Chợ phiên Tủa Chùa, xã Tủa Chùa (tỉnh Điện Biên) không chỉ là nơi giao thương hàng hóa mà còn là không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng, nơi hội tụ những nét đặc sắc trong đời sống của đồng bào các dân tộc, nơi trải nghiệm ẩm thực và sản vật địa phương.
Từ sáng sớm thứ Bảy và Chủ nhật hằng tuần, chợ phiên Tủa Chùa đã tấp nập người mua, kẻ bán. Người dân từ các bản làng vùng cao mang theo nông sản, sản vật núi rừng đến trao đổi, buôn bán, tạo nên không khí nhộn nhịp giữa vùng núi phía Đông Bắc tỉnh Điện Biên. Sắc màu trang phục truyền thống, những gian hàng đặc sản cùng tiếng nói cười rộn rã tạo nên nét riêng của phiên chợ, nơi hoạt động giao thương đan xen với giao lưu văn hóa, phản ánh sinh động đời sống của đồng bào các dân tộc địa phương.
Chợ phiên Tủa Chùa được đưa vào hoạt động từ tháng 10/2022, từng bước hình thành điểm đến kết hợp giao thương, trải nghiệm văn hóa và giới thiệu những nét đặc sắc của địa phương. Ngày 13/8/2024, Chợ phiên Tủa Chùa được UBND tỉnh Điện Biên công nhận là điểm du lịch. Các hoạt động mua bán nông, lâm sản, biểu diễn văn nghệ, thưởng thức ẩm thực và vui chơi, giải trí được tổ chức trong cùng không gian, góp phần đáp ứng nhu cầu sinh hoạt, giao lưu của người dân và tạo sức hút đối với du khách.
Một trong những điểm nhấn của phiên chợ là các chương trình biểu diễn văn nghệ quần chúng vào buổi tối với những tiết mục mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc. Tiếng khèn Mông, những điệu múa truyền thống, điệu xòe Thái cùng các tiết mục đặc sắc tạo nên không khí vui tươi, góp phần làm phong phú đời sống tinh thần của cộng đồng. Các đội văn nghệ tại địa phương và những khu vực lân cận luân phiên xây dựng chương trình biểu diễn, đưa những giá trị văn hóa truyền thống đến gần hơn với người dân và du khách.
Thông qua hoạt động này, các làn điệu dân ca, dân vũ và nhạc cụ truyền thống có thêm không gian trình diễn, giới thiệu rộng rãi tới công chúng. Người dân không chỉ là người thưởng thức mà còn trực tiếp tham gia tập luyện, biểu diễn và lan tỏa văn hóa dân tộc. Đây cũng là cơ hội để thế hệ trẻ tìm hiểu, trân trọng và tiếp nối những giá trị được trao truyền qua nhiều thế hệ, góp phần nâng cao ý thức bảo tồn bản sắc văn hóa ngay trong cộng đồng.
Bên cạnh hoạt động văn nghệ, không gian ẩm thực và các gian hàng sản vật địa phương cũng tạo sức hấp dẫn riêng cho chợ phiên. Những món ăn đặc trưng như thắng cố, thịt dê núi cùng các sản phẩm ẩm thực truyền thống mang đến cho du khách cơ hội khám phá hương vị vùng cao. Các mặt hàng nông sản, lâm sản, hoa lan, thảo dược và sản vật núi rừng phản ánh sự phong phú của điều kiện tự nhiên, tập quán sản xuất và đời sống đồng bào. Qua đó, những nét văn hóa gắn với sinh hoạt thường ngày được giới thiệu một cách gần gũi, góp phần tạo nên trải nghiệm đa dạng cho du khách khi đến Tủa Chùa.
