Tại Lào Cai, việc ứng dụng công cụ số để quảng bá nông sản, bán hàng và giới thiệu những giá trị văn hóa của địa phương đang mở thêm sinh kế cho người dân.
Phát triển kinh tế khu vực đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi luôn là mục tiêu trọng tâm của Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Tại Lào Cai, việc ứng dụng công cụ số để quảng bá nông sản, bán hàng và giới thiệu những giá trị văn hóa của địa phương đang mở thêm hướng phát triển sinh kế cho người dân.
*Mang bản sắc văn hóa giới thiệu đến muôn nơi
Những năm qua, công nghệ số đã mở ra không gian phát triển hoàn toàn mới cho mỗi người dân khu vực miền núi, vùng cao, vùng sâu của Lào Cai. Từ nơi biên viễn xa xôi, đồng bào dân tộc thiểu số Lào Cai đang dần xóa nhòa khoảng cách địa lý, đem hàng hóa, mang bản sắc văn hóa giới thiệu đến muôn nơi.
Giữa trập trùng nương đồi nơi núi rừng Tây Bắc, nơi lâu nay người dân chỉ quen với con dốc cheo leo, cuốc xẻng, gùi địu và cách bán sản phẩm trực tiếp ven đường, nay đã xuất hiện một hình ảnh rất khác: những chiếc điện thoại thông minh theo chân bà con lên nương. Được trang bị kỹ năng số, nhiều nông dân ở Lào Cai đã chủ động quảng bá sản phẩm ngay tại vườn. Chỉ với một buổi livestream, người mua ở nhiều địa phương có thể theo dõi quy trình sản xuất, đặt hàng, thậm chí đăng ký trải nghiệm du lịch nông nghiệp.
Chia sẻ về hiệu quả từ việc đưa sản phẩm lên nền tảng số, chị Lồ Dìn Phụng, dân tộc Bố Y, chủ vườn quýt ở thôn Lao Chải, xã Mường Khương cho biết, sau khi đăng tải thông tin trên các trang mạng xã hội, nhiều khách hàng đã trực tiếp đến tham quan vườn; được ăn quýt thoải mái tại chỗ; quýt mua mang về có giá 20.000 đồng/kg. Nhờ đó, vụ quýt 2025-2026, gia đình chị đã bán gần 50 tấn quýt.
Theo ông Lưu Đức Mạnh, Trưởng phòng Kinh tế xã Mường Khương, địa phương đã xây dựng các kênh kết nối để hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm và tuyên truyền, hướng dẫn người dân sử dụng mạng xã hội. Trước đây, nông sản chủ yếu bán trong phạm vi tỉnh Lào Cai, nhưng hiện nay đã tiếp cận được thị trường ngoại tỉnh, đến nhiều thành phố lớn. Người dân đều có điện thoại thông minh nên việc sử dụng mạng xã hội ngày càng hiệu quả.
Thực tế này cho thấy, công nghệ đang giúp nông sản vùng cao Lào Cai rút ngắn khoảng cách với thị trường. Không chỉ quýt, nhiều sản phẩm đặc trưng khác của tỉnh Lào Cai như thịt trâu sấy, lạp xường, lê, mận, chè, chuối, gạo Séng Cù… cũng đã được đưa lên mạng, kết nối trực tiếp người trồng với người mua.
Chị Chảo Thị Yến, dân tộc Dao, Giám đốc Hợp tác xã Tri thức - Bản địa Goong (xã A Mú Sung), người sáng tạo nội dung số là một trong những tấm gương khởi nghiệp thành công từ việc truyền cảm hứng trong việc kinh doanh, livestream bán các mặt hàng nông sản, dược liệu; giới thiệu văn hóa, bản sắc địa phương. Chị nhận thấy quê hương có rất nhiều sản vật, bài thuốc tốt nhưng chưa được quảng bá rộng rãi nên bản thân quyết định đồng hành với người dân địa phương, đưa nông sản của bản làng đi xa hơn, tạo sinh kế bền vững thông qua mạng xã hội, nền tảng thương mại điện tử.
Ban đầu, chị chọn đồng hành với bà con – những người từ trước tới nay chỉ quen lên nương, làm rẫy. Mục tiêu của chị không chỉ là bán sản phẩm, mà còn là đưa hình ảnh bản làng, con người và văn hóa địa phương lên nền tảng số, để từ đó mở ra thị trường tiêu thụ rộng lớn hơn. Tuy nhiên, thay đổi thói quen của những người lớn tuổi rất khó. Vì vậy, chị đã tập trung thuyết phục bạn trẻ ở lại bản cùng nhau xây dựng quê hương. Từ những người chưa từng tiếp xúc với thương mại điện tử, nay các bạn đã biết đăng bán sản phẩm trên các sàn thương mại điện tử; biết quay – dựng video, livestream bán hàng, tối ưu từ khóa để sản phẩm lên top tìm kiếm và biết xử lý khiếu nại của khách hàng một cách chuyên nghiệp.
