Hướng dẫn viên du lịch trong kỷ nguyên số: Đổi mới năng lực để khẳng định giá trị khác biệt
Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) và chuyển đổi số đang tác động sâu rộng đến ngành Du lịch, nghề hướng dẫn viên đứng trước yêu cầu đổi mới để thích ứng với xu hướng phát triển, nâng cao chất lượng dịch vụ và năng lực cạnh tranh.
Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia nhấn mạnh yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới. Đối với lĩnh vực du lịch, định hướng này đặt ra yêu cầu đổi mới chương trình đào tạo, nâng cao năng lực số, khả năng ứng dụng công nghệ và tư duy sáng tạo cho đội ngũ lao động, nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của du khách.
Chuyển từ cung cấp thông tin sang kiến tạo trải nghiệm
Theo số liệu của Trung tâm Thông tin Du lịch (Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam), cả nước có 46.662 thẻ hướng dẫn viên đã được cấp và đang hoạt động, trong đó có 28.205 thẻ hướng dẫn viên quốc tế, 16.188 thẻ hướng dẫn viên nội địa và 2.269 thẻ hướng dẫn viên tại điểm. Quy mô đội ngũ này cho thấy vai trò quan trọng của nguồn nhân lực hướng dẫn trong hoạt động du lịch, đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng và khả năng thích ứng trước những thay đổi của thị trường.
Trong bối cảnh công nghệ số, AI ngày càng đảm nhiệm hiệu quả các công việc như ghi nhớ dữ liệu, dịch thuật, tra cứu thông tin và hỗ trợ thuyết minh, hướng dẫn viên cần xác định rõ những giá trị khác biệt để khẳng định vai trò trong hành trình du lịch.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Hồng Long (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội), ngành Du lịch đang chuyển dịch từ việc bán sản phẩm sẵn có sang thiết kế trải nghiệm khách hàng. Sự thay đổi này đòi hỏi hướng dẫn viên vừa làm nhiệm vụ dẫn đường cơ bản, vừa trở thành người thuyết minh, diễn giả truyền tải thông điệp và đặc biệt phải là những nhà kiến tạo, thiết kế trải nghiệm. Dù AI đang thay thế nhiều khâu trong chuỗi cung ứng du lịch, song vai trò của con người trong việc kết nối, truyền tải cảm xúc và dẫn dắt tri thức vẫn là cốt lõi.
Có thể nói, vai trò của hướng dẫn viên hiện nay đã mở rộng đáng kể. Trong bối cảnh AI có thể hỗ trợ dịch hàng trăm ngôn ngữ và cung cấp thông tin gần như tức thời, lợi thế cạnh tranh của hướng dẫn viên nằm ở khả năng tạo cảm xúc, xây dựng niềm tin, mang đến những trải nghiệm mang tính cá nhân hóa. Họ vừa là cầu nối văn hóa, vừa đảm nhiệm vai trò xử lý các tình huống phát sinh, đồng thời góp phần quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam tới bạn bè quốc tế.
Đổi mới đào tạo, phát triển nguồn nhân lực
Những thay đổi của ngành Du lịch đặt ra yêu cầu đổi mới đối với các cơ sở đào tạo, từ nội dung chương trình đến phương pháp giảng dạy và tổ chức thực hành. Bên cạnh kiến thức chuyên môn, nghiệp vụ và ngoại ngữ, sinh viên cần được trang bị kỹ năng số, khả năng ứng dụng AI, tư duy đổi mới sáng tạo, giao tiếp đa văn hóa, xử lý tình huống và quản trị trải nghiệm khách hàng. Đặc biệt, đạo đức nghề nghiệp, văn hóa ứng xử và ý thức bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa dân tộc cần được chú trọng trong suốt quá trình đào tạo.
Tiến sĩ Trần Doãn Cường, Phó Trưởng khoa Du lịch – Khách sạn, Trường Đại học Đông Đô, nhận định vấn đề nhân lực du lịch Việt Nam hiện nay không chỉ nằm ở số lượng mà quan trọng hơn là chất lượng và khả năng đáp ứng những yêu cầu mới của ngành.
