Từ xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, nâng cao đời sống tinh thần đến khai thác các giá trị truyền thống phục vụ du lịch cộng đồng, xã Chiềng Sinh, tỉnh Điện Biên đang từng bước đưa văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh cho phát triển.
Sau khi các văn bản chỉ đạo của Trung ương và tỉnh được ban hành, UBND xã Chiềng Sinh đã xây dựng Kế hoạch số 1265/KH-UBND ngày 6/5/2026, xác định những nhiệm vụ trọng tâm đến năm 2030. Trong đó, địa phương chú trọng xây dựng con người và môi trường văn hóa; nâng cao chất lượng thiết chế văn hóa, thể thao; bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, số hóa di sản; nâng cao mức hưởng thụ văn hóa của nhân dân và từng bước phát triển du lịch cộng đồng.
Để triển khai, xã phân công nhiệm vụ cho các bộ phận chuyên môn, cơ quan, đơn vị, trường học và các bản; đồng thời tăng cường phối hợp giữa chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và cộng đồng dân cư. Các nhiệm vụ văn hóa được lồng ghép với chương trình phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển du lịch địa phương.
Một trong những nội dung được Chiềng Sinh quan tâm là xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, văn minh, giàu bản sắc. Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” tiếp tục được triển khai; việc đăng ký, bình xét các danh hiệu “Gia đình văn hóa”, “Bản văn hóa” được thực hiện theo quy định. Các bản được tuyên truyền, hướng dẫn thực hiện hương ước, quy ước; vận động người dân xây dựng nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, lễ hội và sinh hoạt cộng đồng; từng bước loại bỏ những tập quán không còn phù hợp, phát huy các giá trị tốt đẹp trong đời sống.
Cùng với đó, hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao quần chúng được duy trì, tạo không gian để người dân giao lưu, sinh hoạt và rèn luyện sức khỏe. Tại các trường học, nội dung giáo dục đạo đức, lối sống, văn hóa ứng xử, lịch sử và truyền thống được quan tâm thông qua các hoạt động giáo dục, văn nghệ, thể thao và giáo dục kỹ năng sống cho học sinh. Qua đó, việc xây dựng con người có trách nhiệm với gia đình, cộng đồng, có ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc được chú trọng từ mỗi gia đình, bản làng và nhà trường.
Ông Lò Văn Pánh, Phó Chủ tịch UBND xã Chiềng Sinh, cho biết địa phương xác định phát triển văn hóa phải gắn với điều kiện thực tế, nhu cầu của nhân dân và nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội. Vì vậy, xã tập trung lựa chọn những nội dung thiết thực, phân công rõ trách nhiệm cho từng bộ phận, từng bước đưa các hoạt động văn hóa vào đời sống thường xuyên; đồng thời phát huy vai trò của cộng đồng trong gìn giữ bản sắc và xây dựng môi trường văn hóa ở cơ sở.
Cùng với xây dựng đời sống văn hóa, xã quan tâm rà soát, khai thác hiệu quả các thiết chế văn hóa, thể thao. Nhà văn hóa, sân thể thao và điểm sinh hoạt cộng đồng được định hướng không chỉ phục vụ hội họp mà còn là nơi tổ chức giao lưu văn hóa, văn nghệ, thể thao, sinh hoạt tập thể và các hoạt động gắn kết cộng đồng. Địa phương đang rà soát hiện trạng, xác định nhu cầu sửa chữa, nâng cấp, bổ sung trang thiết bị, đồng thời xây dựng phương án huy động nguồn lực để quản lý và sử dụng hiệu quả các công trình hiện có.
Trong bối cảnh chuyển đổi số, Chiềng Sinh từng bước ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, tuyên truyền và quảng bá các giá trị văn hóa. Việc rà soát, thống kê di tích, danh lam thắng cảnh, lễ hội, dân ca, dân vũ, phong tục, tập quán và những giá trị văn hóa tiêu biểu được triển khai; trong đó có danh lam thắng cảnh cấp tỉnh Hang động Thẳm Quái. Địa phương quan tâm thu thập, lưu trữ hình ảnh, video, bài viết và tư liệu về văn hóa, cảnh quan nhằm phục vụ công tác quản lý, bảo tồn, giới thiệu, quảng bá. Việc số hóa các di tích được công nhận và tư liệu văn hóa tiêu biểu đang tiếp tục được thực hiện theo lộ trình, gắn với rà soát, chuẩn hóa và hoàn thiện dữ liệu.
