Sự tham gia của các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trên hạ tầng viễn thông sẵn có đang tạo thêm lựa chọn cho người dùng.
Phát triển hạ tầng viễn thông hiện đại, nâng cao hiệu quả khai thác mạng lưới và mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ số là nội dung quan trọng trong triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Thực tiễn thị trường viễn thông Việt Nam cho thấy, cùng với đầu tư hạ tầng, hoàn thiện cơ chế cạnh tranh, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp tham gia cung cấp dịch vụ đang góp phần mở rộng lựa chọn cho người dùng và khai thác tốt hơn nguồn lực đã đầu tư.
Thông tin từ Cục Viễn thông (Bộ Khoa hoc và Công nghệ), hiện tốc độ Internet cố định của Việt Nam xếp thứ 7, Internet di động xếp thứ 10 thế giới. Mạng 4G phủ 99,8% dân số, mạng 5G phủ hơn 90% dân số; cáp quang đã được triển khai đến 100% xã. Giá cước viễn thông Việt Nam cũng thuộc nhóm thấp trên thế giới.
Để hạ tầng tiếp tục phát huy hiệu quả trong giai đoạn phát triển mới, bên cạnh đầu tư công nghệ và mở rộng dung lượng mạng lưới, thị trường cần có thêm động lực từ cạnh tranh và đổi mới mô hình kinh doanh. Trong đó, sự tham gia của các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trên hạ tầng viễn thông sẵn có đang tạo thêm lựa chọn cho người dùng, đồng thời mở ra cơ hội khai thác hiệu quả hơn nguồn lực của các nhà mạng.
Theo ông Nguyễn Anh Cương, Phó Cục trưởng Cục Viễn thông, một trong những yếu tố góp phần tạo môi trường cạnh tranh trên thị trường viễn thông là sự xuất hiện của các mạng di động ảo (MVNO). Đây là mô hình doanh nghiệp cung cấp dịch vụ di động nhưng không nhất thiết phải đầu tư toàn bộ hạ tầng mạng vô tuyến, mà có thể sử dụng mạng lưới của doanh nghiệp khác để phát triển sản phẩm, dịch vụ theo nhu cầu của từng nhóm khách hàng.
Hiện Việt Nam có bốn doanh nghiệp di động sở hữu hạ tầng và tần số là Viettel, VinaPhone, MobiFone và Vietnamobile. Bên cạnh đó, thị trường đã có sáu mạng di động ảo cung cấp dịch vụ, gồm iTel, Wintel, Local, VNSKY, FPT và Pottel. Sự tham gia của các mạng di động ảo giúp doanh nghiệp có hạ tầng mở rộng nguồn thu từ mạng lưới đã đầu tư, trong khi các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ có thêm điều kiện phát triển sản phẩm hướng tới những phân khúc khách hàng riêng. Người dùng cũng có thêm lựa chọn về gói cước và dịch vụ.
Để mô hình này phát triển, cơ chế kết nối và bán buôn dịch vụ viễn thông có vai trò quan trọng. Luật Viễn thông năm 2023 quy định trách nhiệm bán buôn đối với doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường theo quy định; các nguyên tắc về công bằng, minh bạch, không phân biệt đối xử được cụ thể hóa trong các văn bản hướng dẫn. Năm 2024, Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành Thông tư số 08 quy định về hoạt động bán buôn trong viễn thông, làm rõ các yêu cầu liên quan đến giá, tiêu chuẩn kỹ thuật và kết nối. Đây là cơ sở để các doanh nghiệp có điều kiện tiếp cận hạ tầng, tham gia cung cấp dịch vụ theo khuôn khổ pháp luật.
Nghị quyết số 57-NQ/TW xác định phát triển hạ tầng viễn thông, Internet hiện đại, tốc độ cao, có khả năng kết nối và bảo đảm an toàn, bền vững là một trong những nhiệm vụ nhằm tạo nền tảng cho phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Nghị quyết đồng thời đặt ra yêu cầu thúc đẩy hệ sinh thái kinh tế số, tạo điều kiện để công nghệ và hạ tầng số đóng góp trực tiếp hơn vào phát triển kinh tế - xã hội. Từ định hướng này, việc phát triển thị trường viễn thông không chỉ dừng ở mở rộng vùng phủ sóng hay tăng tốc độ kết nối, mà còn cần chú trọng hiệu quả sử dụng hạ tầng, khả năng cung cấp dịch vụ và mức độ đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của người dân, doanh nghiệp. Cơ chế cạnh tranh bình đẳng, minh bạch và việc mở rộng cơ hội tham gia thị trường cho các doanh nghiệp có thể góp phần thúc đẩy đổi mới dịch vụ, đồng thời giúp tận dụng tốt hơn năng lực mạng lưới hiện có.
Trong bối cảnh nhu cầu sử dụng dịch vụ số tiếp tục tăng, hạ tầng viễn thông còn là điều kiện để phát triển các hoạt động kinh tế dựa trên dữ liệu, thương mại điện tử, dịch vụ trực tuyến và nhiều mô hình kinh doanh mới. Vì vậy, cùng với đầu tư mạng 5G và chuẩn bị cho các thế hệ công nghệ tiếp theo, việc nâng cao hiệu quả quản lý, hoàn thiện cơ chế thị trường và khuyến khích doanh nghiệp đổi mới sáng tạo sẽ góp phần cụ thể hóa mục tiêu phát triển hạ tầng số./.
