Nhìn từ chiều dài 75 năm phát triển của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội và 50 năm xây dựng, trưởng thành của Khoa Lý luận chính trị - Giáo dục công dân, yêu cầu tiếp nối truyền thống trước hết là tiếp tục nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học, đổi mới giảng dạy, đào tạo đội ngũ đáp ứng yêu cầu của thực tiễn đất nước.
Ngày 6/11, tại Hà Nội, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội tổ chức hội thảo khoa học quốc tế với chủ đề "Nghiên cứu, giảng dạy Chủ nghĩa Marx - Lenin và đào tạo giáo viên giáo dục công dân ở Việt Nam và Trung Quốc.
Phát biểu đề dẫn hội thảo, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Việt Thắng, Trưởng khoa Lý luận chính trị - Giáo dục công dân Trường Đại học Sư phạm Hà Nội nêu rõ: Trong bối cảnh chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, hội nhập quốc tế và những biến đổi sâu sắc của kinh tế - xã hội, nhiều vấn đề vốn quen thuộc đang xuất hiện dưới hình thức mới: quan hệ giữa phát triển lực lượng sản xuất và điều chỉnh các quan hệ xã hội; giữa mở rộng khả năng tiếp cận thông tin và yêu cầu xác lập tri thức đáng tin cậy; giữa đổi mới phương thức dạy học và bảo đảm chiều sâu tư duy lý luận; giữa hội nhập kinh nghiệm quốc tế và giữ vững định hướng, bản sắc của giáo dục Việt Nam. Những biến đổi ấy đòi hỏi tiếp tục nghiên cứu, vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Marx - Lenin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối đổi mới của Đảng trên cơ sở tổng kết thực tiễn, đồng thời đổi mới cách thức tổ chức giảng dạy lý luận chính trị và đào tạo giáo viên Giáo dục công dân. Vấn đề cốt lõi không chỉ là bổ sung tri thức mới vào chương trình, mà là nâng cao năng lực giải thích hiện thực của lý luận, năng lực tư duy độc lập của người học và khả năng chuyển hóa tri thức thành hành động có trách nhiệm.
Nhìn từ chiều dài 75 năm phát triển của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội và 50 năm xây dựng, trưởng thành của Khoa Lý luận chính trị - Giáo dục công dân, yêu cầu tiếp nối truyền thống trước hết là tiếp tục nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học, đổi mới giảng dạy, đào tạo đội ngũ đáp ứng yêu cầu của thực tiễn đất nước nói chung và của giáo dục nói riêng. Những dấu mốc lịch sử vì thế trở thành điểm khởi đầu cho một chương trình hành động học thuật hướng tới tương lai - Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Việt Thắng nhấn mạnh.
Với 3 phiên thảo luận, các đại biểu đã tập trung thảo luận làm sáng tỏ giá trị khoa học, phương pháp luận và sức sống thực tiễn của Chủ nghĩa Marx - Lenin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối đổi mới của Đảng; đổi mới giảng dạy lý luận chính trị trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế; đổi mới đào tạo giáo viên và dạy học Giáo dục công dân: Kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn Việt Nam.
Từ các chủ đề về triết học Marx - Lenin, lực lượng sản xuất trong chuyển đổi số, quan hệ con người - tự nhiên, niềm tin chính trị đến những vấn đề của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, kinh tế tư nhân, mô hình tăng trưởng và nguồn nhân lực chất lượng cao, yêu cầu xuyên suốt là đặt lý luận trong mối liên hệ biện chứng với những biến đổi hiện thực. Vấn đề cần làm sâu sắc không chỉ là xác nhận tính đúng đắn của những luận điểm nền tảng, còn là chỉ ra khả năng vận dụng các phạm trù, nguyên lý và phương pháp nghiên cứu vào những quan hệ mới đang hình thành; phân biệt những biến đổi về hình thức biểu hiện với những quan hệ mang tính bản chất; từ đó góp phần cung cấp luận cứ cho nhận thức và lựa chọn chính sách phát triển.
