Sau một thời gian vận hành mô hình trường học sau sắp xếp, bên cạnh những kết quả bước đầu, tại một số địa phương đã bộc lộ những bất cập khi xuất hiện các trường có quy mô lớn, nhiều phân hiệu, điểm trường cách xa nhau, gây khó khăn cho công tác quản lý và tổ chức dạy học.
Thực tế này đặt ra yêu cầu rà soát, đánh giá và điều chỉnh mô hình trường học để vừa đáp ứng mục tiêu tinh gọn bộ máy, vừa bảo đảm chất lượng giáo dục và quyền lợi học sinh. Phóng viên TTXVN đã có cuộc trao đổi với ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông (Bộ Giáo dục và Đào tạo) về vấn đề này.
Rà soát, điều chỉnh những mô hình trường học chưa phù hợp
* Phóng viên: Sau một thời gian vận hành mô hình trường học sau sắp xếp, tại một số địa phương đã xuất hiện những trường có quy mô rất lớn, nhiều phân hiệu, điểm trường cách xa nhau, gây áp lực đối với công tác quản trị và tổ chức dạy học. Vụ trưởng đánh giá như thế nào về thực tế này và những vấn đề nào cần được đặc biệt lưu ý sau sắp xếp?
* Vụ trưởng Thái Văn Tài: Việc sắp xếp mạng lưới trường học là chủ trương lớn nhằm tổ chức lại hệ thống giáo dục phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, sử dụng hiệu quả nguồn lực và nâng cao chất lượng giáo dục. Tuy nhiên, quan điểm xuyên suốt được xác định tại Thông báo Kết luận số 105-TB/VPTW và Công văn số 777/TTg-TCCV là không sắp xếp cơ học chỉ nhằm giảm đầu mối, mà phải chuyển sang tái cấu trúc mạng lưới cơ sở giáo dục, phù hợp với quy mô dân số, phân bố dân cư và điều kiện thực tiễn của từng địa phương.
Qua theo dõi bước đầu, hoạt động dạy và học tại các cơ sở giáo dục sau sắp xếp cơ bản được duy trì. Tuy nhiên, ở một số nơi đã xuất hiện trường có quy mô rất lớn, nhiều cấp học, nhiều phân hiệu, điểm trường cách xa nhau, làm tăng yêu cầu đối với năng lực quản trị, điều hành và tổ chức các hoạt động giáo dục.
Cần khẳng định rằng, quy mô trường lớn không mặc nhiên là bất cập; vấn đề cốt lõi là quy mô đó có phù hợp với điều kiện thực tế và khả năng quản trị hay không. Một trường có nhiều điểm trường vẫn có thể hoạt động hiệu quả nếu được tổ chức khoa học, có đội ngũ phù hợp, phân công trách nhiệm rõ ràng và bảo đảm các điều kiện dạy học tại từng địa điểm.
Vì vậy, sau sắp xếp cần đặc biệt lưu ý: điều kiện đi lại và khả năng tiếp cận trường học của học sinh; khoảng cách, địa hình và giao thông giữa các điểm trường; số lượng, cơ cấu và chất lượng đội ngũ; điều kiện cơ sở vật chất; năng lực quản trị của hiệu trưởng và việc phân công trách nhiệm tại từng phân hiệu. Mục tiêu cuối cùng là bảo đảm hoạt động giáo dục ổn định, chất lượng, an toàn và không làm ảnh hưởng đến quyền học tập của học sinh.
* Phóng viên: Tại Khánh Hòa, sau khoảng hai tháng vận hành, một số địa phương đã đề xuất tách hoặc điều chỉnh lại những trường được hình thành sau sắp xếp do quy mô quá lớn, đông học sinh, nhiều phân hiệu, điểm trường. Bộ Giáo dục và Đào tạo nhìn nhận như thế nào về đề xuất này? Nếu thực tế cho thấy mô hình sau sắp xếp không phù hợp, địa phương có thể chủ động điều chỉnh trên cơ sở những nguyên tắc nào?
