Trên địa bàn xã Búng Lao, tỉnh Điện Biên có những địa danh mang dấu ấn lịch sử, văn hóa và cảnh quan thiên nhiên đặc sắc. Trong đó, hang Thẳm Púa – nơi từng đặt Sở Chỉ huy Chiến dịch Điện Biên Phủ là một trong những tiềm năng để địa phương phát triển du lịch lịch sử, văn hóa.
Giữa núi rừng Tây Bắc hùng vĩ, dưới vách núi đá sừng sững là hang Thẳm Púa – địa điểm gắn liền với những ngày đầu chuẩn bị cho Chiến dịch Điện Biên Phủ lịch sử. Nằm trong khu vực rừng núi hiểm trở, kín đáo, có địa hình thuận lợi cho việc quan sát, liên lạc và bảo đảm an toàn, nơi đây từng được lựa chọn làm Sở Chỉ huy chiến dịch.
Từ ngày 7/12/1953 đến ngày 17/1/1954, Sở Chỉ huy Chiến dịch Điện Biên Phủ đặt tại hang Thẳm Púa. Trong điều kiện còn nhiều gian khổ, thiếu thốn về ánh sáng, lương thực và phương tiện, dưới sự chỉ huy của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Bộ Chỉ huy chiến dịch đã tập trung nghiên cứu, phân tích tình hình địch, ta để xây dựng phương án tác chiến.
Một dấu mốc quan trọng diễn ra ngày 14/1/1954, khi Đảng ủy, Bộ Chỉ huy chiến dịch họp tại đây, bàn và đưa ra hai phương án tác chiến: “đánh nhanh, thắng nhanh” và “đánh chắc, tiến chắc”. Ban đầu, phương án đánh nhanh, thắng nhanh được dự kiến thực hiện, với ngày nổ súng là 20/1/1954.
Hơn 70 năm đã trôi qua, hang Thẳm Púa vẫn lặng lẽ nằm dưới vách núi, lưu giữ dấu tích về một giai đoạn đặc biệt của lịch sử dân tộc. Nơi đây không chỉ gắn với những quyết định quan trọng trong quá trình chuẩn bị Chiến dịch Điện Biên Phủ mà còn trở thành địa chỉ đỏ góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, tinh thần đấu tranh cách mạng cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
Với người dân bản Nôm, hang Thẳm Púa không chỉ là một di tích lịch sử nằm trên địa bàn sinh sống mà còn là niềm tự hào của cộng đồng. Những câu chuyện về Sở Chỉ huy chiến dịch được truyền lại qua lời kể của ông bà, cha mẹ, giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về lịch sử quê hương, thêm trân trọng những giá trị mà cha ông đã để lại.
Chị Lò Thị Diên, người dân bản Nôm, chia sẻ: “Từ nhỏ, tôi đã được nghe ông bà kể về Sở Chỉ huy chiến dịch tại hang Thẳm Púa. Những câu chuyện ấy giúp chúng tôi hiểu hơn về lịch sử, thêm tự hào về quê hương mình. Vì vậy, người dân trong bản luôn có ý thức giữ gìn, bảo vệ di tích”.
Cùng chung niềm tự hào ấy, bà Lò Thị Thiên, người dân bản Nôm, cho biết người dân mong muốn di tích luôn được bảo vệ, giữ gìn cảnh quan sạch đẹp, không để cây cối mọc um tùm che khuất khu vực di tích, góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho người dân và du khách đến tham quan, tìm hiểu lịch sử.
Bên cạnh hang Thẳm Púa, xã Búng Lao còn có Di tích quốc gia hang Thẳm Khương cùng một số hang động, địa điểm có dấu hiệu di tích đã được kiểm kê như hang Thẳm Ná Nọi, hang Thẳm Co Hang, hang Thẳm Đán Đanh. Đây là những tài nguyên có giá trị cần tiếp tục được rà soát, quản lý, bảo vệ và nghiên cứu hướng phát huy phù hợp. Việc giới thiệu các di tích cần gắn với thông tin lịch sử, văn hóa được xác minh, qua đó giúp người dân và du khách hiểu rõ hơn về giá trị của từng địa danh.
