Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vừa ban hành Quyết định số 2885/QĐ-BVHTTDL ngày 27/10/2026 đưa Lễ hội Tứ Pháp vùng Dâu thuộc phường Trí Quả và phường Song Liễu (thành phố Bắc Ninh) vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, loại hình lễ hội truyền thống.
Lễ hội Tứ Pháp vùng Dâu là sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng có lịch sử lâu đời, gắn liền với quá trình hình thành và phát triển của Phật giáo tại Dâu - Luy Lâu, một trong những trung tâm Phật giáo cổ xưa nhất Việt Nam. Theo truyền thống, lễ hội được tổ chức vào ngày 8/4 âm lịch hằng năm với sự tham gia của người dân 12 làng thuộc tổng Dâu - Luy Lâu xưa, nay thuộc phường Trí Quả và phường Song Liễu. Trung tâm lễ hội là chùa Dâu, ngôi chùa có giá trị nổi bật về lịch sử, kiến trúc, nghệ thuật và đời sống tín ngưỡng của cư dân Kinh Bắc.
Điểm đặc sắc của lễ hội là hệ thống nghi lễ gắn với tín ngưỡng thờ Tứ Pháp, gồm bốn vị thần đại diện cho các hiện tượng tự nhiên: mây, mưa, sấm, chớp, tương ứng với Pháp Vân, Pháp Vũ, Pháp Lôi và Pháp Điện. Theo truyền thuyết, Tứ Pháp là con của Phật Mẫu Man Nương. Từ cây dung thụ (cây dâu) gắn với câu chuyện Man Nương gửi lại chùa, người xưa đã tạc thành bốn pho tượng, thờ tại bốn ngôi chùa trong vùng.
Trong ngày chính hội, tượng Tứ Pháp từ các chùa làng được rước về chùa Dâu, thực hiện nghi thức công đồng và các hoạt động rước lễ truyền thống. Nổi bật là nghi thức mẹ đuổi con, trò diễn cướp nước giữa bà Mưa (Pháp Vũ) và bà Sấm (Pháp Lôi), múa gậy Bạch trượng - Hồng côn cùng nghi thức rước Tứ Pháp tuần nhiễu ban đêm. Những nghi lễ, trò diễn mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc, phản ánh ước vọng mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, cuộc sống ấm no của cộng đồng cư dân nông nghiệp.
Bên cạnh những nghi thức đặc sắc, lễ hội còn có các hoạt động hạ tòa, phong mũ áo Phật, dâng hương, hồi cung các tượng Pháp Vân, Pháp Vũ, Pháp Lôi, Pháp Điện và các đoàn rước lễ của những làng trong vùng. Khác biệt lớn nhất của lễ hội vùng Dâu so với các lễ hội Phật giáo khác nằm ở chiều sâu tín ngưỡng và tính cộng đồng.
Sử sách ghi chép, lễ hội từng thu hút sự tham dự của các vua chúa đến lễ Phật, cầu đảo. Đặc biệt, tượng Pháp Vân nhiều lần được rước về kinh đô Thăng Long để thực hiện nghi lễ cầu mưa, cho thấy vị trí quan trọng của tín ngưỡng Tứ Pháp trong đời sống văn hóa, tâm linh qua các thời kỳ lịch sử.
Giá trị của lễ hội còn được bồi đắp bởi hệ thống di tích, di vật gắn với không gian văn hóa Dâu - Luy Lâu. Năm 2013, chùa Dâu được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt. Năm 2017, bộ tượng Phật Tứ Pháp vùng Dâu được công nhận là Bảo vật quốc gia. Năm 2024, Mộc bản chùa Dâu tiếp tục được công nhận là Bảo vật quốc gia.
Việc đưa Lễ hội Tứ Pháp vùng Dâu vào Danh mục quốc gia về di sản văn hóa phi vật thể là sự ghi nhận những giá trị lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng được cộng đồng gìn giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ. Đây cũng là cơ sở quan trọng để địa phương tiếp tục bảo tồn các nghi lễ truyền thống, phát huy vai trò chủ thể của nhân dân trong gìn giữ di sản; đồng thời gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch bền vững./.
