Điều các trường cần không chỉ là các giải pháp công nghệ mà là những đối tác đủ năng lực đồng hành, tư vấn và thiết kế mô hình để chuyển đổi toàn diện từ giáo dục truyền thống sang giáo dục thông minh.
Bên cạnh hạ tầng thông minh và các công nghệ hiện đại, con người luôn giữ vai trò trung tâm, quyết định sự phát triển bền vững của một đô thị thông minh. Giáo dục thông minh không đơn thuần là việc đưa công nghệ vào trường học mà là thay đổi cách tiếp cận giáo dục trong thời đại số, hình thành tri thức, kỹ năng số và năng lực thích ứng cho mỗi công dân trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ. Đây là nội dung được các chuyên gia nhấn mạnh tại hội thảo “Giáo dục thông minh và xã hội thông minh - Thành phần cốt lõi cho phát triển đô thị thông minh”, do Cục Chuyển đổi số quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ), Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số phối hợp cùng Trường Đại học Công Thương Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức ngày 7/5.
Tiến sĩ Thái Doãn Thanh, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Công Thương Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, khi nhắc đến đô thị thông minh, nhiều người thường hình dung ngay đến những công nghệ hiện đại như trí tuệ nhân tạo (AI), vạn vật kết nối (IoT), hay dữ liệu lớn. Tuy nhiên, một đô thị sẽ chỉ là những khối bê tông và máy móc vô hồn nếu thiếu đi “trái tim” của nó là con người. Theo ông, nếu không có những công dân số mang tư duy đổi mới thì không thể kiến tạo nên một xã hội thông minh, một siêu đô thị phát triển bền vững. Giữ vai trò quan trọng trong việc xây dựng, hình thành thế hệ công dân mới, nhà trường cam kết tiên phong đưa AI và không gian số vào giảng đường, từng bước biến trường học thành môi trường học tập tương tác không giới hạn, qua đó, khơi dậy khả năng sáng tạo, thích ứng và năng lực số của sinh viên.
Góc độ quản lý, Tiến sĩ Trần Nam Tú, Phó Cục trưởng Cục Khoa học công nghệ và Thông tin (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho biết, Bộ vừa ban hành Bộ chỉ số đánh giá mức độ chuyển đổi số trong các cơ sở giáo dục phổ thông và giáo dục đại học; Khung năng lực số cho người học và đối với giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục. Để hiện thực hóa các bộ tiêu chí này, hợp tác “ba nhà” (Nhà nước, nhà trường, doanh nghiệp) cần được thúc đẩy nhằm xây dựng hệ sinh thái giáo dục thông minh và phát triển các giải pháp công nghệ phù hợp với thực tiễn dạy và học. Theo ông, hợp tác “ba nhà” chính là trụ cột kiến tạo hệ sinh thái giáo dục thông minh, gắn đào tạo, đổi mới sáng tạo với nhu cầu thực tiễn. Trong đó, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế, đầu tư và định hướng chiến lược, nhà trường là trung tâm tri thức, đào tạo và nghiên cứu còn doanh nghiệp dẫn dắt nhu cầu, ứng dụng và thương mại hóa.
Hiện nay, có bốn mô hình hợp tác phổ biến gồm: Đồng kiến tạo tri thức và công nghệ; đồng đầu tư hạ tầng số và đổi mới sáng tạo; đồng phát triển nguồn nhân lực; thương mại hóa tri thức. Các mô hình này hướng đến việc gắn nghiên cứu với bài toán thực tiễn. Để hợp tác “ba nhà” ngày càng thực chất và phát huy hiệu quả, Tiến sĩ Trần Nam Tú cho rằng, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế chính sách, ưu đãi hợp tác công - tư; phát triển đại học thành trung tâm đổi mới sáng tạo; xây dựng mạng lưới hợp tác theo các lĩnh vực công nghệ chiến lược như nền tảng giáo dục thông minh, AI, bán dẫn, dữ liệu...
Từ góc nhìn thực tiễn, đại diện một số cơ sở giáo dục đại học cho rằng, khó khăn lớn nhất hiện nay không nằm ở nguồn lực tài chính mà là thiếu đội ngũ có khả năng hoạch định, thiết kế lộ trình chuyển đổi phù hợp. Điều các trường cần không chỉ là các giải pháp công nghệ mà là những đối tác đủ năng lực đồng hành, tư vấn và thiết kế mô hình để chuyển đổi toàn diện từ giáo dục truyền thống sang giáo dục thông minh.
Trong phiên thảo luận về chủ đề đầu tư AI cho giáo dục, các chuyên gia cho rằng, trong bối cảnh AI phát triển mạnh mẽ, vấn đề cốt lõi hiện nay không còn là có nên dùng AI hay không mà là đưa AI vào giáo dục như thế nào để phát huy hiệu quả. Theo các chuyên gia, trước hết, giáo dục cần giúp người học hiểu rõ AI là gì, tác động ra sao đến đời sống và học tập cũng như điểm mạnh, hạn chế và cách sử dụng hiệu quả. Cùng với đó, việc thiết kế bài giảng, phương pháp dạy học cũng cần thay đổi để thích ứng, đồng thời định hướng học sinh khai thác công nghệ một cách đúng đắn, sáng tạo và có trách nhiệm. Ở những bậc học cao hơn, giáo dục cần chuyển dần từ sử dụng AI sang làm chủ AI, hướng đến đào tạo nguồn nhân lực có khả năng phát triển công nghệ, xây dựng hệ thống AI và làm chủ các công nghệ lõi trong tương lai.
Các chuyên gia khẳng định AI không thể thay thế vai trò của người thầy. Giáo viên vẫn là người trực tiếp tương tác, truyền cảm hứng, định hướng tư duy, hình thành nhân cách và các giá trị sống cho học sinh. AI chỉ đóng vai trò công cụ hỗ trợ giúp hoạt động dạy và học trở nên sinh động, hiệu quả hơn, tạo động lực để học sinh chủ động nghiên cứu, học tập và sáng tạo. AI cũng giúp cơ quan quản lý thêm dữ liệu để đưa ra các giải pháp điều hành, quản trị hiệu quả hơn.
Việc đưa AI vào giáo dục đòi hỏi phải thiết kế lại toàn bộ hệ thống, từ kiến trúc thượng tầng, quy trình vận hành, phương pháp dạy và học đến cách tổ chức lớp học và mô hình quản trị nhà trường; trong đó cần tôn trọng yếu tố “nhân” trong trí tuệ nhân tạo và phát huy vai trò dẫn dắt của con người đối với công nghệ./.
