Giải thưởng Hồ Chí Minh và Giải thưởng Nhà nước về khoa học và công nghệ: Tôn vinh đúng giá trị, tạo động lực phát triển
Việc xét tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh và Giải thưởng Nhà nước về khoa học và công nghệ đợt 7 đặt ra yêu cầu cao về chất lượng công trình, tính khách quan trong đánh giá và sự minh bạch trong quy trình xét chọn.
Việc xét tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh và Giải thưởng Nhà nước về khoa học và công nghệ đợt 7 đặt ra yêu cầu cao về chất lượng công trình, tính khách quan trong đánh giá và sự minh bạch trong quy trình xét chọn. Đây là những giải thưởng có ý nghĩa đặc biệt đối với giới khoa học, ghi nhận các đóng góp xuất sắc cho sự phát triển của đất nước, đồng thời góp phần khuyến khích nghiên cứu, sáng tạo và phát triển đội ngũ nhân lực khoa học, công nghệ.
*Bảo đảm chất lượng ngay từ khâu thẩm định
Theo Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định, thực hiện Nghị định số 18/2024/NĐ-CP về Giải thưởng Hồ Chí Minh, Giải thưởng Nhà nước và các giải thưởng khác về khoa học và công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ đã tổ chức hướng dẫn, tiếp nhận và rà soát hồ sơ đề nghị xét tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh và Giải thưởng Nhà nước về khoa học và công nghệ đợt 7. Trong tổng số 30 hồ sơ đăng ký, có 29 công trình, cụm công trình đủ điều kiện đưa ra xét tặng, gồm 17 công trình đề nghị Giải thưởng Hồ Chí Minh và 12 công trình đề nghị Giải thưởng Nhà nước.
Từ ngày 10/8 đến ngày 5/9/2026, các Hội đồng chuyên ngành cấp Nhà nước đã tổ chức họp xem xét, đánh giá 29 công trình, cụm công trình. Hệ thống Hội đồng gồm 23 hội đồng chuyên ngành, trong đó có 12 hội đồng thuộc lĩnh vực khoa học kỹ thuật và công nghệ, 3 hội đồng thuộc lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn, khoa học tự nhiên, cùng 8 hội đồng thuộc lĩnh vực quốc phòng.
Kết quả đánh giá tại vòng chuyên ngành cho thấy, 28/29 công trình nhận được 11/11 phiếu đồng ý, tương đương 100%; một công trình nhận được 10/11 phiếu đồng ý, tương đương 90,91%. Cả 29 công trình đều đạt tỷ lệ đồng ý trên 90% và được các Hội đồng chuyên ngành đề nghị tiếp tục xem xét ở cấp Nhà nước.
Cùng với việc tổ chức đánh giá chuyên môn, Bộ Khoa học và Công nghệ đã triển khai lấy ý kiến các bộ, ngành, địa phương về việc chấp hành chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; rà soát tiêu chuẩn, điều kiện đối với tác giả và đồng tác giả theo quy định. Đối với các kiến nghị liên quan đến quyền tác giả và tính liêm chính khoa học, Bộ phối hợp với các cơ quan liên quan xác minh, làm rõ thông tin và xử lý theo thẩm quyền. Danh sách tác giả, tên công trình và kết quả đánh giá của các Hội đồng chuyên ngành được công khai trên Cổng thông tin điện tử của Bộ theo quy định.
* Công trình phải xứng đáng với tầm vóc các giải thưởng
Nêu ý kiến về chất lượng các công trình được trao giải, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân, Chủ tịch Hội đồng cấp Nhà nước xét tặng hai giải thưởng đợt 7 nêu rõ: “Các công trình được trao giải phải xứng đáng với tầm vóc Giải thưởng Hồ Chí Minh và Giải thưởng Nhà nước về Khoa học và Công nghệ”.
