Nhìn từ chương trình “Tinh hoa đạo học”, có thể thấy việc đưa công nghệ vào không gian di sản tạo ra phương thức kể chuyện mới, giúp những giá trị lịch sử, văn hóa được chuyển tải bằng ngôn ngữ của đời sống đương đại.
Những câu chuyện về truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo thể hiện qua các màn trình diễn ánh sáng, âm thanh và công nghệ 3D Mapping, chương trình “Tinh hoa đạo học” tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám đang mở ra một cách tiếp cận mới với di sản, cho thấy khả năng kết hợp giữa giá trị văn hóa truyền thống và công nghệ sáng tạo để hình thành những sản phẩm du lịch có sức hấp dẫn đối với công chúng, nhất là giới trẻ.
* Khi di sản được kể bằng ngôn ngữ công nghệ
Nếu như ban ngày, du khách thường đến Văn Miếu - Quốc Tử Giám để chụp ảnh, tham quan và tìm hiểu lịch sử, thì khi màn đêm buông xuống, di tích lại mang một diện mạo khác. Dưới ánh sáng nghệ thuật, những mái ngói cổ, hàng cây, cổng đá và các công trình kiến trúc dường như trở nên lung linh, huyền ảo hơn. Không gian vốn quen thuộc với những chuyến tham quan ban ngày giờ đây mở ra một hành trình khám phá mới, nơi du khách không chỉ ngắm nhìn di tích mà còn được nghe kể, trải nghiệm và cảm nhận những câu chuyện về nền đạo học Việt Nam.
Với chủ đề “Tinh hoa đạo học”, chương trình tour đêm tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám được xây dựng như một hành trình kết nối các giá trị lịch sử, văn hóa và giáo dục, để du khách tìm hiểu về lịch sử hình thành Văn Miếu - Quốc Tử Giám, về truyền thống khoa bảng, tinh thần hiếu học và đạo lý tôn sư trọng đạo của người Việt.
Hành trình bắt đầu ngay từ khi du khách bước qua cổng. Ánh sáng dịu vừa đủ để giữ vẻ cổ kính, vừa đủ để tạo cảm giác huyền ảo; âm nhạc nhẹ nhàng hòa cùng âm thanh thiên nhiên như dẫn người xem bước vào một miền thời gian khác. Trên trục đường từ Văn Miếu Môn đến Đại Trung Môn, bốn chữ "Tinh hoa đạo học" hiện lên nổi bật như lời mở đầu cho hành trình. Dọc lối đi, mỗi công trình, mỗi biểu tượng đều mở ra những câu chuyện về tinh thần hiếu học và triết lý giáo dục được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Tại Khuê Văn Các, biểu tượng của văn chương và trí tuệ hiện lên nổi bật trong hệ thống chiếu sáng nghệ thuật. Ở khu vực hồ Thiên Quang và vườn bia Tiến sĩ, những câu chuyện về các bậc hiền tài, truyền thống trọng dụng nhân tài được giới thiệu thông qua hình ảnh, ánh sáng và lời thuyết minh. Du khách còn được tìm hiểu về lớp học của các thầy đồ xưa, trải nghiệm viết thư pháp, khám phá không gian trường thi thông qua công nghệ thực tế ảo.
Điểm nhấn của hành trình là chương trình trình diễn 3D Mapping “Tinh hoa đạo học” tại khu Thái Học. Trên nền kiến trúc cổ, hình ảnh và âm thanh lần lượt tái hiện những dấu mốc trong lịch sử Văn Miếu - Quốc Tử Giám, từ sự ra đời của trường Quốc Tử Giám, những kỳ thi khoa bảng, hình ảnh sĩ tử lều chõng đến truyền thống hiếu học, trọng dụng nhân tài của dân tộc. Không gian kiến trúc cổ trở thành một màn trình diễn nghệ thuật ánh sáng, đưa người xem đến gần hơn với những câu chuyện lịch sử vốn được lưu giữ trong tư liệu và hiện vật. Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ ánh sáng trên không gian mái nhà Thái Học cũng góp phần làm nổi bật vẻ đẹp kiến trúc, tạo nên hiệu ứng thị giác đặc biệt cho du khách, nhưng vẫn bảo đảm không ảnh hưởng đến cảnh quan di tích.
