Bảo tồn bản sắc văn hóa, xây dựng nếp sống văn minh và phát huy vai trò của cộng đồng là những nhiệm vụ được xã Búng Lao, tỉnh Điện Biên xác định trong quá trình phát triển kinh tế – xã hội.
Ở Búng Lao, văn hóa truyền thống hiện diện trong tiếng nói, trang phục, nhạc cụ, phong tục, tập quán và nếp sinh hoạt của đồng bào các dân tộc. Những giá trị ấy được lưu truyền qua nhiều thế hệ, góp phần tạo nên bản sắc riêng của mỗi cộng đồng. Tuy nhiên, cùng với sự thay đổi của đời sống xã hội, việc gìn giữ và trao truyền văn hóa truyền thống cũng đặt ra những yêu cầu mới, nhất là khi một số giá trị cần được quan tâm bảo tồn, thực hành thường xuyên để không bị mai một.
Tại bản Pá Tra, ông Cà Văn Trung, Trưởng bản, mong muốn chính quyền địa phương quan tâm tổ chức các lớp bảo tồn, truyền dạy văn hóa truyền thống cho người dân, nhất là thế hệ trẻ. Theo ông, nội dung các lớp học có thể bắt đầu từ những điều gần gũi như tìm hiểu, gìn giữ trang phục dân tộc, cách sử dụng các loại nhạc cụ truyền thống như đàn tính và những nét văn hóa đặc trưng của cộng đồng. Qua đó, người am hiểu văn hóa, người cao tuổi có điều kiện truyền lại kiến thức, kỹ năng cho lớp trẻ, giúp các giá trị truyền thống tiếp tục được duy trì trong đời sống.
Cùng mong muốn gìn giữ bản sắc dân tộc, chị Lò Thị Hạnh, người dân bản Co Có, cho rằng những nét đẹp văn hóa cần được duy trì thường xuyên trong sinh hoạt của mỗi gia đình và cộng đồng. Việc khuyến khích người dân gìn giữ trang phục, tiếng nói, phong tục, tập quán tốt đẹp không chỉ giúp bảo tồn bản sắc mà còn để thế hệ trẻ hiểu hơn về nguồn cội, thêm trân trọng những giá trị văn hóa của dân tộc mình.
Những mong muốn từ cơ sở cho thấy người dân có nhu cầu và ý thức tham gia vào quá trình bảo tồn văn hóa. Để những giá trị ấy được gìn giữ lâu dài, bên cạnh sự chủ động của mỗi gia đình, cần có sự quan tâm, hỗ trợ của chính quyền địa phương, nhất là trong việc tạo điều kiện cho nghệ nhân, người am hiểu phong tục truyền dạy; tổ chức các hoạt động thực hành văn hóa phù hợp với từng cộng đồng. Bởi bảo tồn không chỉ là lưu giữ những giá trị đã có, mà quan trọng hơn là làm cho văn hóa tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay.
Theo Phòng Văn hóa – Xã hội xã Búng Lao, trong năm 2026, địa phương đã kiện toàn 27 đội văn nghệ quần chúng tại các bản sau quá trình sắp xếp, đặt tên bản; đồng thời tăng cường công tác quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể. Xã cũng thực hiện các nội dung liên quan đến chính sách đối với người được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể. Đây là những hoạt động góp phần quan tâm, khuyến khích việc gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tại cộng đồng.
Cùng với bảo tồn di sản, xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở còn gắn với việc hình thành những quy tắc ứng xử, phát huy tinh thần tự quản và trách nhiệm của người dân đối với cộng đồng. Trong tháng 9/2026, Phòng Văn hóa – Xã hội xã đã phối hợp thẩm định hồ sơ đề nghị công nhận hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư. Việc xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước góp phần phát huy vai trò chủ động của người dân trong giữ gìn phong tục tốt đẹp, củng cố đoàn kết và xây dựng môi trường sinh hoạt văn hóa lành mạnh tại mỗi bản.
Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ xã Búng Lao lần thứ I, nhiệm kỳ 2025–2030 xác định phát triển văn hóa phải đi đôi với bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống; chú trọng đầu tư xây dựng các thiết chế văn hóa, thể thao, mạng lưới thông tin; nâng cao chất lượng phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, xây dựng lối sống và môi trường văn hóa lành mạnh.
Đáng chú ý, nghị quyết đề ra mục tiêu đến năm 2030 có 100% cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp và trên 70% số bản đạt danh hiệu văn hóa; trên 85% hộ gia đình được công nhận Gia đình văn hóa. Những chỉ tiêu này thể hiện yêu cầu nâng cao chất lượng đời sống văn hóa không chỉ ở các hoạt động phong trào mà phải được cụ thể hóa trong từng gia đình, từng cộng đồng dân cư.
Theo Phó Chủ tịch UBND xã Búng Lao Kiều Xuân Hoàng, để thực hiện mục tiêu đó, Búng Lao tiếp tục gắn công tác bảo tồn văn hóa truyền thống với xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh; phát huy vai trò của trưởng bản, người có uy tín, nghệ nhân và các tổ chức đoàn thể trong vận động người dân tham gia. Việc thực hiện hương ước, quy ước cần đi vào thực chất, gắn với giữ gìn phong tục tốt đẹp, xây dựng tinh thần đoàn kết, tương trợ và trách nhiệm chung trong cộng đồng. Cùng với đó, các thiết chế văn hóa ở cơ sở cần được quan tâm đầu tư, khai thác hiệu quả, tạo không gian để người dân sinh hoạt, giao lưu và thực hành văn hóa.
Từ mong muốn của người dân bản Pá Tra, bản Co Có đến những định hướng trong nghị quyết đại hội Đảng bộ xã, có thể thấy xây dựng đời sống văn hóa ở Búng Lao là nhiệm vụ cần sự tham gia thường xuyên của cả cộng đồng. Khi những giá trị truyền thống được trao truyền qua các thế hệ, mỗi gia đình có ý thức gìn giữ bản sắc và mỗi bản làng phát huy tốt vai trò tự quản, văn hóa sẽ thực sự trở thành nền tảng tinh thần, góp phần xây dựng quê hương ngày càng phát triển./.
