Mường Ảng đang từng bước chuyển hướng tổ chức văn hóa theo phương châm gần dân, sát cơ sở, lấy thôn, bản làm địa bàn hoạt động và người dân làm chủ thể. Chính quyền xã thực hiện vai trò định hướng, hướng dẫn, hỗ trợ nguồn lực; các thôn, bản chủ động tổ chức, vận động người dân tham gia, duy trì phong trào thường xuyên.
Sau sắp xếp đơn vị hành chính, xã Mường Ảng, tỉnh Điện Biên chú trọng đưa các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao về từng thôn, bản, tạo điều kiện để người dân trực tiếp tham gia tổ chức và thụ hưởng. Cách làm này không chỉ góp phần nâng cao đời sống tinh thần, tăng cường khối đại đoàn kết các dân tộc mà còn khơi dậy ý thức gìn giữ, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống trong cộng đồng.
*Đưa văn hóa đến gần hơn với người dân
Được thành lập từ ngày 1/7/2025 trên cơ sở sáp nhập thị trấn Mường Ảng, xã Ẳng Cang và xã Ẳng Nưa, xã Mường Ảng hiện có diện tích gần 87 km², gồm 23 thôn, bản, dân số gần 18.000 người với 17 dân tộc cùng sinh sống, trong đó chủ yếu là đồng bào Thái, Mông và Kinh. Địa bàn rộng, cộng đồng dân cư đa dạng đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức tổ chức các hoạt động văn hóa, bảo đảm phù hợp với đặc điểm, điều kiện của từng khu dân cư.
Đồng chí Tô Trọng Thiện, Tỉnh ủy viên, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Mường Ảng cho rằng, xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở là nhiệm vụ có ý nghĩa quan trọng, gắn trực tiếp với mục tiêu phát triển con người, xây dựng cộng đồng đoàn kết, văn minh và phát triển bền vững. Văn hóa không chỉ là những hoạt động văn nghệ, thể thao trong các dịp lễ, Tết mà phải hiện diện trong đời sống hằng ngày, từ nếp sống gia đình, tình đoàn kết trong cộng đồng đến ý thức giữ gìn bản sắc dân tộc và chấp hành chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước.
Theo đồng chí Tô Trọng Thiện, muốn phong trào văn hóa phát triển bền vững thì trước hết phải khơi dậy được tinh thần tự giác, trách nhiệm và sự chủ động của người dân. Cấp ủy, chính quyền xã cần quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, tạo điều kiện về cơ sở vật chất, kinh phí, đồng thời phát huy vai trò của các tổ chức đoàn thể, người có uy tín, trưởng bản và những hạt nhân văn nghệ, thể thao ở cộng đồng. Mỗi thôn, bản cần lựa chọn cách làm phù hợp với phong tục, tập quán, điều kiện sinh hoạt và nhu cầu thực tế của người dân.
Định hướng này cũng được thể hiện trong Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ xã Mường Ảng lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030. Nghị quyết xác định phát triển văn hóa, xã hội, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc là một trong những nhiệm vụ quan trọng, đồng thời đặt mục tiêu trên 80% người dân ở vùng cao được hưởng thụ và tham gia các hoạt động văn hóa; 100% cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp và trên 75% số bản, tổ dân phố đạt danh hiệu văn hóa; trên 85% hộ gia đình được công nhận Gia đình văn hóa.
Để cụ thể hóa những mục tiêu này, xã quan tâm duy trì các thiết chế văn hóa hiện có, hỗ trợ trang thiết bị, kinh phí cho hoạt động văn nghệ quần chúng. Theo bà Nguyễn Thị Thanh, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Mường Ảng, sau sắp xếp đơn vị hành chính, địa phương tiếp tục kế thừa hệ thống thiết chế văn hóa đã được đầu tư trước đây, đồng thời tạo điều kiện để các thôn, bản phát huy hiệu quả những công trình này.