Không chỉ dừng ở gìn giữ và nâng cao mức hưởng thụ văn hóa, Chiềng Sinh còn định hướng khai thác tài nguyên văn hóa để hình thành các sản phẩm, dịch vụ phục vụ phát triển kinh tế. Những tiềm năng như ẩm thực truyền thống, dân ca, dân vũ, trang phục dân tộc, nghề thủ công, sản phẩm nông nghiệp đặc trưng và các hoạt động trải nghiệm văn hóa được xác định là những yếu tố có thể phát triển thành sản phẩm văn hóa, du lịch phù hợp với điều kiện địa phương.
Trong đó, bản Thín được lựa chọn là địa bàn có tiềm năng để từng bước xây dựng mô hình du lịch cộng đồng. Địa phương định hướng vận động người dân tham gia cung cấp dịch vụ lưu trú, ẩm thực, biểu diễn văn nghệ và các hoạt động trải nghiệm phù hợp; đồng thời chú trọng bảo tồn bản sắc, giữ gìn cảnh quan, môi trường, không thương mại hóa hoặc làm biến dạng những giá trị văn hóa truyền thống.
Ông Lò Văn Nhiệm, Trưởng bản Thín, cho biết người dân trong bản đồng tình với định hướng phát triển du lịch cộng đồng, bởi đây là cơ hội để giới thiệu cảnh quan thiên nhiên, nét đẹp văn hóa dân tộc Thái và tạo thêm sinh kế. Bản hiện có nhà văn hóa phục vụ sinh hoạt chung, là địa điểm thuận lợi để tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ, giao lưu và tuyên truyền. Người dân cũng ý thức rằng muốn phát triển du lịch lâu dài cần giữ gìn môi trường, cảnh quan, nếp nhà sàn, trang phục, tiếng nói và các phong tục truyền thống. Hiện đã có một số hộ đăng ký tham gia mô hình lưu trú tại cộng đồng, thể hiện sự chủ động của người dân trong việc đón đầu định hướng phát triển mới.
Việc triển khai Đề án phát triển du lịch cộng đồng bản Thín vì vậy không chỉ hướng tới phát triển dịch vụ mà còn gắn với bảo tồn bản sắc văn hóa, phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng và nâng cao thu nhập cho người dân. Đây cũng là một trong những hướng khai thác nguồn lực văn hóa, cảnh quan tại địa phương theo hướng bền vững.
Theo ông Lò Văn Pánh, để các hoạt động văn hóa được duy trì và phát huy hiệu quả, bên cạnh sự quan tâm của chính quyền, cần huy động sự tham gia của người dân, tổ chức, doanh nghiệp và các nguồn lực hợp pháp khác. Địa phương cũng chú trọng phát hiện, bồi dưỡng đội ngũ làm công tác văn hóa ở cơ sở, nghệ nhân, người am hiểu và những hạt nhân văn nghệ, qua đó tạo lực lượng nòng cốt trong tổ chức hoạt động, bảo tồn và lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống.
Thực tế triển khai cho thấy, công tác phát triển văn hóa tại Chiềng Sinh vẫn còn không ít khó khăn. Nguồn lực đầu tư cho lĩnh vực văn hóa, thể thao còn hạn chế, trong khi nhu cầu sửa chữa, nâng cấp nhà văn hóa, sân thể thao và bổ sung trang thiết bị tại cơ sở còn lớn. Đội ngũ làm công tác văn hóa còn mỏng, phải kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ; kỹ năng thực hiện các nội dung mới như chuyển đổi số, số hóa tư liệu, xây dựng sản phẩm văn hóa và phát triển du lịch còn hạn chế. Việc phát triển sản phẩm văn hóa, du lịch cộng đồng mới ở giai đoạn đầu, quy mô nhỏ, chưa hình thành được sản phẩm có thương hiệu rõ nét.
Thời gian tới, xã Chiềng Sinh tiếp tục nâng cao chất lượng phong trào xây dựng đời sống văn hóa; duy trì các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao; bảo tồn, phát huy các giá trị truyền thống; rà soát, từng bước số hóa tư liệu văn hóa và triển khai định hướng phát triển du lịch cộng đồng bản Thín theo hướng bền vững. Cùng với đó, địa phương chú trọng huy động nguồn lực, bồi dưỡng đội ngũ làm công tác văn hóa và nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác các thiết chế văn hóa ở cơ sở.
Từ những việc làm cụ thể ở mỗi bản làng, trường học và cộng đồng dân cư, Chiềng Sinh đang từng bước tạo dựng môi trường văn hóa lành mạnh, phát huy bản sắc dân tộc và khai thác tiềm năng văn hóa phục vụ phát triển. Khi người dân thực sự trở thành chủ thể gìn giữ, sáng tạo và thụ hưởng các giá trị văn hóa, nguồn lực này sẽ góp phần tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của địa phương.
