Đằng sau mỗi phần mộ chưa xác định được danh tính là những năm tháng chờ đợi, những cuộc tìm kiếm bền bỉ và nỗi mong mỏi khắc khoải của những người ở lại.
Chiến tranh đã lùi xa, nhưng với nhiều gia đình có người thân hy sinh vì Tổ quốc, hành trình tìm kiếm, xác định nơi an nghỉ của liệt sĩ vẫn chưa bao giờ dừng lại. Đằng sau mỗi phần mộ chưa xác định được danh tính là những năm tháng chờ đợi, những cuộc tìm kiếm bền bỉ và nỗi mong mỏi khắc khoải của những người ở lại.
*Trăn trở của người ở lại
Đối với thân nhân liệt sĩ, việc tìm kiếm không chỉ là tìm một phần mộ, mà còn là hành trình đi tìm sự xác nhận, một câu trả lời sau nhiều năm chờ đợi. Bởi chỉ khi biết chính xác nơi người thân đang nằm lại, gia đình mới có thể thực hiện trọn vẹn tâm nguyện đưa liệt sĩ trở về với quê hương, gia đình.
Liệt sĩ Nguyễn Xuân Tuấn, quê xã Ý Yên, tỉnh Ninh Bình, hy sinh năm 1973 tại chiến trường miền Nam. Gần nửa thế kỷ trôi qua, gia đình vẫn chưa một lần được đón anh trở về quê hương. Những người thân trong gia đình đã nhiều lần tìm kiếm thông tin, đi qua nhiều địa phương, lần theo từng dấu tích còn sót lại của chiến tranh với mong muốn tìm được nơi người con, người anh của gia đình đang yên nghỉ.
Hơn chục năm trước, thông qua một số nguồn thông tin, gia đình được biết có thể có phần mộ của liệt sĩ Nguyễn Xuân Tuấn tại một nghĩa trang ở khu vực phía Nam. Tuy nhiên, do chưa có cơ sở xác minh chính xác, gia đình vẫn còn nhiều băn khoăn, chưa thể đưa hài cốt liệt sĩ về an táng tại quê nhà. Khi Chiến dịch "500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin" được triển khai, gia đình liệt sĩ Nguyễn Xuân Tuấn đã nhanh chóng tham gia cung cấp thông tin, lấy mẫu ADN thân nhân để phục vụ công tác đối chiếu, xác định danh tính. Với gia đình, đây là cơ hội quan trọng để làm sáng tỏ những thông tin còn dang dở sau nhiều năm.
Ông Nguyễn Huy Tôn, em trai liệt sĩ Nguyễn Xuân Tuấn chia sẻ, gia đình luôn mong muốn tìm được chính xác nơi an nghỉ của anh trai để đưa anh trở về quê hương. Dù thời gian đã trôi qua rất lâu, nhưng tình cảm và sự chờ mong của gia đình dành cho người đã hy sinh vẫn nguyên vẹn. Việc lấy mẫu ADN lần này mang đến niềm hy vọng lớn lao, giúp gia đình có thêm cơ sở khoa học để xác định danh tính và vị trí phần mộ của liệt sĩ.
Không chỉ thân nhân liệt sĩ, những người đồng đội năm xưa cũng luôn mang trong mình nỗi trăn trở tìm kiếm những người đã cùng chiến đấu, cùng sẻ chia những năm tháng gian khổ nhưng chưa kịp trở về. Với họ, mỗi thông tin về một phần mộ liệt sĩ được tìm thấy là thêm một đồng đội được trở về với gia đình, quê hương.
Cựu chiến binh Bùi Sĩ Hải, Chi hội trưởng Cựu chiến binh thôn Thanh Lịch, xã Ý Yên vẫn luôn đau đáu về những đồng đội đã hy sinh và chưa được xác định danh tính. Ông cùng nhiều cựu chiến binh trong thôn thường xuyên chia sẻ thông tin, hỗ trợ tìm kiếm, xác minh những dấu tích còn lại của đồng đội với mong muốn góp phần hoàn thành tâm nguyện của các gia đình liệt sĩ.