Bộ trưởng Vũ Hải Quân cũng nhấn mạnh ý nghĩa của việc xét tặng giải thưởng đối với sự phát triển khoa học và công nghệ nước nhà. Trong giai đoạn đất nước thúc đẩy các mô hình phát triển mới dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, Bộ trưởng cho rằng, việc ghi nhận, tôn vinh những nhà khoa học có đóng góp xuất sắc là một giải pháp quan trọng nhằm khuyến khích hoạt động nghiên cứu, thu hút và phát triển nhân tài. Từ yêu cầu đó, Bộ trưởng đề nghị các thành viên Hội đồng cần có tinh thần công tâm, trách nhiệm, đánh giá nghiêm túc từng công trình, bảo đảm việc xét chọn tuân thủ quy định và các công trình được trao giải thực sự đáp ứng tầm vóc của hai giải thưởng.
Yêu cầu này có ý nghĩa quan trọng bởi Giải thưởng Hồ Chí Minh và Giải thưởng Nhà nước về khoa học và công nghệ là những hình thức tôn vinh cao quý của Nhà nước đối với các công trình có giá trị nổi bật về khoa học và thực tiễn. Việc xét tặng vì vậy cần đặt chất lượng và đóng góp thực chất của công trình làm căn cứ trọng tâm, bảo đảm sự ghi nhận tương xứng với những nỗ lực, cống hiến của các nhà khoa học.
Quá trình đánh giá các công trình xét tặng giải thưởng, Bộ Khoa học và Công nghệ đã triển khai lấy ý kiến các bộ, ngành, địa phương về việc chấp hành chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; đồng thời rà soát tiêu chuẩn, điều kiện đối với tác giả và đồng tác giả theo quy định tại Nghị định số 18/2024/NĐ-CP. Đối với các kiến nghị liên quan đến quyền tác giả và tính liêm chính khoa học, Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với các cơ quan liên quan xác minh, làm rõ thông tin và xử lý theo thẩm quyền. Danh sách tác giả, tên công trình và kết quả đánh giá của các Hội đồng chuyên ngành cũng được công khai trên Cổng thông tin điện tử của Bộ theo quy định.
Những bước rà soát này góp phần bảo đảm quá trình xét tặng được tiến hành đúng quy trình, hạn chế những vướng mắc liên quan đến hồ sơ, điều kiện của tác giả và quyền đối với công trình. Đặc biệt, việc xem xét các vấn đề về quyền tác giả, đồng tác giả và liêm chính khoa học có ý nghĩa thiết thực trong việc bảo vệ giá trị của kết quả nghiên cứu, bảo đảm sự công bằng giữa các nhà khoa học tham gia xét tặng. Tính minh bạch trong xét chọn cũng là cơ sở để củng cố niềm tin đối với các giải thưởng. Khi tiêu chuẩn được áp dụng nghiêm túc, kết quả đánh giá được xem xét có trách nhiệm và những vấn đề phát sinh được xác minh theo quy định, việc tôn vinh các công trình khoa học sẽ có cơ sở vững chắc hơn, tương xứng với ý nghĩa của danh hiệu.
Trong bối cảnh Nghị quyết số 57/NQ-TW của Bộ Chính trị xác định rõ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực quan trọng của phát triển đất nước, việc tôn vinh các công trình xuất sắc càng cần gắn với yêu cầu về chất lượng, hiệu quả và đóng góp thực tiễn. Những công trình được ghi nhận sẽ góp phần làm rõ vai trò của tri thức trong giải quyết các vấn đề đặt ra từ đời sống, sản xuất và phát triển kinh tế - xã hội. Việc giữ vững tiêu chuẩn và giá trị của Giải thưởng Hồ Chí Minh, Giải thưởng Nhà nước về khoa học và công nghệ cũng chính là góp phần khẳng định vị trí của khoa học trong sự nghiệp phát triển đất nước, tạo động lực để các kết quả nghiên cứu tiếp tục được phát huy, đóng góp thiết thực cho xã hội. Kết quả xét tặng dự kiến sẽ được trình Thủ tướng Chính phủ vào cuối tháng 11/2026./.
