có nghĩa là làm ít đi, mà phải làm thông minh hơn, hiệu quả hơn, nhanh hơn”. Theo đó, công tác Đoàn cần bám sát tinh thần “3 dễ, 3 rõ, 3 đo”: dễ hiểu, dễ nhớ, dễ làm; rõ người, rõ việc, rõ thời gian; đo được kết quả, hiệu quả và tác động.

Định hướng này đặt ra yêu cầu đổi mới cách xây dựng và triển khai hoạt động. Mỗi chương trình cần xuất phát từ nhu cầu thực tế của thanh niên, xác định rõ mục tiêu, trách nhiệm và kết quả đầu ra. Việc ứng dụng chuyển đổi số trong quản trị, điều hành, theo dõi và đánh giá hoạt động cũng cần được đẩy mạnh, qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Với định hướng của Nghị quyết 57-NQ/TW, môi trường phát triển dành cho thanh niên cần chú trọng hơn đến nghiên cứu khoa học, khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số. Các hoạt động không chỉ dừng ở việc phổ biến kiến thức mà cần tạo điều kiện để người trẻ thực hành, thử nghiệm ý tưởng, kết nối với chuyên gia, cơ sở nghiên cứu và doanh nghiệp. Qua đó, những sáng kiến có khả năng ứng dụng được hỗ trợ phát triển, giải quyết các vấn đề trong sản xuất và đời sống.

Cùng với đó, công tác giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho thanh niên cần gắn với yêu cầu về bản lĩnh và trách nhiệm trong môi trường số. Khi tham gia không gian mạng, người trẻ cần có khả năng nhận diện thông tin sai lệch, tư duy phản biện và ý thức sử dụng công nghệ có trách nhiệm. Đây cũng là điều kiện để khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được phát triển theo hướng phục vụ con người, cộng đồng và lợi ích quốc gia.

Nghị quyết 57-NQ/TW mở ra yêu cầu và không gian phát triển mới, đồng thời đặt trách nhiệm lớn hơn đối với thế hệ trẻ trong việc làm chủ tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Muốn tham gia vào quá trình đó, thanh niên cần chủ động học tập, nâng cao năng lực số, ngoại ngữ, khả năng nghiên cứu và hợp tác quốc tế. Từ những hoạt động cụ thể trong học tập, nghiên cứu đến phổ cập kỹ năng số cho cộng đồng, tuổi trẻ đang góp phần đưa khoa học, công nghệ và chuyển đổi số vào đời sống, đóng góp vào mục tiêu phát triển đất nước trong giai đoạn mới./.

Tin liên quan

Xem thêm