Cựu chiến binh Bùi Sĩ Hải chia sẻ, mỗi mẫu ADN được thu nhận, mỗi thông tin được tìm kiếm, xác minh đều mang theo niềm hy vọng đưa những người đã hy sinh trở về đúng với tên tuổi, quê hương của mình. Với những người ở lại, hành trình tìm kiếm ấy không chỉ là sự chờ đợi mà còn là tình cảm, trách nhiệm và niềm day dứt kéo dài qua nhiều năm tháng với mong muốn một ngày nào đó, những người con đã ngã xuống vì Tổ quốc được trở về trong vòng tay yêu thương của gia đình và quê hương.
*Trọn vẹn nghĩa tình
Trên địa bàn xã Ý Yên hiện có 7 nghĩa trang liệt sĩ với tổng số 1.077 phần mộ. Trong đó, 6 nghĩa trang còn 145 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin, gồm các nghĩa trang liệt sĩ Yên Bằng, Yên Quang, Yên Hồng, thị trấn Lâm (cũ), Yên Khánh và Yên Phong. Riêng Nghĩa trang liệt sĩ thị trấn Lâm (cũ) còn 5 phần mộ chưa xác định được danh tính.
Ngay sau khi được giao nhiệm vụ triển khai lấy mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ, xã Ý Yên đã khẩn trương rà soát, chuẩn bị các điều kiện cần thiết, phối hợp với các lực lượng chức năng tổ chức thực hiện theo đúng quy trình. Tại Nghĩa trang liệt sĩ thị trấn Lâm (cũ), tổ công tác đã tiến hành lấy mẫu đối với 5 phần mộ liệt sĩ chưa có đầy đủ thông tin. Quá trình thực hiện được tiến hành cẩn trọng, bảo đảm các yêu cầu về chuyên môn, kỹ thuật, từ khâu khai quật, lấy mẫu, lập hồ sơ đến bảo quản, bàn giao.
Thượng tá Đàm Ngọc Quang, Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy Quân sự xã Ý Yên cho biết, sau khi hoàn thành việc lấy mẫu, các đơn vị sẽ tiếp tục thực hiện bàn giao mẫu sinh phẩm, đồng thời số hóa thông tin hài cốt liệt sĩ để phục vụ công tác quản lý, đối chiếu và xác minh. Theo kế hoạch, từ nay đến ngày 25/7, xã Ý Yên phấn đấu hoàn thành việc lấy mẫu đối với 145 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin trên địa bàn. Đằng sau mỗi mẫu sinh phẩm được thu nhận là niềm hy vọng của những gia đình nhiều năm chờ đợi thông tin về người thân. Vì vậy, công tác lấy mẫu ADN không chỉ đơn thuần là một nhiệm vụ kỹ thuật mà còn là công việc mang ý nghĩa chính trị, nhân văn sâu sắc. Mỗi bước triển khai đều được các lực lượng thực hiện với tinh thần trách nhiệm cao nhất, bởi đó là hành trình tìm lại tên tuổi, quê hương cho những người đã nằm xuống vì Tổ quốc.
Ông Nguyễn Hùng Mạnh, Bí thư Đảng ủy xã Ý Yên cho biết, địa phương xác định đây là nhiệm vụ quan trọng, thể hiện trách nhiệm và tình cảm của thế hệ hôm nay đối với các Anh hùng liệt sĩ. Vì vậy, xã đã huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chuyên môn, đẩy nhanh tiến độ thực hiện nhưng vẫn bảo đảm tính chính xác, khoa học trong từng khâu công việc.
Theo Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Ninh Bình, hiện trên địa bàn tỉnh còn 19.465 liệt sĩ hy sinh trong các cuộc kháng chiến chưa được tìm thấy, cất bốc và quy tập vào các nghĩa trang liệt sĩ. Đây là con số lớn, đặt ra yêu cầu cấp thiết trong công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, đáp ứng nguyện vọng của thân nhân các gia đình liệt sĩ và thể hiện trách nhiệm của Đảng, Nhà nước, quân đội và toàn xã hội đối với những người đã cống hiến, hy sinh vì Tổ quốc.
Với sự quyết tâm của cả hệ thống chính trị, sự phối hợp của các lực lượng và sự đồng hành của nhân dân, tỉnh Ninh Bình đang từng bước nối dài hành trình tìm kiếm, xác định danh tính liệt sĩ, góp phần xoa dịu nỗi đau, đáp ứng mong mỏi của thân nhân các gia đình liệt sĩ và lan tỏa giá trị nhân văn sâu sắc trong đời sống xã hội./.