Sự kết hợp giữa những câu chuyện lịch sử với công nghệ trình diễn khiến hành trình khám phá di sản trở nên sinh động hơn. Những kiến thức vốn được tiếp cận qua sách vở, tư liệu hay lời thuyết minh nay được chuyển tải bằng hình ảnh trực quan, âm thanh và trải nghiệm tương tác đã chạm tới cảm xúc người xem.
Bạn trẻ Nguyễn Vân Anh, sinh viên Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn lần đầu tiên được vào tham quan Văn Miếu - Quốc Tử Giám vào ban đêm bày tỏ ấn tượng ngay từ khu cổng vào với hiệu ứng ánh sáng, âm thanh, mang đến cho du khách cảm giác như đang khám phá một Văn Miếu - Quốc Tử Giám hoàn toàn khác, mới lạ, hấp dẫn và có chiều sâu hơn.
“Em cảm thấy tham quan Văn Miếu - Quốc Tử Giám ban đêm rất đẹp và có nhiều ý nghĩa. Qua chương trình, em có thể hiểu thêm về cách các bậc tiền nhân học tập, thi cử và đạt được thành công như thế nào”, Nguyễn Vân Anh chia sẻ.
Có mặt tại khu di tích cùng gia đình, chị Hoàng Minh Huệ, du khách đến từ Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, gia đình chị ra Hà Nội chơi cuối tuần, được bạn bè giới thiệu đến tham quan Văn Miếu - Quốc Tử Giám ban đêm và chị rất ấn tượng với chương trình này. Chuyến tham quan buổi tối tại Văn Miếu trở thành dịp để cả gia đình cùng trải nghiệm, vừa gắn kết tình cảm, vừa tìm hiểu thêm về một địa danh văn hóa nổi tiếng của Thủ đô.
“Trước đây, tôi đã từng đến Văn Miếu - Quốc Tử Giám vào ban ngày, nhưng lần tham quan ban đêm này, mang lại cho tôi cảm giác vừa quen vừa lạ. Tôi ấn tượng với cách bài trí ánh sáng, những nội dung giới thiệu về Văn Miếu, các vị tiến sĩ và cảnh quan di tích. Đặc biệt, chương trình nghệ thuật “Tinh hoa đạo học” mang đến cho tôi cảm giác mới mẻ, giúp tôi hình dung được rõ hơn về lịch sử, không gian Văn Miếu - Quốc Tử Giám từ xưa đến nay”, chị Hoàng Minh Huệ chia sẻ.
* Công nghệ gia tăng sức hấp dẫn cho di sản
Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám Lê Xuân Kiêu cho biết: chương trình “Tinh hoa đạo học” là nỗ lực đổi mới cách tiếp cận di sản, đưa những giá trị truyền thống đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là giới trẻ. Thông qua chương trình, đơn vị mong muốn tôn vinh giá trị di sản Văn Miếu - Quốc Tử Giám và truyền thống đạo học Việt Nam trên nền tảng ứng dụng khoa học, công nghệ, tạo nên sự kết hợp giữa văn hóa và công nghệ, giữa truyền thống và hiện tại. Hành trình trải nghiệm được xây dựng như một câu chuyện xuyên suốt về truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo và khát vọng chinh phục tri thức của người Việt.
Tiến sĩ Lê Xuân Kiêu cho biết, trong chương trình “Tinh hoa đạo học”, đơn vị sử dụng công nghệ ánh sáng trên không gian mái nhà Thái Học - một không gian đặc biệt của di tích, nhằm diễn giải sâu hơn những giá trị của Văn Miếu - Quốc Tử Giám, đặc biệt là những giá trị phi vật thể, những câu chuyện về đạo học mà đôi khi du khách khó có thể cảm nhận đầy đủ chỉ bằng việc quan sát kiến trúc, hiện vật. Giải pháp này vừa bảo đảm không ảnh hưởng đến cảnh quan, kiến trúc, vừa làm nổi bật vẻ đẹp công trình, đồng thời truyền tải những câu chuyện về giá trị tinh thần của Văn Miếu - Quốc Tử Giám, tiêu biểu là truyền thống đạo học Việt Nam.
