Kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám: Trải nghiệm chiều sâu văn hóa bằng các ứng dụng công nghệ mới
Đơn vị định hướng xây dựng thư viện, phòng trải nghiệm giáo dục di sản, không gian ứng dụng công nghệ, tạo điều kiện để du khách khám phá di sản một cách trực quan, sinh động, có chiều sâu.
Kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076-2026) là dấu mốc có ý nghĩa đặc biệt. Đây cũng là dịp nhìn lại chặng đường hình thành, phát triển trường Quốc học đầu tiên, khẳng định giá trị bền vững của truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo, tinh thần trọng dụng nhân tài của dân tộc Việt Nam.
* Đổi mới cách tiếp cận, phát huy giá trị di sản
Tiến sỹ Đường Ngọc Hà, Phó Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám cho biết, nhân dịp kỷ niệm 950 năm thành lập, Trung tâm tổ chức nhiều hoạt động văn hóa, giáo dục nhằm tạo thêm sức hấp dẫn cho điểm đến.
Các hoạt động tập trung vào một số nội dung chính như: tổ chức triển lãm giới thiệu lịch sử Quốc Tử Giám, truyền thống giáo dục khoa cử Việt Nam; xây dựng các ấn phẩm, cuộc thi tìm hiểu về di tích cho học sinh; tổ chức các sự kiện văn hóa nghệ thuật, hội thảo khoa học cấp quốc gia… Bên cạnh đó, đơn vị cũng tăng cường các hoạt động trải nghiệm, tương tác dành cho du khách; đẩy mạnh truyền thông, quảng bá hình ảnh di tích trên các nền tảng số và các phương tiện truyền thông đại chúng.
Thông qua chuỗi hoạt động kỷ niệm, Trung tâm hướng tới nâng cao nhận thức cộng đồng về trách nhiệm bảo tồn, phát huy giá trị di sản, đổi mới các chương trình giáo dục di sản, các hoạt động trưng bày, workshop, tăng cường ứng dụng công nghệ và tổ chức các hoạt động trải nghiệm phù hợp với nhiều nhóm công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Theo Tiến sỹ Đường Ngọc Hà, điểm mới trong chuỗi hoạt động năm nay là cách tiếp cận di sản theo hướng tăng cường tương tác, trải nghiệm thay vì chỉ tập trung giới thiệu thông tin lịch sử theo phương thức truyền thống. Trung tâm chú trọng phát triển các sản phẩm văn hóa, giáo dục, kết hợp giữa nội dung lịch sử với hình thức thể hiện sáng tạo, qua đó giúp khách tham quan hiểu sâu hơn về lịch sử Quốc Tử Giám. Các hoạt động kỷ niệm cũng được định hướng gắn kết chặt chẽ hơn nữa giữa bảo tồn di sản, giáo dục và phát triển du lịch văn hóa.
“Chúng tôi mong muốn mỗi hoạt động không chỉ tạo điểm nhấn trong năm kỷ niệm, còn góp phần hình thành những sản phẩm văn hóa có giá trị lâu dài, để Văn Miếu – Quốc Tử Giám thực sự trở thành không gian học tập, khám phá, trải nghiệm di sản hấp dẫn đối với người dân Thủ đô, du khách trong nước, quốc tế”, Tiến sỹ Đường Ngọc Hà nhấn mạnh.
Nhờ chủ động đổi mới, lượng khách tham quan di tích tiếp tục duy trì đà tăng trưởng. Theo thống kê, từ ngày 1/1 đến 25/10/2026, Văn Miếu – Quốc Tử Giám đón 1.409.576 lượt khách, đạt doanh thu khoảng 91,643 tỷ đồng. So với cùng kỳ năm 2025, lượng khách năm nay tăng 5.780 lượt, tương đương khoảng 0,41%; doanh thu tăng khoảng 556 triệu đồng, tương đương 0,61%.
