Việc tổ chức phiên tòa giả định là một trong những cách làm sáng tạo nhằm đưa pháp luật đến gần hơn với thanh thiếu niên.
Sáng 2/11, tại Trường Trung học Phổ thông Việt Yên số 1, phường Việt Yên, Thành đoàn Bắc Ninh tổ chức “Phiên tòa giả định” năm 2026, nhằm đổi mới hình thức tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, góp phần nâng cao nhận thức và ý thức chấp hành pháp luật cho đoàn viên, thanh niên, học sinh.
Đây là hoạt động thiết thực hưởng ứng Ngày Pháp luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (9/11), tạo cơ hội để học sinh tiếp cận các quy định pháp luật thông qua hình thức trực quan, sinh động, gần gũi với thực tiễn.
Thông qua hình thức sân khấu hóa một phiên tòa xét xử, chương trình tái hiện trình tự, thủ tục xét xử; đồng thời làm rõ những hậu quả pháp lý từ các hành vi vi phạm pháp luật. Qua đó, giúp học sinh hiểu hơn về quy định của pháp luật, nhận diện những hành vi sai trái, nâng cao khả năng phân biệt đúng, sai và ý thức tự bảo vệ bản thân trong cuộc sống.
Theo chị Mạc Thị Bích Vân, Phó Trưởng Ban Công tác Đoàn và Thanh thiếu nhi, Thành đoàn Bắc Ninh, việc tổ chức phiên tòa giả định là một trong những cách làm sáng tạo nhằm đưa pháp luật đến gần hơn với thanh thiếu niên. Thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức qua các hình thức tuyên truyền truyền thống, học sinh được trực tiếp theo dõi diễn biến một phiên tòa, từ đó hiểu rõ hơn trách nhiệm của cá nhân trong việc tuân thủ pháp luật và tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp của người khác.
Thời gian tới, Thành đoàn Bắc Ninh tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức tuyên truyền, giáo dục pháp luật theo hướng thiết thực, phù hợp với tâm lý, lứa tuổi thanh thiếu niên; khuyến khích mỗi đoàn viên, thanh niên trở thành một tuyên truyền viên tích cực, lan tỏa tinh thần thượng tôn pháp luật trong gia đình, nhà trường và cộng đồng.
Thầy Nguyễn Hiệp Hòa, Phó Hiệu trưởng Trường Trung học Phổ thông Việt Yên số 1 cho biết, nhà trường thường xuyên phối hợp với các cơ quan chức năng của địa phương tổ chức tuyên truyền, phổ biến pháp luật cho học sinh thông qua những hoạt động thiết thực như phiên tòa giả định. Bên cạnh đó, trường triển khai tư vấn hướng nghiệp, tư vấn tâm lý học đường, tạo điều kiện để học sinh chia sẻ những khó khăn, vướng mắc và được thầy cô định hướng, hỗ trợ kịp thời.
Đặc biệt, việc đa dạng hóa các kênh thông tin, tuyên truyền qua nhóm Zalo OA, công khai số điện thoại của lãnh đạo trường và Đoàn Thanh niên để tiếp nhận, nắm bắt tình hình học sinh đã phát huy hiệu quả tích cực, nhất là với học sinh trung học phổ thông. Các em đang ở lứa tuổi vị thành niên đang trong quá trình hình thành nhận thức, tâm lý và hành vi, hiểu biết pháp luật còn hạn chế nên tiềm ẩn nguy cơ vi phạm, nhất là các hành vi như vi phạm trên không gian mạng, bạo lực học đường, sử dụng thuốc lá, tàng trữ pháo nổ và các hành vi vi phạm khác. Mặc dù đến nay nhà trường chưa ghi nhận trường hợp học sinh vi phạm những nội dung trên, công tác tuyên truyền, giáo dục và phòng ngừa vẫn được xác định là nhiệm vụ thường xuyên.
Thầy Nguyễn Hiệp Hòa cho rằng, phiên tòa là hoạt động ý nghĩa, bổ trợ thiết thực cho công tác giáo dục toàn diện trong nhà trường. Không chỉ học sinh mà cả giáo viên cũng có thêm cơ hội cập nhật, tìm hiểu các quy định pháp luật, nhất là những nội dung mới. Qua đó, giúp các em nâng cao nhận thức, điều chỉnh hành vi, chủ động phòng tránh và không để xảy ra vi phạm pháp luật.
Em Thân Ngọc Hiếu, học sinh lớp 12A, Trường Trung học Phổ thông Việt Yên số 1 chia sẻ, phiên tòa giả định giúp em hiểu rõ hơn những hậu quả có thể xảy ra khi vi phạm pháp luật, nhất là những hành vi đôi khi xuất phát từ sự nóng giận, bồng bột hoặc muốn thể hiện bản thân ở lứa tuổi học sinh. Qua theo dõi phiên tòa, em hiểu rằng chỉ một phút thiếu suy nghĩ cũng có thể ảnh hưởng đến tương lai của mình. "Những kiến thức được truyền tải giúp em biết cách ứng xử phù hợp, kiềm chế cảm xúc, tránh xa những lời rủ rê, lôi kéo tham gia các hành vi vi phạm pháp luật, đồng thời biết tự bảo vệ mình và kịp thời tìm kiếm sự giúp đỡ khi gặp tình huống nguy hiểm. Đây là hoạt động rất bổ ích, giúp chúng em tiếp thu kiến thức pháp luật dễ dàng và nhớ lâu hơn".
Tại chương trình, đại diện Viện kiểm sát nhân dân Khu vực 2 - Bắc Ninh đã thông tin về tình hình tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện trên địa bàn. Theo thống kê của đơn vị, trong 9 tháng năm 2026, các cơ quan tiến hành tố tụng đã phát hiện, khởi tố và xử lý hình sự 19 vụ án với 121 bị can là người dưới 18 tuổi. Trong đó, tội gây rối trật tự công cộng có 5 vụ với 74 bị can; tội cướp tài sản có 5 vụ với 38 bị can; tội trộm cắp tài sản có 7 vụ và lừa đảo chiếm đoạt tài sản có 2 vụ.
Thực tế cho thấy, một số vụ việc xuất phát từ những mâu thuẫn nhỏ nhưng đã khiến nhiều thanh thiếu niên tụ tập, mang theo hung khí, đánh nhau, gây mất an ninh trật tự. Nguyên nhân chủ yếu do nhận thức pháp luật còn hạn chế, tâm lý tuổi mới lớn muốn thể hiện bản thân, dễ bị bạn bè kích động, lôi kéo theo tâm lý đám đông, trong khi sự quản lý của gia đình đôi lúc chưa chặt chẽ.
Bên cạnh cảnh báo nguy cơ vi phạm pháp luật, đại diện Viện Kiểm sát nhân dân cũng phổ biến những điểm mới của Luật Tư pháp người chưa thành niên, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Theo đó, pháp luật ưu tiên các biện pháp xử lý chuyển hướng, chú trọng giáo dục, phục hồi, giúp người chưa thành niên nhận thức sai lầm và sửa chữa hành vi thay vì chỉ tập trung vào trừng phạt. Trong quý III/2026, trên địa bàn khu vực 2 đã có 20 trường hợp được áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng./.