Tiến sĩ Lê Xuân Kiêu mong muốn, thông qua chương trình, những giá trị di sản của Văn Miếu - Quốc Tử Giám và đạo học Việt Nam được tôn vinh trên nền tảng ứng dụng khoa học, công nghệ. Sự kết hợp giữa văn hóa và công nghệ, tạo nên cuộc đối thoại giữa truyền thống và hiện tại, giúp những giá trị được hun đúc qua nhiều thế hệ tiếp tục được lan tỏa bằng phương thức tiếp cận mới. Đồng thời hy vọng, những chương trình, cách làm mới sẽ tạo nên sự thú vị, hấp dẫn, qua đó thu hút các bạn trẻ đến với di tích nhiều hơn, để khám phá, trải nghiệm, tìm hiểu những giá trị, chiều sâu về tinh thần hiếu học, truyền thống tôn sư trọng đạo và trọng dụng nhân tài.
Đánh giá về chương trình nghệ thuật “Tinh hoa đạo học” tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Phó giáo sư, Tiến sĩ Bùi Hoài Sơn, Phó trưởng ban Tuyên giáo Trung ương, cho rằng đây là mô hình có ý nghĩa, không chỉ làm sống động các giá trị lịch sử, văn hóa của di tích mà còn mang đến kinh nghiệm tham khảo cho những địa điểm di sản khác.
Theo ông Bùi Hoài Sơn, số hóa di sản không chỉ dừng lại ở việc xây dựng mô hình 3D hay ứng dụng công nghệ trong trình diễn, mà cần hướng tới kiến tạo hệ sinh thái mới, tạo thêm giá trị và sức sống cho di sản trong đời sống đương đại. Đặc biệt, việc kết hợp nội dung văn hóa với âm thanh, ánh sáng và công nghệ trình diễn giúp kể những câu chuyện di sản theo cách hấp dẫn, gần gũi hơn với du khách, nhất là trong không gian ban đêm. “Tinh hoa đạo học” là một ví dụ cho thấy khi di sản được làm mới bằng những sản phẩm nghệ thuật phù hợp, giá trị của điểm đến không chỉ được gia tăng mà còn mở ra cơ hội phát triển du lịch đêm, kinh tế đêm, góp phần thu hút du khách và khai thác hiệu quả hơn nguồn lực văn hóa.
Bà Lê Thị Hồng Vân, Cục trưởng Cục Ngoại vụ và Ngoại giao văn hóa (Bộ Ngoại giao), Tổng Thư ký Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam, cho rằng việc ứng dụng công nghệ để số hóa, kết nối và lan tỏa các giá trị di sản không chỉ giúp quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam đến bạn bè quốc tế, mà còn góp phần thực hiện những cam kết quốc tế về phát triển bền vững, đồng thời tạo điều kiện để Việt Nam đóng góp thiết thực vào nền văn minh nhân loại. Đây cũng là cách cụ thể hóa quan điểm coi trọng di sản, phát huy nguồn lực văn hóa phục vụ phát triển đất nước. Đặc biệt, khi được kết nối với hoạt động ngoại giao văn hóa, nền tảng số về di sản sẽ trở thành một công cụ hữu ích để mở rộng giao lưu, quảng bá bản sắc Việt Nam và tăng cường sự đồng hành của UNESCO cùng bạn bè quốc tế trong thực hiện Thập kỷ quốc tế về văn hóa vì sự phát triển bền vững.
Theo các chuyên gia, chương trình nghệ thuật số "Tinh hoa đạo học" là tạo bước đột phá trong tiến trình chuyển đổi số của ngành văn hóa. Những mô hình sáng tạo này không chỉ gia tăng sức hấp dẫn cho di sản, thúc đẩy kinh tế du lịch Thủ đô, mà còn trở thành hình mẫu thực tiễn để các địa phương tham khảo trong phát triển công nghiệp văn hóa. Đây cũng là bước đi nhằm triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.
Nhìn từ chương trình “Tinh hoa đạo học”, có thể thấy việc đưa công nghệ vào không gian di sản tạo ra phương thức kể chuyện mới, giúp những giá trị lịch sử, văn hóa được chuyển tải bằng ngôn ngữ của đời sống đương đại, góp phần hiện thực hóa tinh thần các Nghị quyết vào thực tiễn, biến nguồn lực văn hóa thành sức mạnh nội sinh và động lực cho phát triển bền vững./.