Thông qua Chương trình mục tiêu quốc gia, địa phương đã hỗ trợ loa kéo cho 10 đội văn nghệ ở các bản. Mỗi đội được hỗ trợ 4 triệu đồng/năm để phục vụ hoạt động văn nghệ theo quy định. Nguồn kinh phí này giúp các đội có thêm điều kiện tập luyện, biểu diễn và tổ chức sinh hoạt cộng đồng.
Bà Nguyễn Thị Thanh nhấn mạnh, nguồn lực hỗ trợ là điều kiện cần, nhưng yếu tố quyết định để phong trào duy trì lâu dài vẫn là sự tham gia của người dân. Vì vậy, xã chú trọng khuyến khích các thôn, bản chủ động duy trì đội văn nghệ, tổ chức những hoạt động phù hợp với điều kiện thực tế, tránh tình trạng phong trào chỉ sôi nổi trong những dịp lễ, Tết rồi lắng xuống.
*Phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng
Một trong những cách làm thể hiện rõ quan điểm đưa văn hóa về cơ sở của Mường Ảng là tổ chức các hoạt động linh hoạt theo điều kiện của từng địa bàn, nhất là những thôn, bản ở xa trung tâm.
Dịp Tết Trung thu năm 2026, thay vì tập trung toàn bộ trẻ em về một địa điểm, xã lựa chọn phương án kết hợp giữa tổ chức chương trình chung và hỗ trợ các thôn xa tổ chức hoạt động ngay tại địa bàn. Theo đó, 10 thôn được hỗ trợ 5 triệu đồng/thôn để tổ chức Trung thu tại chỗ; 8 thôn gần trung tâm đưa trẻ em tham gia chương trình chung; 5 bản tổ chức hoạt động thông qua Chương trình vùng…
Điểm đáng chú ý trong cách làm này là chính quyền không làm thay cộng đồng mà tạo điều kiện để người dân trực tiếp tham gia từ khâu chuẩn bị đến tổ chức hoạt động. Những thôn xa trung tâm có thể lựa chọn hình thức phù hợp, vừa bảo đảm trẻ em được vui chơi, đón Tết Trung thu, vừa tạo không gian gắn kết giữa các gia đình và các thành viên trong cộng đồng.
Theo bà Nguyễn Thị Thanh, hoạt động văn hóa không nhất thiết phải tập trung tại một địa điểm. Điều quan trọng là người dân ở từng khu dân cư đều có cơ hội tham gia và thụ hưởng. Khi các bản chủ động tổ chức hoạt động, người dân cùng chuẩn bị, cùng tham gia và cùng gìn giữ những giá trị văn hóa của cộng đồng thì phong trào mới có sức sống lâu dài.
Từ các hoạt động văn nghệ quần chúng, những buổi giao lưu thể thao đến các trò chơi dân gian, không gian sinh hoạt cộng đồng đang từng bước được mở rộng. Trong các dịp lễ, Tết, người dân có thêm cơ hội gặp gỡ, giao lưu, thể hiện năng khiếu, đồng thời truyền dạy cho thế hệ trẻ những điệu múa, lời ca, trò chơi truyền thống của dân tộc mình.
Báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ 9 tháng đầu năm 2026 của Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Mường Ảng cho thấy, các hoạt động văn hóa, văn nghệ được triển khai khá đa dạng. Địa phương đã tổ chức các chương trình giao lưu văn nghệ chào mừng những sự kiện chính trị, ngày lễ lớn; tham gia Lễ hội Hoa Ban năm 2026 và đạt giải Nhất nội dung trưng bày, giới thiệu sản phẩm văn hóa, du lịch, không gian trải nghiệm văn hóa; giành 2 giải A, 1 giải B và 1 giải C tại Liên hoan dân ca, dân vũ, dân nhạc và trình diễn trang phục truyền thống các dân tộc.
