Dự thảo được xây dựng nhằm triển khai Nghị định số 353/2026/NĐ-CP ngày 11/9/2026 của Chính phủ, cụ thể hóa các yêu cầu về điều kiện bảo đảm, quản lý dữ liệu, kiểm tra, công nhận và duy trì kết quả giáo dục bắt buộc, xóa mù chữ.
Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến góp ý dự thảo Thông tư quy định về điều kiện bảo đảm và nội dung, quy trình kiểm tra công nhận đạt chuẩn giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ. Một trong những điểm đáng chú ý là người thuộc diện quản lý sẽ được rà soát theo nơi cư trú thực tế, không phân biệt nơi đăng ký thường trú hoặc nơi đăng ký hộ tịch gốc; đồng thời được quản lý bằng mã định danh trên hệ thống dữ liệu.
Dự thảo được xây dựng nhằm triển khai Nghị định số 353/2026/NĐ-CP ngày 11/9/2026 của Chính phủ, cụ thể hóa các yêu cầu về điều kiện bảo đảm, quản lý dữ liệu, kiểm tra, công nhận và duy trì kết quả giáo dục bắt buộc, xóa mù chữ. Theo dự thảo, đối tượng rà soát là người trong độ tuổi giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ đang cư trú thực tế trên địa bàn cấp xã, không phân biệt nơi đăng ký thường trú hoặc nơi đăng ký hộ tịch gốc. Quy định này nhằm giúp địa phương xác định đúng đối tượng, nắm tình trạng học tập và xây dựng phương án huy động phù hợp; hạn chế bỏ sót trẻ em trong độ tuổi giáo dục bắt buộc, người chưa biết chữ và người có nguy cơ tái mù chữ, nhất là tại những địa bàn có biến động dân cư.
Một điểm mới đáng chú ý khác là tăng cường quản lý dựa trên dữ liệu số. Mỗi cá nhân được quản lý bằng mã định danh duy nhất trong hệ thống dữ liệu để theo dõi thống nhất quá trình học tập, kết quả hoàn thành chương trình và tình trạng đạt chuẩn. Dữ liệu được cập nhật, quản lý, khai thác trên môi trường số, làm căn cứ đánh giá kết quả, thống kê, lập báo cáo và kiểm tra, công nhận đạt chuẩn. Cách thức này hướng tới giảm hồ sơ thủ công, hạn chế trùng lặp, sai lệch số liệu và tăng khả năng đối chiếu, kiểm chứng.
Việc kết nối, chia sẻ dữ liệu phải bảo đảm an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Đối với giáo dục bắt buộc cấp Tiểu học và Trung học cơ sở, dự thảo quy định các điều kiện bảo đảm về đội ngũ, mạng lưới trường lớp, cơ sở vật chất, thiết bị và kinh phí.
Mạng lưới cơ sở giáo dục phải được bố trí phù hợp, bảo đảm người học tiếp cận trường lớp thuận lợi, an toàn; đáp ứng nhu cầu giáo dục hòa nhập đối với người khuyết tật có khả năng học tập. Địa phương phải phân công người theo dõi công tác giáo dục bắt buộc trên địa bàn.
Bên cạnh đó, dự thảo đề xuất mở cơ chế linh hoạt về nhân lực dạy xóa mù chữ tại những địa bàn đặc thù. Đối với xã có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, xã biên giới, đặc khu, hải đảo, nếu không bố trí được người đáp ứng yêu cầu về trình độ đào tạo, có thể bố trí người tốt nghiệp Trung học cơ sở trở lên nếu đáp ứng các điều kiện khác theo quy định.
Dự thảo ưu tiên huy động người biết tiếng dân tộc thiểu số, am hiểu văn hóa, phong tục địa phương; người có uy tín trong cộng đồng; cán bộ, chiến sĩ lực lượng vũ trang đóng quân trên địa bàn tham gia dạy xóa mù chữ.
Thời gian, địa điểm học được bố trí linh hoạt theo điều kiện lao động, sản xuất, sinh hoạt, ngôn ngữ, văn hóa và khả năng tham gia của người học; khuyến khích sử dụng tài liệu song ngữ, học liệu số phù hợp. Đối với lớp xóa mù chữ tổ chức ngoài cơ sở giáo dục, UBND cấp xã phối hợp với cơ sở giáo dục trên địa bàn tổ chức và quản lý chuyên môn, hồ sơ lớp học, đánh giá kết quả học tập.
Dự thảo cũng làm rõ quy trình kiểm tra, công nhận đạt chuẩn. Nội dung kiểm tra gồm hồ sơ đề nghị công nhận, dữ liệu trên hệ thống thông tin và kiểm tra thực tế theo quy định. Quy trình được xác định đối với cả cấp xã và cấp tỉnh, gắn trách nhiệm tự kiểm tra, đánh giá, lập hồ sơ với tổ chức kiểm tra và quyết định công nhận theo thẩm quyền.
Đặc biệt, cơ chế khôi phục kết quả đạt chuẩn được quy định cụ thể. Đối với xã không duy trì được mức độ đạt chuẩn giáo dục bắt buộc, xóa mù chữ, việc kiểm tra để công nhận khôi phục được thực hiện như kiểm tra công nhận lần đầu. Đối với cấp tỉnh, nếu hai năm liên tiếp không duy trì được kết quả đạt chuẩn theo mức độ về giáo dục bắt buộc, xóa mù chữ, việc kiểm tra, công nhận khôi phục cũng được thực hiện như công nhận lần đầu.
Các quy định này nhằm chuyển trọng tâm từ việc chỉ xác nhận đạt chuẩn tại một thời điểm sang quản lý, theo dõi và duy trì kết quả thường xuyên, đồng thời tăng trách nhiệm của chính quyền địa phương trong bảo đảm quyền học tập của người dân./.
