Từ những giá trị lịch sử ở hangThẳm Púa, cảnh quan sinh thái Đào Viên Sơn đến kiến trúc nhà sàn, ẩm thực và nét văn hóa truyền thống của các dân tộc, xã Búng Lao, tỉnh Điện Biên đang từng bước định hướng phát triển du lịch cộng đồng tại bản Nôm và bản Bua.
Nằm giữa không gian núi rừng Tây Bắc, Búng Lao có nhiều tiềm năng để phát triển các loại hình du lịch gắn với lịch sử, văn hóa và sinh thái. Trên địa bàn xã có Điểm di tích Quốc gia đặc biệt Sở Chỉ huy Chiến dịch Điện Biên Phủ tại hang Thẳm Púa, Di tích quốc gia hang Thẳm Khương cùng những giá trị văn hóa truyền thống của cộng đồng các dân tộc Thái, Mông, Khơ Mú. Bên cạnh đó, cảnh quan thiên nhiên tại khu vực Đào Viên Sơn cũng mở ra hướng phát triển du lịch sinh thái, trải nghiệm.
Trong đó, bản Nôm có lợi thế về tài nguyên lịch sử, văn hóa gắn với hang Thẳm Púa. Hơn 70 năm trước, nơi đây từng là Sở Chỉ huy Chiến dịch Điện Biên Phủ trong những ngày đầu chuẩn bị cho chiến dịch lịch sử. Ngày nay, di tích không chỉ là địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng mà còn có thể kết nối với các hoạt động tìm hiểu văn hóa, đời sống cộng đồng tại địa phương.
Với người dân bản Nôm, việc địa phương định hướng phát triển du lịch cộng đồng mang đến nhiều kỳ vọng. Chị Lò Thị Diên, người dân bản Nôm, bày tỏ sự phấn khởi, đồng tình với chủ trương này. Theo chị, nếu du lịch được phát triển, người dân có thêm cơ hội giới thiệu với du khách về hang Thẳm Púa, những nét văn hóa truyền thống, phong tục và ẩm thực của dân tộc mình; đồng thời có thể tham gia các hoạt động phục vụ khách, tạo thêm nguồn thu cho gia đình. Người dân mong muốn được cùng địa phương xây dựng điểm đến, vừa phát triển kinh tế, vừa giữ gìn những giá trị văn hóa đã được trao truyền qua nhiều thế hệ.
Nếu bản Nôm có lợi thế về giá trị lịch sử, văn hóa gắn với hang Thẳm Púa thì bản Bua lại có tiềm năng phát triển du lịch sinh thái từ cảnh quan thiên nhiên Đào Viên Sơn. Khu du lịch được ông Nguyễn Đức Lợi dành nhiều tâm huyết gây dựng, từng bước tạo nên không gian nghỉ dưỡng gần gũi với núi rừng Tây Bắc.
Điểm đặc biệt của Đào Viên Sơn là cách khai thác cảnh quan tự nhiên, kết hợp trồng các loại cây, hoa bản địa và sử dụng vật liệu truyền thống như tre, gỗ, gianh, lạt giang trong xây dựng, bài trí không gian. Những hình tượng văn hóa được đưa vào cảnh quan như chiếc khèn Mông khổng lồ hay hình tượng trâu thần trong truyện dân gian Thái đen “Ải Lậc Cậc” góp phần tạo dấu ấn riêng, giúp du khách cảm nhận rõ hơn nét văn hóa của vùng đất Điện Biên.
Từ tâm huyết gây dựng Đào Viên Sơn, ông Nguyễn Đức Lợi cũng chú trọng việc kết nối cảnh quan với những giá trị đời sống bản địa. Theo định hướng phát triển, du lịch không chỉ dừng lại ở tham quan, nghỉ dưỡng mà cần có thêm các dịch vụ gắn với sản vật địa phương, ẩm thực, quà lưu niệm và trải nghiệm văn hóa. Đây cũng là hướng đi có thể tạo sự liên kết giữa Đào Viên Sơn với cộng đồng dân cư bản Bua, giúp người dân có thêm cơ hội tham gia và hưởng lợi từ hoạt động du lịch.
Từ những lợi thế đó, UBND xã Búng Lao đã xây dựng Kế hoạch phát triển du lịch cộng đồng tại bản Nôm, bản Bua giai đoạn 2026–2030. Kế hoạch xác định mục tiêu khai thác hợp lý tiềm năng về cảnh quan, văn hóa, đời sống và các giá trị truyền thống để hình thành sản phẩm du lịch cộng đồng đặc trưng; tạo thêm việc làm, sinh kế, nâng cao thu nhập và từng bước cải thiện đời sống người dân.
