Cùng với phát triển kinh tế - xã hội, xã Chiềng Sinh, tỉnh Điện Biên chú trọng công tác quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể, coi đây là nhiệm vụ quan trọng nhằm gìn giữ bản sắc văn hóa các dân tộc, nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân và tạo nền tảng phát triển du lịch cộng đồng.
Theo UBND xã Chiềng Sinh, địa phương hiện có một di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO ghi danh là Nghệ thuật Xòe Thái - Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, được UNESCO ghi danh năm 2021. Đây là loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian tiêu biểu của đồng bào dân tộc Thái, được cộng đồng gìn giữ, thực hành và trao truyền qua nhiều thế hệ. Bên cạnh đó, địa phương còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa truyền thống như dân ca, dân vũ, nghề đan lát, tri thức dân gian về ẩm thực, sản xuất nông nghiệp cùng các phong tục, tập quán và nghi lễ truyền thống.
Xác định bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể là nhiệm vụ thường xuyên, UBND xã Chiềng Sinh đã quan tâm chỉ đạo triển khai các kế hoạch, chương trình bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc; lồng ghép nội dung này trong Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, xây dựng nông thôn mới, phát triển du lịch cộng đồng và các hoạt động văn hóa, văn nghệ ở cơ sở. Công tác tuyên truyền Luật Di sản văn hóa năm 2024 và các văn bản hướng dẫn thi hành được thực hiện thông qua hội nghị, cuộc họp bản, sinh hoạt đoàn thể, hệ thống truyền thanh và các hoạt động văn hóa, văn nghệ, góp phần nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cán bộ, đảng viên và nhân dân trong gìn giữ di sản.
Ông Lò Văn Pánh, Phó Chủ tịch UBND xã Chiềng Sinh, cho biết địa phương xác định cộng đồng là chủ thể trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Vì vậy, xã chú trọng rà soát, thống kê các loại hình di sản; khuyến khích nghệ nhân, người am hiểu văn hóa truyền thống, các câu lạc bộ và đội văn nghệ tham gia thực hành, truyền dạy. Việc bảo tồn không chỉ dừng ở gìn giữ những giá trị vốn có mà còn hướng tới phát huy di sản trong đời sống đương đại, gắn với các hoạt động văn hóa ở cơ sở và phát triển du lịch cộng đồng.
Một trong những hoạt động cụ thể là tổ chức các lớp tập huấn, truyền dạy nghệ thuật múa Xòe, múa Sạp cho người dân. Năm 2025, xã đã tổ chức hai lớp tập huấn tại bản Thín A và bản Thín B (nay là bản Thín sau sáp nhập), thu hút tổng cộng 68 học viên tham gia. Các lớp học tập trung truyền dạy những điệu múa truyền thống, góp phần nâng cao kỹ năng thực hành, xây dựng lực lượng hạt nhân văn nghệ tại cơ sở và tạo điều kiện để di sản tiếp tục được trao truyền trong cộng đồng.
Cùng với đó, UBND xã thành lập Câu lạc bộ sinh hoạt văn hóa dân gian “Múa Xòe, Múa Sạp” tại bản Dửn (nay là bản Hiệu Dửn sau sáp nhập), với 40 thành viên. Câu lạc bộ duy trì sinh hoạt, truyền dạy múa Xòe, múa Sạp, các làn điệu dân ca, dân vũ và nhạc cụ truyền thống của dân tộc Thái; đồng thời tham gia biểu diễn tại các ngày lễ, sự kiện chính trị, văn hóa của địa phương và hoạt động quảng bá du lịch cộng đồng.
Tại bản Thín, các thành viên đội văn nghệ quần chúng cũng duy trì tập luyện, biểu diễn những điệu múa, làn điệu dân ca truyền thống trong các dịp sinh hoạt cộng đồng và sự kiện của địa phương. Là người tham gia hoạt động văn nghệ ở bản, chị Lò Thị Chung mong muốn những làn điệu dân ca, điệu múa truyền thống tiếp tục được duy trì, không bị mai một theo thời gian. Theo chị, để làm được điều đó, bên cạnh sự tâm huyết của những người đi trước, cần khuyến khích thế hệ trẻ tham gia tập luyện, tìm hiểu và thực hành văn hóa dân gian, từ đó hình thành sự tiếp nối giữa các thế hệ.
Thực tế cho thấy, việc bảo tồn di sản chỉ có thể bền vững khi được nuôi dưỡng trong đời sống thường ngày của cộng đồng. Từ những buổi tập luyện của đội văn nghệ, hoạt động sinh hoạt câu lạc bộ đến các chương trình giao lưu, biểu diễn trong dịp lễ, Tết, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc, nghệ thuật Xòe Thái tiếp tục có không gian thực hành và lan tỏa. Các hoạt động này vừa đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa của nhân dân, vừa góp phần giới thiệu bản sắc dân tộc Thái đến du khách.
Bên cạnh kết quả đạt được, công tác quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể tại Chiềng Sinh vẫn còn những khó khăn. Nguồn lực đầu tư cho hoạt động sưu tầm, bảo tồn, truyền dạy và duy trì các câu lạc bộ, đội văn nghệ còn hạn chế. Đội ngũ nghệ nhân, người am hiểu văn hóa truyền thống ngày càng lớn tuổi, trong khi lực lượng kế cận còn mỏng; việc thu hút thanh, thiếu niên tham gia học tập, thực hành di sản chưa thường xuyên. Một số bản còn thiếu nhà văn hóa hoặc địa điểm sinh hoạt cộng đồng đáp ứng yêu cầu tổ chức truyền dạy, luyện tập. Công tác kiểm kê, tư liệu hóa, số hóa di sản cũng chưa được thực hiện đầy đủ do thiếu kinh phí, trang thiết bị và nhân lực chuyên môn.
Theo ông Lò Văn Pánh, để nâng cao hiệu quả bảo tồn trong thời gian tới, địa phương cần tiếp tục nhận được sự hướng dẫn về chuyên môn, nghiệp vụ trong kiểm kê, lập hồ sơ khoa học, tư liệu hóa và số hóa di sản; đồng thời quan tâm bố trí kinh phí tổ chức các lớp truyền dạy, phục dựng, bảo tồn và duy trì hoạt động của các câu lạc bộ, đội văn nghệ quần chúng. Xã cũng mong muốn được hỗ trợ xây dựng các sản phẩm văn hóa, du lịch gắn với di sản, tăng cường quảng bá trên các phương tiện thông tin đại chúng và nền tảng số.
Bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể không chỉ là gìn giữ những giá trị của quá khứ mà còn là tạo dựng nền tảng văn hóa cho tương lai. Với sự vào cuộc của chính quyền, sự tham gia chủ động của cộng đồng và những người tâm huyết với văn hóa truyền thống, Chiềng Sinh đang từng bước duy trì sức sống của di sản trong đời sống hôm nay, góp phần gìn giữ bản sắc dân tộc và phát huy nguồn lực văn hóa phục vụ phát triển địa phương./.