Tiến sỹ Đường Ngọc Hà cho biết, thời gian tới, Trung tâm sẽ tiếp tục nâng cao chất lượng phục vụ, tổ chức nhiều hoạt động trải nghiệm, tương tác nhằm giúp du khách khám phá lịch sử giáo dục, truyền thống hiếu học một cách sinh động, gần gũi hơn với các chương trình như: “Nhận học bạ trở thành giám sinh Quốc Tử Giám”, “Check-in gặp gỡ hiền tài”, trải nghiệm “Hành trình quốc học – dấu ấn tri thức”. Thông qua chuỗi hoạt động này, du khách được tham quan, tìm hiểu lịch sử, trực tiếp tham gia các trải nghiệm gắn với truyền thống khoa bảng, tinh thần tôn sư trọng đạo và khát vọng học tập của người Việt. Đây cũng là cách đổi mới phương thức giáo dục di sản, tăng tính tương tác, để di sản trở thành không gian học tập, khám phá văn hóa hấp dẫn.
Bên cạnh đội ngũ hướng dẫn viên, Trung tâm cũng đã triển khai hệ thống thuyết minh tự động bằng 12 ngôn ngữ, giúp khách quốc tế chủ động tìm hiểu thông tin. Đơn vị định hướng xây dựng thư viện, phòng trải nghiệm giáo dục di sản, không gian ứng dụng công nghệ, tạo điều kiện để du khách khám phá di sản một cách trực quan, sinh động, có chiều sâu. Các sản phẩm sẽ được thiết kế phù hợp với nhiều nhóm đối tượng, đặc biệt chú trọng nhu cầu của khách quốc tế, góp phần nâng cao chất lượng phục vụ. Dịp kỷ niệm là cơ hội để quảng bá hình ảnh Văn Miếu – Quốc Tử Giám như một điểm văn hóa đặc sắc, góp phần làm phong phú sản phẩm du lịch di sản, tăng sức hấp dẫn, lan tỏa hình ảnh Hà Nội – thành phố nghìn năm văn hiến, giàu truyền thống hiếu học và sáng tạo.
* Từ điểm tham quan đến sản phẩm du lịch trải nghiệm
Trao đổi về tiềm năng thu hút khách du lịch của Văn Miếu – Quốc Tử Giám, ông Nguyễn Tiến Đạt, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Hà Nội, Tổng Giám đốc AZA Travel cho rằng, lợi thế nổi bật của di tích nằm ở những giá trị lịch sử, văn hóa và giáo dục đặc biệt, gắn với truyền thống hiếu học, tôn trọng tri thức và trọng dụng nhân tài của dân tộc Việt Nam. Hình ảnh các gia đình đến xin chữ đầu xuân, học sinh tìm hiểu truyền thống khoa bảng, sinh viên chụp ảnh tốt nghiệp đã góp phần tạo nên sức sống cho di tích. Vị trí nằm ở trung tâm Hà Nội giúp Văn Miếu – Quốc Tử Giám thuận lợi trong việc kết nối với các điểm đến như Hoàng thành Thăng Long, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, khu vực Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh và phố cổ.
Từ góc độ doanh nghiệp lữ hành, ông Nguyễn Tiến Đạt nhận định, Văn Miếu – Quốc Tử Giám hiện đã là điểm tham quan quen thuộc trong nhiều chương trình du lịch Hà Nội, đặc biệt đối với khách quốc tế. Tuy nhiên, tại không ít chương trình city tour, thời gian dành cho di tích thường chỉ khoảng 45-60 phút, chủ yếu để nghe thuyết minh, tham quan kiến trúc và chụp ảnh. Điều này cho thấy tiềm năng khai thác giá trị di sản vẫn còn nhiều dư địa.
Theo ông, vấn đề đặt ra không chỉ là thu hút thêm khách, quan trọng hơn là tạo điều kiện để khách lưu lại lâu hơn, trải nghiệm sâu hơn, gia tăng mức chi tiêu và có động lực quay trở lại. Muốn vậy, cần chuyển từ sản phẩm tham quan đơn thuần sang các chương trình trải nghiệm chuyên sâu, phù hợp với từng nhóm đối tượng. Chẳng hạn, có thể xây dựng chương trình trải nghiệm khoa cử dành cho học sinh, khám phá lịch sử giáo dục Việt Nam dành cho khách quốc tế hoặc các chương trình chuyên đề về tri thức, truyền thống trọng dụng nhân tài dành cho khách doanh nhân, khách MICE.
