Từ những kỹ năng số được phổ cập đến những thông tin được kịp thời chia sẻ qua nền tảng trực tuyến, sự đồng hành giữa Bộ đội Biên phòng và nhân dân ngày càng được củng cố, góp phần xây dựng thế trận biên phòng toàn dân vững chắc, giữ bình yên nơi phên giậu Tổ quốc.
Chuyển đổi số đang từng bước hiện diện trong đời sống đồng bào vùng biên, từ tiếp cận dịch vụ công, tìm hiểu pháp luật đến phát triển kinh tế trên môi trường mạng. Không chỉ đưa công nghệ đến gần người dân, Bộ đội Biên phòng còn ứng dụng các nền tảng số để mở rộng kênh tiếp nhận thông tin từ cơ sở, phát huy vai trò của nhân dân trong giữ gìn an ninh, trật tự, bảo vệ chủ quyền biên giới quốc gia.
* Đưa kỹ năng số đến với đồng bào vùng biên
Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về "đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia", Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Điện Biên đã triển khai mô hình “Chiến sĩ quân hàm xanh đẩy nhanh chuyển đổi số”. Mô hình góp phần nâng cao hiệu quả chuyển đổi số trong lực lượng Bộ đội Biên phòng; đồng thời lan tỏa phong trào "Bình dân học vụ số" đến đồng bào vùng biên, từng bước thu hẹp khoảng cách số và nâng cao kỹ năng số cho người dân.
Chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ trên mọi lĩnh vực. Tuy nhiên khu vực biên giới vẫn là nơi gặp nhiều khó khăn về hạ tầng công nghệ và kỹ năng sử dụng thiết bị số. Nhiều người dân còn lúng túng khi tiếp cận dịch vụ công trực tuyến, định danh điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt hay các kỹ năng bảo đảm an toàn trên không gian mạng.
Xuất phát từ thực tiễn đó, Đại úy Quàng Anh Quân, Trợ lý Công tác quần chúng, Phòng Chính trị (Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Điện Biên) đã xây dựng mô hình “Chiến sĩ quân hàm xanh đẩy nhanh chuyển đổi số” nhằm nâng cao năng lực số cho cán bộ, chiến sĩ; đồng thời đưa công nghệ số đến gần hơn với người dân khu vực biên giới.
Theo Đại úy Quàng Anh Quân, mô hình được triển khai từ cuối năm 2025 và đến nay đã nhân rộng tại 19 Chi đoàn trong Bộ đội Biên phòng tỉnh. Mỗi Chi đoàn thành lập một tổ hỗ trợ số gồm từ 3 - 5 đoàn viên có kiến thức công nghệ thông tin để trực tiếp hướng dẫn cán bộ, chiến sĩ và người dân sử dụng các nền tảng số. Các đơn vị đồng thời xây dựng cơ sở dữ liệu đoàn viên, hình thành "Chi đoàn số", "Hồ sơ số", "Thư viện số", ứng dụng mã QR trong tuyên truyền pháp luật và đẩy mạnh sử dụng các nền tảng mạng xã hội chính thống phục vụ nhiệm vụ quản lý, tuyên truyền. Việc số hóa dữ liệu nội bộ đã tạo nền tảng để các đơn vị đổi mới phương thức tuyên truyền. Thay cho những hình thức truyền thống, nhiều video, infographic và sản phẩm ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) được xây dựng với nội dung ngắn gọn, trực quan, phù hợp thói quen tiếp cận thông tin của người dân.
Đến nay, mỗi Chi đoàn đã xây dựng khoảng 3 video và 10 sản phẩm hình ảnh ứng dụng AI phục vụ tuyên truyền pháp luật. Các sản phẩm được đăng tải trên nền tảng số của đơn vị, thu hút khoảng 10.000 lượt yêu thích và hơn 1 triệu lượt tiếp cận; góp phần lan tỏa chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến đồng bào khu vực biên giới bằng phương thức hiện đại, dễ tiếp cận.
Ở các bản làng vùng biên tỉnh Lai Châu, Bộ đội Biên phòng tỉnh Lai Châu cũng đã triển khai mô hình “Bộ đội Biên phòng - Đồng hành chuyển đổi số nơi biên giới”, kết hợp phổ cập kỹ năng số với tuyên truyền, phổ biến pháp luật. Bên cạnh hướng dẫn sử dụng các ứng dụng, nền tảng trực tuyến, cán bộ Biên phòng còn giúp người dân nhận biết thông tin sai lệch, nâng cao cảnh giác trước những thủ đoạn dụ dỗ, lôi kéo và hành vi vi phạm pháp luật trên không gian mạng.
Để đáp ứng những nhu cầu khác nhau của người dân, các đơn vị thuộc Bộ đội Biên phòng tỉnh Lai Châu triển khai nhiều mô hình như, “Thầy giáo quân hàm xanh - Đẩy nhanh chuyển đổi số”, “Hướng dẫn nhân dân bán hàng trên sàn thương mại điện tử”, “Thư viện pháp luật số”... Mỗi mô hình đảm nhiệm một nội dung cụ thể, từ hỗ trợ học tập, tìm hiểu pháp luật, phát triển kinh tế đến tạo kênh trao đổi thông tin giữa nhân dân với lực lượng chức năng.
* Mở rộng kênh tiếp nhận thông tin từ nhân dân
Trước đây, để phản ánh thông tin hoặc tố giác tội phạm, người dân vùng biên thường phải trực tiếp đến các Đồn biên phòng hoặc chính quyền địa phương. Nhưng nay, chỉ với chiếc điện thoại thông minh, người dân có thể gửi tin báo cho Bộ đội Biên phòng thông qua các hòm thư QR.