Đối với nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, các nghiên cứu về thông tin sai lệch, xuyên tạc vấn đề dân tộc, tôn giáo, kinh tế nhà nước, quyền con người và nguy cơ lạm dụng AI gợi mở yêu cầu kết hợp tính chiến đấu với tính khoa học, tính thuyết phục. Cần chú trọng bằng chứng, đối thoại có lý lẽ, kiểm chứng nguồn tin và giáo dục năng lực tự đánh giá thông tin; qua đó tăng cường sức đề kháng tư tưởng bằng tri thức và khả năng phán đoán độc lập.
Việc đổi mới giảng dạy lý luận chính trị trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế đặt trọng tâm vào sự chuyển đổi từ truyền đạt nội dung sang tổ chức quá trình lĩnh hội, phân tích, vận dụng lý luận. Đổi mới chương trình không đồng nghĩa với gia tăng số lượng chủ đề thời sự, mà cần lựa chọn có hệ thống những khái niệm, nguyên lý và vấn đề cốt lõi, gắn với tình huống thực tiễn có giá trị nhận thức và giáo dục. Mục tiêu là giúp người học không chỉ biết một kết luận, mà hiểu cơ sở lập luận, điều kiện áp dụng và khả năng kiểm nghiệm kết luận ấy.
Các tham luận về học liệu mở, dạy học kết hợp, năng lực số, chatbot và AI cho thấy những khả năng mới trong cá thể hóa hỗ trợ học tập và mở rộng không gian tương tác. Tuy nhiên, cần làm rõ ranh giới giữa hỗ trợ công nghệ và sự thay thế hoạt động tư duy; giữa tiếp cận thông tin nhanh và chiếm lĩnh tri thức có chiều sâu. Vai trò của giảng viên vì vậy càng quan trọng trong thiết kế câu hỏi, tổ chức tranh luận, hướng dẫn kiểm chứng và nuôi dưỡng trách nhiệm học thuật. Đổi mới kiểm tra, đánh giá phải được đặt trong cùng chỉnh thể với mục tiêu và phương pháp dạy học. Cần chú trọng bài luận, phân tích tình huống, sản phẩm nghiên cứu và khả năng bảo vệ lập luận; đồng thời có tiêu chí đánh giá quá trình, minh bạch việc sử dụng AI, trích dẫn nguồn và bảo vệ dữ liệu. Vấn đề không phải chỉ kiểm soát công cụ, mà là bảo đảm kết quả đánh giá phản ánh đúng năng lực thực của người học.
Liên quan đến vấn đề đổi mới đào tạo giáo viên và dạy học Giáo dục công dân, các ý kiến tập trung vào mối quan hệ giữa mục tiêu giáo dục công dân, chuẩn năng lực nghề nghiệp và những yêu cầu của thực tiễn giáo dục phổ thông. Kinh nghiệm từ Trung Quốc, Hàn Quốc, Hoa Kỳ, Singapore và các bối cảnh khác mở ra cơ hội đối sánh mục tiêu, chương trình, phương pháp và cơ chế phối hợp đào tạo. Một định hướng cần nhấn mạnh là xây dựng cơ chế gắn kết thường xuyên giữa cơ sở đào tạo giáo viên với trường phổ thông: cùng nhận diện vấn đề, thiết kế và triển khai hoạt động dạy học, quan sát kết quả, phân tích dữ liệu và điều chỉnh chương trình. Trong môi trường số, giáo viên Giáo dục công dân còn phải có khả năng hướng dẫn học sinh thực hành quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm công dân trên không gian mạng. Vì vậy, năng lực số cần được tích hợp trong cả học phần chuyên môn, nghiệp vụ và thực hành sư phạm, thay vì xem như một kỹ năng bổ trợ tách biệt.
Ba nội dung được thảo luận tại hội thảo có đối tượng, cách tiếp cận khác nhau nhưng thống nhất ở một yêu cầu căn bản: gắn lý luận với thực tiễn, gắn nghiên cứu với giáo dục, gắn đổi mới phương pháp với nâng cao chất lượng con người.../.