* Vụ trưởng Thái Văn Tài: Bộ Giáo dục và Đào tạo cho rằng đề xuất rà soát, điều chỉnh mô hình trường học sau sắp xếp của một số địa phương là vấn đề cần được xem xét trên cơ sở thực tiễn vận hành. Đây cũng là tinh thần chỉ đạo tại Công văn số 777/TTg-TCCV của Thủ tướng Chính phủ: trong quá trình tổ chức thực hiện, căn cứ tình hình thực tế, UBND cấp tỉnh chủ động điều chỉnh các nội dung cụ thể của mô hình trường học quy mô lớn, nhưng phải bảo đảm mục tiêu, nguyên tắc sắp xếp và hiệu quả tổ chức thực hiện.
Do đó, đối với những trường hợp như tại Khánh Hòa, cần đánh giá khách quan, toàn diện, không chỉ căn cứ vào số lượng học sinh, số lớp hay số điểm trường, mà phải xem xét đồng thời khoảng cách địa lý, điều kiện giao thông, khả năng bố trí cán bộ quản lý, giáo viên, cơ sở vật chất, chất lượng dạy học và điều kiện học tập của học sinh.
Nếu mô hình hiện tại chưa phù hợp, địa phương có thể nghiên cứu điều chỉnh theo thẩm quyền, kể cả phương án tổ chức lại hoặc tách trường khi thực sự cần thiết. Tuy nhiên, việc điều chỉnh phải bảo đảm một số nguyên tắc: phù hợp với quy mô dân số và phân bố dân cư; thuận lợi cho người học; sử dụng hiệu quả đội ngũ, cơ sở vật chất và ngân sách; bảo đảm tính ổn định, liên tục của hoạt động giáo dục; không gây xáo trộn không cần thiết và tuyệt đối không để học sinh vì hoàn cảnh khó khăn mà không được đến trường.
Tinh thần chung là không bảo vệ một mô hình chỉ vì đã sắp xếp, nhưng cũng không điều chỉnh một cách tùy tiện. Mọi quyết định phải xuất phát từ hiệu quả hoạt động thực chất và quyền lợi của người học.
Lấy chất lượng giáo dục và quyền lợi học sinh làm thước đo
* Phóng viên: Thực tế hiện có những trường trên 100 lớp, hàng nghìn học sinh và quản lý nhiều điểm trường. Bộ Giáo dục và Đào tạo có định hướng xây dựng hoặc hoàn thiện các tiêu chí về quy mô trường, số lớp, số học sinh, số điểm trường, khoảng cách địa lý và năng lực quản trị để làm căn cứ cho các địa phương sắp xếp, điều chỉnh hay không?
* Vụ trưởng Thái Văn Tài: Có thể khẳng định đây là một yêu cầu cần thiết trong quá trình tiếp tục hoàn thiện việc sắp xếp mạng lưới trường học. Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu Bộ Giáo dục và Đào tạo hướng dẫn việc rà soát, đánh giá quy hoạch mạng lưới, cơ cấu lại trường lớp, đội ngũ và nâng cao năng lực quản trị cơ sở giáo dục.
Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, Bộ đã chủ động ban hành Công văn số 5555/BGDĐT-GDPT ngày 18/8/2026 hướng dẫn tổ chức, hoạt động của cơ sở giáo dục sau sắp xếp, nhằm kịp thời hỗ trợ các địa phương ổn định tổ chức, duy trì hoạt động dạy học và nâng cao hiệu quả quản trị nhà trường.
Trong thời gian tới, Bộ sẽ tiếp tục rà soát, nghiên cứu hoàn thiện các quy định, hướng dẫn chuyên ngành, trong đó chú trọng xây dựng căn cứ đánh giá quy mô và mức độ phức tạp trong quản trị nhà trường. Các yếu tố cần xem xét bao gồm: số lớp, số học sinh, số lượng và khoảng cách giữa các điểm trường, điều kiện địa lý và giao thông, cơ cấu đội ngũ, cơ sở vật chất, điều kiện bảo đảm an toàn và năng lực quản trị của nhà trường.