Bên cạnh đó, cần thiết lập cơ chế hợp tác thường xuyên, thực chất giữa đơn vị quản lý di tích và các doanh nghiệp lữ hành. Chẳng hạn, phối hợp xây dựng sản phẩm, công bố lịch hoạt động và sự kiện sớm, hỗ trợ đặt lịch theo khung giờ cho khách đoàn, nghiên cứu chính sách vé và dịch vụ phù hợp, đồng thời phối hợp phân luồng khách vào những thời điểm cao điểm. Ngoài ra, cần nâng cao chất lượng thuyết minh, đặc biệt là khả năng kể chuyện di sản bằng nhiều ngôn ngữ. Khách quốc tế không nhất thiết phải ghi nhớ các triều đại hay tên tuổi lịch sử, nhưng họ cần hiểu được những câu chuyện thú vị, những giá trị văn hóa và thông điệp đằng sau các công trình. Việc ứng dụng thuyết minh số, mã QR, công nghệ tương tác sẽ hỗ trợ rất tốt cho mục tiêu này.
Về phát triển các tuyến du lịch liên kết, ông Nguyễn Tiến Đạt đề xuất nghiên cứu sản phẩm “Con đường đạo học Thăng Long”, lấy Văn Miếu – Quốc Tử Giám làm điểm khởi đầu, kết nối với Hoàng thành Thăng Long, các di tích thờ danh nhân, làng khoa bảng Đông Ngạc và những địa phương giàu truyền thống hiếu học như Đường Lâm. Ngoài ra, có thể nghiên cứu khai thác những không gian phù hợp như khu vực Hồ Văn để tổ chức hoạt động văn hóa, giao lưu, vinh danh, trải nghiệm dành cho các đoàn khách MICE, trên cơ sở được cơ quan quản lý cho phép và bảo đảm yêu cầu bảo tồn di tích.
Đối với khách quốc tế, lịch sử giáo dục và khoa cử Việt Nam là một chủ đề có sức hấp dẫn riêng. Khách đến từ những quốc gia có chung ảnh hưởng của văn hóa Nho học như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản có thể tìm thấy những nét tương đồng thú vị. Trong khi đó, khách châu Âu, Bắc Mỹ có cơ hội khám phá một nền giáo dục và hệ thống tuyển chọn nhân tài đã hình thành ở Việt Nam từ gần một nghìn năm trước. Đặc biệt, với giới trẻ, cần đưa lịch sử đến gần các em bằng chính ngôn ngữ và cách tiếp cận gần gũi. Những hoạt động như nhập vai sĩ tử, trải nghiệm trang phục khoa cử, trò chơi khám phá di sản, ứng dụng công nghệ thực tế ảo, thực tế tăng cường hay các cuộc thi sáng tạo nội dung về di sản sẽ giúp lịch sử trở nên hấp dẫn hơn.
Tuy nhiên, việc phát triển sản phẩm phải bảo đảm tính chính xác lịch sử, phù hợp với từng đối tượng khách, tôn trọng không gian văn hóa, kiến trúc của di tích. Giá trị lớn nhất của du lịch trải nghiệm di sản là giúp du khách chuyển từ "đến xem" sang "đến để hiểu", từ hiểu biết đến yêu mến và trân trọng. Muốn biến giá trị di sản thành sức hút du lịch, cần có cách kể chuyện hay, sản phẩm trải nghiệm tốt và sự tham gia của doanh nghiệp lữ hành ngay từ khâu thiết kế sản phẩm. Dịp kỷ niệm 950 năm không chỉ là một dấu mốc để nhìn lại lịch sử đáng tự hào, còn là điểm khởi đầu cho một giai đoạn phát triển mới, đưa Văn Miếu – Quốc Tử Giám từ một điểm tham quan nổi tiếng trở thành trung tâm trải nghiệm văn hóa, giáo dục và di sản đặc sắc của Hà Nội, hấp dẫn đối với du khách trong nước, quốc tế, ông Nguyễn Tiến Đạt nhấn mạnh./.