Ông Kiều Xuân Hoàng, Phó Chủ tịch UBND xã Búng Lao, cho biết địa phương xác định phát triển du lịch cộng đồng tại bản Nôm, bản Bua phải dựa trên việc khai thác hợp lý những tiềm năng, lợi thế về cảnh quan, văn hóa và đời sống truyền thống của người dân. Trong đó, bảo tồn bản sắc văn hóa các dân tộc được đặt song hành với phát triển sản phẩm du lịch; chú trọng khai thác kiến trúc nhà sàn, ẩm thực, văn nghệ dân gian, nghề thủ công và các hoạt động trải nghiệm phù hợp. Địa phương hướng đến việc người dân trực tiếp tham gia cung cấp dịch vụ, giới thiệu những giá trị văn hóa của cộng đồng và cùng hưởng lợi từ hoạt động du lịch.
Theo định hướng của kế hoạch, tại bản Nôm sẽ chú trọng khai thác văn hóa truyền thống của các dân tộc Thái, Mông, Khơ Mú; trong đó có lễ hội, dân ca, dân vũ, nghệ thuật trình diễn dân gian, nghề thủ công, ẩm thực, phong tục, tập quán và kiến trúc nhà ở truyền thống. Một số sản phẩm trải nghiệm được nghiên cứu xây dựng như thêu hoa văn khăn piêu, nghệ thuật làm còn, tìm hiểu điệu múa Thái cổ. Tại bản Bua, địa phương định hướng kết hợp cảnh quan thiên nhiên Đào Viên Sơn với văn hóa, ẩm thực, sản phẩm địa phương và các hoạt động trải nghiệm do cộng đồng tổ chức.
Không chỉ tập trung xây dựng sản phẩm, kế hoạch còn đặt mục tiêu từng bước hình thành các dịch vụ lưu trú, ăn uống, biểu diễn văn nghệ, hướng dẫn tham quan và giới thiệu, bán sản phẩm đặc trưng, sản phẩm OCOP. Đến năm 2030, xã phấn đấu có tối thiểu 10 hộ gia đình tham gia cung cấp dịch vụ du lịch cộng đồng, trong đó ít nhất 6 hộ đáp ứng các điều kiện cơ bản để phục vụ khách lưu trú. Theo lộ trình, giai đoạn 2026–2027 dự kiến hình thành một cơ sở homestay, đến năm 2030 phấn đấu có hai homestay; đồng thời xây dựng ít nhất hai sản phẩm trải nghiệm trong năm 2027.
Để hiện thực hóa mục tiêu, địa phương xác định cần từng bước hoàn thiện các điều kiện thiết yếu về giao thông, điện, nước sạch, thông tin liên lạc, biển chỉ dẫn, nhà vệ sinh, điểm đỗ xe và cảnh quan môi trường. Các hộ tham gia dịch vụ sẽ được hướng dẫn về kỹ năng giao tiếp, phục vụ lưu trú, chế biến ẩm thực, vệ sinh an toàn thực phẩm, văn hóa ứng xử, bảo đảm an toàn và phòng cháy, chữa cháy.
Một trong những yêu cầu được địa phương đặt ra là phát triển du lịch phải gắn với bảo tồn, không làm biến dạng, thương mại hóa hoặc làm mất đi bản sắc văn hóa địa phương. Người dân không chỉ tham gia cung cấp dịch vụ mà còn là chủ thể gìn giữ kiến trúc nhà ở, phong tục, tiếng nói, trang phục, văn nghệ, ẩm thực và cảnh quan bản làng. Các tổ chức đoàn thể cũng được định hướng phối hợp vận động người dân chỉnh trang khuôn viên, vệ sinh môi trường, trồng cây xanh, xây dựng hình ảnh điểm đến thân thiện, văn minh.
Theo kế hoạch, xã Búng Lao sẽ từng bước nghiên cứu kết nối tuyến tham quan Hang Thẳm Púa – Đào Viên Sơn – bản Nôm – bản Bua, tạo sự liên kết giữa du lịch lịch sử, văn hóa và sinh thái. Khi được hình thành phù hợp với điều kiện thực tế, tuyến điểm này có thể giúp du khách vừa tìm hiểu dấu ấn lịch sử, khám phá cảnh quan thiên nhiên, vừa trải nghiệm đời sống văn hóa của cộng đồng các dân tộc địa phương.
Phát triển du lịch cộng đồng không chỉ là câu chuyện xây dựng thêm điểm tham quan hay dịch vụ lưu trú, mà còn là quá trình khơi dậy những giá trị sẵn có trong mỗi bản làng. Với định hướng lấy văn hóa làm nền tảng, người dân làm chủ thể và bảo tồn di sản làm yêu cầu xuyên suốt, Búng Lao đang từng bước đặt nền móng cho hướng phát triển du lịch gắn với bản sắc địa phương, góp phần tạo sinh kế, nâng cao đời sống và lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống đến du khách./.