Tuy nhiên, không thể chỉ sử dụng một ngưỡng cứng về số lớp hoặc số học sinh để áp dụng đồng loạt cho tất cả các địa phương. Một trường ở khu vực đô thị có điều kiện giao thông, cơ sở vật chất và đội ngũ thuận lợi sẽ khác với trường ở miền núi, biên giới, hải đảo, vùng sâu, vùng xa, nơi việc duy trì các điểm trường có ý nghĩa trực tiếp đối với khả năng tiếp cận giáo dục của học sinh.
Vì vậy, định hướng của Bộ là xây dựng căn cứ đánh giá có tính khoa học, linh hoạt, có phân biệt theo vùng miền và điều kiện thực tế; qua đó giúp địa phương nhận diện những trường hợp có nguy cơ vượt quá năng lực quản trị để có giải pháp hỗ trợ, điều chỉnh phù hợp, thay vì chỉ nhìn vào quy mô đơn thuần.
* Phóng viên: Chính phủ đã yêu cầu rà soát, kịp thời điều chỉnh những cơ sở có quy mô vượt khả năng quản trị, ảnh hưởng đến chất lượng, an toàn hoặc quyền học tập của học sinh. Từ thực tiễn thời gian qua, Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ có những giải pháp gì để việc sắp xếp mạng lưới trường học không chỉ đáp ứng yêu cầu tinh gọn đầu mối mà quan trọng hơn là bảo đảm chất lượng giáo dục và quyền lợi của học sinh?
* Vụ trưởng Thái Văn Tài: Bộ Giáo dục và Đào tạo xác định, việc sắp xếp mạng lưới trường học phải nhất quán với nguyên tắc lấy người học làm trung tâm, bảo đảm quyền học tập và cơ hội tiếp cận giáo dục. Quá trình sắp xếp không chỉ nhằm tinh gọn đầu mối mà còn phải gắn với đổi mới quản trị nhà trường, cơ cấu lại đội ngũ và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.
Để thực hiện yêu cầu này, trong thời gian tới, Bộ tập trung vào một số nhiệm vụ trọng tâm: Thứ nhất, tiếp tục rà soát, đánh giá toàn diện mạng lưới trường học sau sắp xếp; hướng dẫn các địa phương đánh giá hiệu quả từng mô hình trên cơ sở dữ liệu và điều kiện thực tiễn, kịp thời điều chỉnh những trường hợp không phù hợp, vượt quá năng lực quản trị hoặc ảnh hưởng đến chất lượng, an toàn và quyền học tập của học sinh.
Thứ hai, hoàn thiện các quy định, hướng dẫn về tổ chức và hoạt động của trường phổ thông; chú trọng mô hình trường nhiều cấp học, nhiều phân hiệu, điểm trường; phân định rõ trách nhiệm quản lý, điều hành và tổ chức hoạt động giáo dục tại từng địa điểm.
Thứ ba, phối hợp với các bộ, ngành và địa phương rà soát, cơ cấu lại đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên; khắc phục tình trạng thừa, thiếu giáo viên cục bộ; thực hiện điều động, biệt phái, bố trí dạy liên trường phù hợp; bảo đảm tinh thần chỉ đạo là giảm nhân lực quản lý, tăng nhân lực trực tiếp giảng dạy.
Thứ tư, ưu tiên bảo đảm cơ sở vật chất, thiết bị dạy học và các điều kiện an toàn tại từng điểm trường; sử dụng hiệu quả tài chính, tài sản công, đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số, nâng cao năng lực quản trị và trách nhiệm giải trình của cơ sở giáo dục, địa phương.
Thứ năm, tăng cường theo dõi, kiểm tra, giám sát; kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc và đánh giá kết quả sắp xếp bằng những tiêu chí thực chất, không chỉ dựa vào tỷ lệ giảm đầu mối.
Chúng tôi nhấn mạnh rằng, sắp xếp mạng lưới trường học không phải là đích đến tự thân. Kết quả quan trọng nhất phải là học sinh được học tập thuận lợi hơn, an toàn hơn; đội ngũ nhà giáo được bố trí hợp lý hơn; nhà trường được quản trị hiệu quả hơn và chất lượng giáo dục ngày càng được nâng cao. Đó chính là tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước và Chính phủ mà ngành Giáo dục đang nghiêm túc triển khai.
* Phóng viên: Trân trọng cảm ơn ông./.