Trước hết, người lao động cần nâng cao năng lực ngoại ngữ và giao tiếp quốc tế, bảo đảm có thể sử dụng ngoại ngữ trong tư vấn, thuyết minh, bán hàng và xử lý tình huống thực tế, thay vì chỉ đáp ứng yêu cầu về chứng chỉ. Bên cạnh đó, kỹ năng nghề nghiệp, khả năng giải quyết vấn đề, chăm sóc khách hàng, xử lý khiếu nại và phối hợp công việc là những yếu tố quyết định chất lượng dịch vụ.
Ông cũng cho rằng, chuyển đổi số đang làm thay đổi cách du khách tìm kiếm thông tin, đặt dịch vụ, trải nghiệm và chia sẻ về chuyến đi. Do đó, người làm du lịch cần thành thạo các nền tảng số, công cụ tiếp thị trực tuyến, biết khai thác dữ liệu khách hàng và ứng dụng AI vào công việc. Đồng thời, tư duy sáng tạo và năng lực phát triển sản phẩm có ý nghĩa quan trọng trong việc chuyển hóa nguồn tài nguyên du lịch phong phú của Việt Nam thành những sản phẩm, trải nghiệm có giá trị khác biệt.
Ngoài kiến thức và kỹ năng chuyên môn, thái độ nghề nghiệp, văn hóa ứng xử và trách nhiệm xã hội cũng cần được coi trọng. Hướng dẫn viên phải có tinh thần phục vụ, tính chuyên nghiệp, khả năng làm việc nhóm, tôn trọng văn hóa địa phương, bảo vệ môi trường và có trách nhiệm với cộng đồng. Đây là những yếu tố góp phần xây dựng hình ảnh điểm đến văn minh, thân thiện và nâng cao sức cạnh tranh của du lịch Việt Nam.
Từ thực tiễn đó, Tiến sĩ Trần Doãn Cường cho rằng nhân lực du lịch trong giai đoạn mới cần được phát triển theo hướng vững chuyên môn, tốt ngoại ngữ, thành thạo công nghệ, giàu kỹ năng dịch vụ, có tư duy sáng tạo và trách nhiệm nghề nghiệp. Đây cũng là những năng lực mà Khoa Du lịch – Khách sạn, Trường Đại học Đông Đô định hướng chú trọng trong quá trình xây dựng chương trình đào tạo thời gian tới.
Trong bối cảnh mới, Tiến sĩ Trần Doãn Cường khẳng định, cần thay đổi cách tiếp cận đối với công nghệ. AI không nên chỉ được xem là một môn học riêng biệt mà cần trở thành năng lực được tích hợp vào quá trình đào tạo và thực hành nghề nghiệp.
Sinh viên cần được hướng dẫn sử dụng AI một cách hiệu quả và có trách nhiệm trong nghiên cứu thị trường, phân tích nhu cầu du khách, xây dựng chương trình tour, phát triển sản phẩm, thiết kế nội dung truyền thông, tiếp thị và hỗ trợ khách hàng. Song song với đó, các em phải biết kiểm chứng thông tin, bảo vệ dữ liệu, nhận diện những hạn chế của công nghệ và tránh phụ thuộc hoàn toàn vào kết quả do AI tạo ra.
Năng lực dữ liệu cũng ngày càng cần thiết đối với nguồn nhân lực du lịch. Sinh viên cần biết khai thác, phân tích những dữ liệu cơ bản về thị trường, hành vi khách hàng, mức độ hài lòng, doanh thu và hiệu quả kinh doanh để hỗ trợ quá trình ra quyết định. Kỹ năng tiếp thị số, sử dụng mạng xã hội, xây dựng nội dung số, phát triển thương hiệu điểm đến và tiếp cận khách hàng trên các nền tảng trực tuyến cũng cần được tăng cường trong chương trình đào tạo.
Trong bối cảnh triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW, đổi mới đào tạo nhân lực du lịch theo hướng kết hợp năng lực số với kỹ năng nghề nghiệp là yêu cầu cần thiết. Đối với nghề hướng dẫn viên, công nghệ không chỉ tạo ra thách thức mà còn mở ra cơ hội nâng cao chất lượng phục vụ, đa dạng hóa trải nghiệm và gia tăng giá trị cho sản phẩm du lịch. Chủ động làm chủ công nghệ, không ngừng hoàn thiện chuyên môn và phát huy bản sắc văn hóa sẽ là những yếu tố quan trọng giúp đội ngũ hướng dẫn viên thích ứng với xu hướng mới, góp phần nâng cao sức cạnh tranh của du lịch Việt Nam./.
