Việc đầu tư cầu giao thông kiên cố, xây dựng trường mới ở vị trí phù hợp đang trở thành yêu cầu cấp thiết đối với xã Lượng Minh.
Nằm cạnh khe suối, ở khu vực trũng thấp, Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học Lượng Minh, xã Lượng Minh, tỉnh Nghệ An thường xuyên đối mặt nguy cơ ngập lụt mỗi khi mưa lớn. Không chỉ nỗi lo thiên tai, việc đi lại cách trở, cơ sở vật chất thiếu thốn và điều kiện ăn ở chật hẹp cũng khiến hành trình đến trường của học sinh, công việc của giáo viên nơi đây thêm nhọc nhằn. Trong khi đó, mong muốn có cây cầu an toàn và một ngôi trường mới vẫn chưa thể thực hiện do địa phương còn khó khăn về nguồn lực.
*Bán trú giữa bộn bề thiếu thốn
Em Lữ Thị Anh, học sinh lớp 4A, ở bản Cà Moong, xã Lượng Minh, đã quen với cuộc sống xa bố mẹ từ nhỏ. Bố mẹ em làm việc tại một công ty ở Bắc Giang, thường đến dịp Tết mới trở về. Ở nhà, Anh sống cùng ông bà và hai anh chị đang học lớp 6 và lớp 10. Do nhà cách trường xa, em phải ở bán trú để tiếp tục việc học.
Ở trường, Anh dần quen với nếp sinh hoạt cùng thầy cô, bạn bè và những bữa cơm hằng ngày. Trong khi nhiều bạn cùng lớp được về nhà vào chiều thứ Sáu hằng tuần, Anh thường phải hai đến ba tuần mới về một lần. Từ trường, em đi xe lai hoặc xe ôm ra bến, tiếp tục đi thuyền khoảng một giờ qua lòng hồ, rồi đi thêm 3,5 km mới về đến bản. Mỗi lượt đi lại tốn khoảng 150.000 đồng.
Với một học sinh tiểu học, hành trình qua nhiều chặng không chỉ tốn kém mà còn tiềm ẩn nguy hiểm khi thời tiết bất lợi. Bố mẹ đi làm xa, ông bà đã lớn tuổi nên việc đưa đón em không thể thực hiện thường xuyên.
Hoàn cảnh của Anh cũng là tình trạng chung tại Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học Lượng Minh. Tại lớp 4B, trong số 28 học sinh có 24 em ở bán trú. Phần lớn phụ huynh đi làm ăn xa, không có điều kiện trực tiếp đưa đón con. Mỗi dịp học sinh về nhà, thầy giáo Lê Văn Đức cùng đồng nghiệp lại chủ động liên hệ, nhờ những người chạy xe lai quen biết hỗ trợ đưa các em về.
“Những ngày cuối tuần, khi nhiều học sinh được gia đình đón về, một số em vẫn ở lại trường. Giáo viên phải thay nhau trực, lo ăn uống, sinh hoạt và chăm sóc các em. Vì vậy công việc không dừng lại sau giờ lên lớp mà còn kéo dài sang cả ngày nghỉ”, thầy Đức chia sẻ.
Nhà thầy Đức cách trường khoảng 60 km. Đường sá khó khăn khiến việc về thăm gia đình cũng không thuận tiện. Từ trải nghiệm của bản thân, thầy càng thấu hiểu những trở ngại mà học sinh và phụ huynh nơi đây đang phải đối mặt.
Tương tự, cô Nguyễn Thị Tuyết, Phó Hiệu trưởng Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học Lượng Minh, trường hiện có 473 học sinh, trong đó 373 em ở bán trú. Phần lớn học sinh đến từ các bản Cà Moong, Xốp Cháo, Côi, Lạ, Chẳm Puông; một số em ở bản Minh Tiến, cách trường từ 4 km trở lên. Trường có 23 lớp tại điểm chính và 5 điểm trường lẻ ở các bản. Từ tháng 3/2023, trường chuyển sang mô hình bán trú. Trước đó, nhiều giáo viên đã tự nguyện ở lại chăm sóc, quản lý học sinh dù chưa được hưởng phụ cấp.
Việc đưa học sinh lớp 3, 4 và 5 từ các điểm trường lẻ về điểm trường chính nhằm bảo đảm các em được học đầy đủ các môn theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, trong đó có Tiếng Anh và Tin học. Tuy nhiên, việc tập trung học sinh cũng đặt ra yêu cầu lớn hơn về cơ sở vật chất, nơi ăn ở, đi lại và công tác chăm sóc ngoài giờ học.
“Giáo viên ở đây không chỉ dạy học mà còn phải lo cho các em từng bữa ăn, giấc ngủ, nhất là những ngày cuối tuần khi phụ huynh không thể đến đón”, cô Tuyết chia sẻ.
Cơ sở vật chất thiếu thốn đang ảnh hưởng đến hoạt động dạy và học. Một số phòng học, phòng chức năng còn tạm bợ, được xây dựng chắp vá, phần lớn nhờ nguồn hỗ trợ thiện nguyện. Khu bán trú chỉ có 6 phòng, có phòng bố trí khoảng 70 học sinh. Nơi ở của giáo viên cũng chật hẹp, với một phòng dành cho 12 nam và một phòng cho 16 nữ.
Trong điều kiện đó, giáo viên vừa đảm nhiệm việc giảng dạy, vừa tổ chức ăn ở và chăm sóc học sinh. Khoảng cách địa lý, tình trạng thiếu phòng học và chỗ ở khiến công việc của họ thêm vất vả, cô Tuyết cho biết.