Xác định di tích lịch sử, văn hóa là một trong những lợi thế để phát triển du lịch, Đảng ủy xã Búng Lao đã đưa nội dung bảo tồn, phát huy giá trị các di tích vào định hướng phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Nghị quyết số 19-NQ/ĐU ngày 27/8/2026 về điều chỉnh, bổ sung một số mục tiêu, chỉ tiêu phát triển của xã xác định phát triển các nhóm sản phẩm du lịch chủ đạo, trong đó có du lịch lịch sử - văn hóa gắn với Sở Chỉ huy Chiến dịch Điện Biên Phủ tại hang Thẳm Púa và Di tích quốc gia hang Thẳm Khương.
Theo Phó Chủ tịch UBND xã Búng Lao Kiều Xuân Hoàng, xã đã ban hành Kế hoạch phát triển du lịch cộng đồng tại bản Nôm, bản Bua giai đoạn 2026–2030. Xã Búng Lao xác định việc bảo tồn, phát huy giá trị các di tích, danh thắng là một trong những nhiệm vụ quan trọng. Địa phương định hướng khai thác giá trị lịch sử tại hang Thẳm Púa, xây dựng nội dung giới thiệu, tuyên truyền và trải nghiệm phù hợp, gắn với giáo dục truyền thống lịch sử, văn hóa và phát triển du lịch cộng đồng.
Đối với bản Nôm, địa phương định hướng khai thác các giá trị văn hóa truyền thống của cộng đồng các dân tộc Thái, Mông, Khơ Mú và các dân tộc khác trên địa bàn; chú trọng lễ hội, dân ca, dân vũ, nghệ thuật trình diễn dân gian, nghề thủ công, ẩm thực, phong tục, tập quán và kiến trúc nhà ở truyền thống. Đây là những yếu tố có thể bổ trợ cho sản phẩm du lịch lịch sử, giúp hành trình tham quan không chỉ dừng lại ở việc tìm hiểu di tích mà còn mở rộng trải nghiệm đời sống văn hóa cộng đồng.
Thời gian tới, xã Búng Lao sẽ từng bước nghiên cứu kết nối tuyến tham quan Hang Thẳm Púa – Đào Viên Sơn – bản Nôm – bản Bua, phù hợp với điều kiện thực tế và khả năng khai thác. Việc kết nối các điểm đến được kỳ vọng tạo nên sản phẩm du lịch đa dạng hơn, kết hợp giữa tìm hiểu lịch sử, khám phá cảnh quan thiên nhiên và trải nghiệm văn hóa bản địa.
Để thực hiện định hướng này, địa phương xác định cần có sự tham gia của cộng đồng dân cư trong bảo vệ tài nguyên, cảnh quan và di sản; đồng thời từng bước hoàn thiện hạ tầng, xây dựng nội dung thuyết minh, quảng bá hình ảnh và nâng cao chất lượng các dịch vụ phục vụ du khách. Trong đó, người dân tại các bản vừa là chủ thể gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống, vừa là lực lượng trực tiếp tham gia giới thiệu, quảng bá hình ảnh quê hương.
Phát huy giá trị di tích lịch sử, văn hóa không chỉ góp phần lưu giữ những dấu ấn của quá khứ mà còn mở ra hướng khai thác tiềm năng phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Với những địa danh mang giá trị lịch sử cùng bản sắc văn hóa đa dạng, Búng Lao đang từng bước định hướng kết nối bảo tồn di sản với phát triển du lịch, để những câu chuyện lịch sử và giá trị văn hóa của địa phương tiếp tục được gìn giữ, lan tỏa đến các thế hệ hôm nay và mai sau./.