Điểm nổi bật của mô hình là bảo đảm tính bảo mật và ẩn danh cho người cung cấp thông tin. Điều này giúp người dân yên tâm hơn khi phản ánh các hành vi vi phạm pháp luật, đặc biệt là tội phạm ma túy, buôn bán hàng cấm hay các hành vi ảnh hưởng đến an ninh trật tự trên địa bàn. Nhờ kênh tiếp nhận thông tin mới này, nhiều nguồn tin có giá trị đã được gửi đến lực lượng chức năng kịp thời, giúp nắm chắc tình hình địa bàn, chủ động phòng ngừa và đấu tranh hiệu quả với các loại tội phạm.
Thời gian trước, mỗi khi có việc gấp hay phát hiện dấu hiệu bất thường, Trưởng bản Phá Lõm, xã Tam Thái (Nghệ An) Xồng Bá Ái phải đi bộ hơn 3km băng rừng đến Đồn Biên phòng báo tin, giờ đây, chỉ vài thao tác trên điện thoại thông tin đã được gửi trực tiếp tới cán bộ Biên phòng.
Trưởng bản Phá Lõm, xã Tam Thái (Nghệ An) Xồng Bá Ái chia sẻ, mã QR đã rút ngắn thời gian đi lại, thuận tiện cho người dân báo tin tố giác tội phạm.
Đại úy Nguyễn Xuân Tuyên, Đội trưởng Đội Phòng chống, ma túy và tội phạm, Đồn Biên phòng Tam Hợp, Bộ đội Biên phòng Nghệ An cho biết, ở vùng cao, biên giới, đồng bào chưa sử dụng thành thạo điện thoại thông minh. Do đó, Bộ đội Biên phòng tiếp đến từng bản, nhà sinh hoạt cộng đồng tuyên truyền và hướng dẫn cho bà con cách sử dụng các tiện ích số, cũng như mã QR để tố giác tội phạm. Những thông tin kịp thời, chính xác do bà con cung cấp đã giúp lực lượng chức năng xử lý hiệu quả, góp phần ổn định tình hình ngay tại cơ sở.
Xã Môn Sơn, tỉnh Nghệ An thuộc vùng đệm Vườn quốc gia Pù Mát, hoạt động du lịch phát triển, lượng người đến địa bàn khá đa dạng. Đồn Biên phòng Môn Sơn quản lý gần 30km đường biên giới, tiếp giáp xã Nậm Chăm, tỉnh Bolikhamxay của Lào. Bên cạnh hoạt động sản xuất, lâm nghiệp và du lịch, trên địa bàn vẫn còn xảy ra một số hành vi vi phạm như, khai thác lâm sản trái phép, sử dụng kích điện đánh bắt thủy sản, săn bắt động vật trái phép...
Từ thực tế đó, Đồn Biên phòng Môn Sơn triển khai hòm thư điện tử thông qua mã QR tại cơ sở. Với điện thoại thông minh, người dân có thể quét mã và gửi thông tin đến lực lượng Biên phòng mà không phải trực tiếp đến đơn vị. Hình thức này tạo thêm kênh tiếp nhận thông tin nhanh chóng, thuận tiện, đồng thời khuyến khích người dân chủ động tham gia giữ gìn an ninh, trật tự.
Trung tá Hoàng Ngọc Bình, Chính trị viên Đồn Biên phòng Môn Sơn cho biết, việc triển khai hòm thư QR đã tạo thêm một kênh để đơn vị tiếp nhận thông tin từ nhân dân. Qua đó, người dân từng bước nâng cao nhận thức, trách nhiệm trong phòng, chống tội phạm, bảo vệ biên giới, tài nguyên và giữ gìn an ninh, trật tự trên địa bàn.
Từ những vụ việc được phát hiện qua nguồn tin của nhân dân, Đồn Biên phòng Môn Sơn tiếp tục tuyên truyền, phổ biến quy định pháp luật liên quan đến quản lý, bảo vệ rừng, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và các quy định tại khu vực biên giới. Qua tuyên truyền, người dân hiểu rõ hơn những hành vi bị nghiêm cấm, hậu quả pháp lý của việc vi phạm, đồng thời chủ động phản ánh dấu hiệu bất thường với lực lượng chức năng.
Bà Vi Thị Thùy, Bí thư Chi bộ bản Xiềng, xã Môn Sơn cho rằng, hòm thư QR giúp người dân có thêm kênh phản ánh thông tin nhanh chóng, thuận tiện. Khi lực lượng chức năng tiếp nhận, xác minh và xử lý các vụ việc, bà con càng hiểu rõ trách nhiệm của mình trong chấp hành pháp luật, bảo vệ rừng và giữ gìn an ninh, trật tự tại địa bàn.
Chuyển đổi số nơi biên giới không chỉ là thay đổi cách thức tiếp cận thông tin hay giải quyết công việc, mà còn mở ra những phương thức mới để kết nối quân với dân. Từ những kỹ năng số được phổ cập đến những thông tin được kịp thời chia sẻ qua nền tảng trực tuyến, sự đồng hành giữa Bộ đội Biên phòng và nhân dân ngày càng được củng cố, góp phần xây dựng thế trận biên phòng toàn dân vững chắc, giữ bình yên nơi phên giậu Tổ quốc./.