*Cần sớm có cầu, xây trường mới an toàn
Việc đi lại tại xã Lượng Minh càng khó khăn sau trận lũ năm 2025, khi cầu treo Xốp Mạt bị cuốn trôi. Cây cầu vốn là tuyến giao thông quan trọng của người dân trong khu vực. Sự cố khiến hàng trăm hộ dân bị ảnh hưởng, trong đó có hơn 160 học sinh.
Anh Nguyễn Văn Là, phụ huynh ở bản Lạ cho biết, từ khi cầu bị cuốn trôi, việc đưa đón học sinh trở nên xa xôi, vất vả hơn. Dù nhà ở khu vực trung tâm xã, anh vẫn mất gần một giờ để vượt quãng đường khoảng 17 km vào trường đón con. Khi thời tiết thuận lợi, phụ huynh có thể đi xe máy; nhưng vào mùa mưa, nước sông Nậm Nơn dâng cao, dòng chảy xiết, đất đá trên núi có nguy cơ sạt xuống, khiến mỗi chuyến đi tiềm ẩn nhiều rủi ro. Có chuyến đi, gia đình còn phải qua thêm một chặng đò.
Từ tháng 11/2025, người dân trong xã tự mở một tuyến đường mòn men theo sông để thuận tiện đưa đón con, gọi là “đường hạnh phúc”. Thế nhưng, tuyến đường chỉ là lối đất nhỏ, nhiều đoạn gập ghềnh, trơn trượt. Khi trời mưa, có đoạn người đi xe máy phải xuống dắt bộ. Một bên là núi, một bên là sông, khiến hành trình vốn đã khó khăn càng thêm nguy hiểm.
Cầu bị cuốn trôi không chỉ kéo dài thời gian đi lại mà còn làm tăng chi phí của các gia đình. Học sinh phải đi xe lai ra bến đò Xốp Mạt, qua sông rồi tiếp tục đi đường đất, đường núi về bản. Mỗi lượt đi có thể tốn hơn 150.000 đồng - khoản chi phí không nhỏ đối với các gia đình có thu nhập hạn chế.
Không chỉ việc đi lại, nguy cơ thiên tai cũng khiến phụ huynh và giáo viên thường xuyên lo lắng. Theo thầy Nguyễn Văn Thanh, Hiệu trưởng Trường phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học Lượng Minh, trường nằm sát khe Mát, ở vị trí thấp hơn mặt đường nên nước có thể dâng nhanh khi mưa lớn, có thời điểm ngập khoảng một mét. Vì vậy, giáo viên phải thường xuyên theo dõi thời tiết, chủ động phương án di chuyển học sinh khi có tình huống bất thường.
Trước đây, trường chỉ là một điểm trường lẻ. Khi tổ chức bán trú, do điểm trường chính không đủ cơ sở vật chất, học sinh được chuyển về đây học tập. Tuy nhiên, điều kiện cơ sở vật chất vẫn chưa được đầu tư đồng bộ để đáp ứng nhu cầu vừa dạy học, vừa tổ chức ăn ở cho học sinh. Một số phòng học, phòng chức năng còn tạm bợ; khu bán trú và nơi ở của giáo viên đều thiếu diện tích..
Để khắc phục tình trạng này, xã Lượng Minh đã quy hoạch quỹ đất rộng hơn 1 ha, dự kiến chuyển trường về khu vực trung tâm xã, gần Trường Phổ thông dân tộc bán trú Trung học cơ sở Lượng Minh. Vị trí mới sẽ thuận lợi hơn cho phụ huynh đưa đón con, đồng thời tạo điều kiện tổ chức dạy học, ăn ở tập trung. Quan trọng hơn, việc di dời sẽ giúp giảm nguy cơ mất an toàn do trường hiện nằm cạnh khe suối, thường xuyên đối mặt tình trạng ngập lụt.
Tuy nhiên, sau nhiều năm, kế hoạch xây dựng trường mới vẫn chưa thể triển khai do thiếu kinh phí. Đây là công trình cần nguồn vốn lớn, vượt quá khả năng cân đối ngân sách của địa phương.
Ông Nguyễn Văn Hòa, Chủ tịch UBND xã Lượng Minh, cho biết đời sống người dân còn nhiều khó khăn, ngân sách địa phương hạn hẹp nên xã chưa thể tự bố trí kinh phí xây dựng trường. Địa phương mong muốn nhận được sự quan tâm, hỗ trợ nguồn lực từ các cấp, ngành để sớm triển khai công trình, bảo đảm điều kiện học tập an toàn, thuận lợi hơn cho học sinh, nhất là trong mùa mưa lũ.
Theo ông Hòa, xây dựng trường mới sẽ góp phần giải quyết tình trạng thiếu phòng học, chỗ ở bán trú, tạo điều kiện để nhà trường tổ chức hoạt động giáo dục ổn định, lâu dài. Cùng với đó, việc khôi phục cầu treo Xốp Mạt hoặc có phương án giao thông an toàn là nhu cầu cấp thiết, giúp người dân đi lại thuận lợi và giảm trở ngại cho học sinh.
Để học sinh vùng cao không còn phải vượt qua những cung đường cách trở, thấp thỏm mỗi khi mưa lũ và được học tập trong môi trường an toàn, việc đầu tư cầu giao thông kiên cố, xây dựng trường mới ở vị trí phù hợp đang trở thành yêu cầu cấp thiết đối với xã Lượng Minh. Đây không chỉ là giải pháp tháo gỡ khó khăn trước mắt mà còn mở ra điều kiện học tập tốt hơn cho các em trong những năm tới./.