Chị Yến cũng nhận ra nông nghiệp bản địa không chỉ có giá trị ở sản phẩm, mà còn ở trải nghiệm. Khách hàng khi mua mật ong, chè dây, miến dong… thường muốn biết nguồn gốc và câu chuyện đằng sau. Vì vậy, chị quay video, chụp ảnh và đăng tải trên mạng xã hội, biến mỗi chuyến trải nghiệm thành một chiến dịch truyền thông tự nhiên. "Mô hình này không chỉ giúp tăng giá trị sản phẩm khi bán ra trên sàn thương mại điện tử (vì đã gắn thêm câu chuyện, hình ảnh), mà còn tăng thời gian lưu trú và chi tiêu của du khách tại địa phương. Nhiều khách sau khi trải nghiệm đã trở thành khách hàng trung thành, tiếp tục đặt hàng online khi về nhà".
Giờ đây chị Chảo Thị Yến trở thành là hot TikToker với tài khoản thu hút hơn 162.000 người theo dõi; chủ tài khoản Facebook Chảo Yến cũng có hơn 28.000 người theo dõi. Đây là những tài khoản giới thiệu, quảng bá nông sản vùng cao, đời sống đồng bào dân tộc Dao với lượng hàng bán rất ổn định.
Điển hình như sản phẩm miến dong riềng Bản Xèo. Nhờ phát triển vùng nguyên liệu và đầu ra ổn ổn định, nghề làm miến dong riềng của xã Bản Xèo đã giúp hàng trăm hộ dân thoát nghèo. Chị Cồ Thị Hiền, Giám đốc Hợp tác xã miến dong Hưng Hiền, với đầu ra hiện tại cung không đủ cầu, sản lượng của người dân thu hoạch đến đâu hợp tác xã thu mua hết đến đó. Nơi tiêu thụ, thu mua sản phẩm khối lượng lớn nhất là Hợp tác xã Tri thức bản địa Goong của chị Chảo Thị Yến, chị Hiền cho hay.
* Để không ai bị bỏ lại phía sau
Đồng bào dân tộc thiểu số địa phương với bản lĩnh, trí tuệ và sự nhạy bén, đang ngày càng khẳng định vai trò tiên phong, phát huy sức sáng tạo, góp phần nâng cao hiệu quả quản trị trong mọi lĩnh vực. Chị Chảo Thị Yến chia sẻ, quá trình khởi nghiệp với các nông sản địa phương, khó khăn lớn nhất vẫn là yếu tố con người. Do đó, Hợp tác xã đang tập trung đào tạo nội bộ và gửi nhân sự đi học các khóa chuyên sâu về thương mại điện tử, truyền thông số. “Mục tiêu của chúng tôi không chỉ là bán nông sản, mà còn đưa hình ảnh bản làng, con người và văn hóa địa phương lên các nền tảng số, từ đó mở ra thị trường tiêu thụ rộng lớn hơn cho nông dân”, chị Chảo Thị Yến lý giải.
Để giải bài toán về nguồn nhân lực số, tỉnh Lào Cai có kế hoạch triển khai xây dựng mô hình “Người bản số” trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2026 - 2028. Đây được xác định là giải pháp quan trọng nhằm thúc đẩy chuyển đổi số từ cơ sở, đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Theo kế hoạch, mô hình “Người bản số” được xây dựng nhằm hình thành lực lượng nòng cốt thực hiện chuyển đổi số ngay tại cộng đồng dân cư. Thông qua đó, các bên liên quan phổ cập kiến thức công nghệ, kỹ năng số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) đến từng người dân, góp phần bảo đảm mọi người đều có cơ hội tiếp cận, sử dụng dịch vụ số đúng với tinh thần “không ai bị bỏ lại phía sau trong chuyển đổi số”.
Mục tiêu đến năm 2028, toàn tỉnh phấn đấu tuyển chọn và đào tạo khoảng 3.000 “Người bản số”, bảo đảm 100% thôn, bản có ít nhất một “Người bản số” hoạt động hiệu quả. Lực lượng này sẽ được đào tạo bài bản, cấp chứng nhận và trang bị kiến thức và kỹ năng số cơ bản, đủ khả năng hướng dẫn người dân sử dụng các nền tảng số, dịch vụ công trực tuyến và ứng dụng công nghệ trong đời sống. “Người bản số” đóng vai trò hạt nhân trong các tổ công nghệ số cộng đồng tại thôn, bản, góp phần nâng cao chất lượng hoạt động của các tổ này.
Lào Cai đặt mục tiêu tối thiểu 70% hộ gia đình ở vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn được tiếp cận và hướng dẫn kỹ năng số, qua đó từng bước nâng cao tỷ lệ người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến. Kế hoạch cũng hướng tới thúc đẩy phát triển kinh tế số ở cơ sở, hỗ trợ đưa 100% sản phẩm OCOP và nông sản tiêu biểu của tỉnh lên các sàn thương mại điện tử; hướng dẫn hàng nghìn hộ gia đình tạo tài khoản và tham gia kinh doanh trực tuyến, góp phần tăng thu nhập.
Thời gian tới, Lào Cai tiếp tục triển khai các giải pháp nâng cao kỹ năng số cho người dân vùng cao, phát huy vai trò của lực lượng “Người bản số” trong hỗ trợ sản xuất, kinh doanh và quảng bá sản phẩm trên môi trường trực tuyến. Cùng với các nguồn lực của Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, việc đưa công nghệ vào đời sống đang tạo thêm điều kiện để người dân mở rộng sinh kế, nâng cao thu nhập và phát triển kinh tế ngay tại địa phương./.