Anh Nguyễn Văn Ánh, du khách đến từ Hà Nội, cho biết anh ấn tượng với không khí mua bán nhộn nhịp, sự phong phú của các sản vật địa phương và những hoạt động văn nghệ mang đậm bản sắc dân tộc tại chợ phiên Tủa Chùa. Theo anh, phiên chợ không chỉ là nơi để du khách khám phá, mua sắm mà còn giúp tìm hiểu rõ hơn về đời sống, phong tục và văn hóa của đồng bào các dân tộc vùng cao. Những trải nghiệm này khiến chuyến đi trở nên thú vị hơn, đồng thời giúp du khách hiểu và thêm trân trọng những giá trị văn hóa được cộng đồng gìn giữ.
Một nét riêng khác của chợ phiên là hoạt động bán hàng trực tuyến thông qua livestream trên các nền tảng mạng xã hội. Nhiều người bán sử dụng cùng lúc từ 4–8 điện thoại thông minh để giới thiệu sản phẩm, tương tác với khách hàng và chốt đơn. Các mặt hàng chủ yếu là nông sản địa phương, hoa lan, thảo dược và sản vật núi rừng được người dân mang đến chợ. Sự kết hợp giữa mua bán trực tiếp và kinh doanh trực tuyến tạo nên nét mới cho phiên chợ truyền thống, giúp sản phẩm địa phương có thêm cơ hội tiếp cận thị trường rộng hơn.
Chị Đặng Thanh Huyền, một người có kinh nghiệm bán hàng trực tuyến tại chợ phiên Tủa Chùa, cho biết chị bắt đầu kinh doanh online từ giai đoạn dịch COVID-19 với các mặt hàng đặc sản Tây Bắc như mật ong, măng khô và lan rừng. Khi chợ đi vào hoạt động, chị mở gian hàng tại đây, thu mua sản phẩm của người dân rồi giới thiệu tới khách hàng ở nhiều địa phương thông qua livestream. Cách làm này vừa tạo thêm cơ hội kinh doanh, vừa góp phần quảng bá sản vật và hình ảnh địa phương.
Sau 4 năm hoạt động, chợ phiên Tủa Chùa đã thu hút đông đảo người dân và du khách đến tham quan, mua sắm, trải nghiệm văn hóa. Hoạt động của chợ góp phần thúc đẩy tiêu thụ nông sản, sản vật địa phương, tạo thêm việc làm và tăng thu nhập cho người dân, đồng thời tạo điều kiện cho các dịch vụ liên quan đến du lịch phát triển. Quan trọng hơn, việc duy trì các hoạt động văn nghệ, giới thiệu ẩm thực và sản vật truyền thống giúp những giá trị văn hóa bản địa tiếp tục hiện diện trong đời sống cộng đồng, gắn với nhu cầu phát triển kinh tế và nâng cao đời sống nhân dân.
UBND xã Tủa Chùa xác định, thời gian tới sẽ tiếp tục phát huy giá trị của chợ phiên gắn với bảo tồn bản sắc văn hóa các dân tộc; nâng cao chất lượng các hoạt động văn hóa, văn nghệ, đa dạng hóa sản phẩm và dịch vụ phục vụ người dân, du khách. Địa phương định hướng khuyến khích cộng đồng tích cực tham gia gìn giữ, giới thiệu các giá trị văn hóa truyền thống; phát huy vai trò của các đội văn nghệ quần chúng; quảng bá nông sản, sản vật đặc trưng và tăng cường kết nối với các địa phương lân cận, doanh nghiệp du lịch. Qua đó, từng bước tạo thêm sinh kế, nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân.
Trong định hướng triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025–2030, việc phát huy các không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng như chợ phiên Tủa Chùa có ý nghĩa thiết thực đối với công tác bảo tồn và phát triển văn hóa ở cơ sở. Khi người dân trực tiếp tham gia thực hành, giới thiệu và trao truyền các giá trị truyền thống, văn hóa không chỉ được gìn giữ mà còn có điều kiện lan tỏa trong đời sống hiện đại. Gắn bảo tồn bản sắc dân tộc với phát triển du lịch, quảng bá sản vật và tạo sinh kế cho cộng đồng sẽ góp phần đưa văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh, tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của địa phương./.