Trong lĩnh vực thể thao, các hoạt động mừng Đảng, mừng Xuân được tổ chức với nhiều môn thi đấu, trò chơi dân gian như tung còn, đẩy gậy, tù lu, kéo co, bịt mắt bắt vịt, nhảy bao bố. Đoàn vận động viên xã tham gia Đại hội Thể dục thể thao tỉnh Điện Biên lần thứ XII năm 2026 giành tổng cộng 11 huy chương, trong đó có 2 huy chương vàng, 2 huy chương bạc và 7 huy chương đồng.
Những kết quả này không chỉ phản ánh sự quan tâm của địa phương đối với phong trào văn hóa, thể thao mà còn cho thấy sự tham gia ngày càng tích cực của cán bộ, đảng viên và nhân dân. Theo báo cáo 9 tháng đầu năm, toàn xã có 17/23 thôn, bản đạt danh hiệu văn hóa, 3.554 hộ đạt danh hiệu Gia đình văn hóa.
Ở bản Hón Sáng, việc duy trì các hoạt động văn hóa, văn nghệ tại cộng đồng góp phần tạo không khí vui tươi, gắn kết giữa các gia đình, nhất là trong những dịp lễ, Tết và các ngày hội của bản. Chị Lò Thị Hồng, dân tộc Thái, người dân bản Hón Sáng chia sẻ: Được tham gia các hoạt động văn nghệ, thể thao ngay tại bản giúp người dân có thêm niềm vui sau những giờ lao động, đồng thời tạo cơ hội để các thế hệ gặp gỡ, giao lưu. Những điệu múa, lời ca truyền thống được cùng nhau tập luyện, biểu diễn cũng là cách để con cháu hiểu hơn về văn hóa dân tộc mình, thêm yêu bản làng và có ý thức gìn giữ những nét đẹp truyền thống.
Không chỉ phụ nữ, thanh niên mà người cao tuổi, trẻ em cũng được khuyến khích tham gia các hoạt động phù hợp với lứa tuổi, sở thích. Qua đó, đời sống tinh thần ở khu dân cư thêm phong phú, tình làng nghĩa bản được củng cố, góp phần xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh.
Tại bản Pú Súa, ông Hờ A Của, dân tộc Mông cho rằng, muốn các hoạt động văn hóa, thể thao có sức lan tỏa thì trước hết người dân phải chủ động hưởng ứng, không trông chờ hoàn toàn vào sự tổ chức của chính quyền. Khi bà con cùng bàn bạc, thống nhất cách tổ chức, vận động các gia đình tham gia, những hoạt động văn nghệ, thể thao sẽ trở thành dịp để mọi người gắn bó, chia sẻ và hỗ trợ nhau trong cuộc sống. Đặc biệt, việc duy trì các hoạt động mang bản sắc dân tộc Mông còn góp phần giáo dục con cháu trân trọng tiếng nói, trang phục, phong tục và những giá trị văn hóa của dân tộc mình.
*Xây dựng đời sống văn hóa gắn với phát triển bền vững
Từ thực tiễn triển khai tại cơ sở, Mường Ảng xác định xây dựng đời sống văn hóa không chỉ dừng lại ở việc tổ chức các phong trào văn nghệ, thể thao mà cần gắn với nâng cao chất lượng cuộc sống, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh và phát triển kinh tế - xã hội.
Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã Mường Ảng lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030 nhấn mạnh nhiệm vụ bảo tồn, phát triển văn hóa các dân tộc gắn với phát triển kinh tế - xã hội; huy động nguồn lực xây dựng các điểm du lịch cộng đồng, du lịch trải nghiệm, du lịch hồ Áng; đồng thời nâng cao chất lượng các hoạt động thông tin, tuyên truyền, văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao. Đây là định hướng quan trọng để các giá trị văn hóa truyền thống không chỉ được gìn giữ trong cộng đồng mà còn có điều kiện trở thành nguồn lực phục vụ phát triển địa phương.
Hiện nay, xã đang định hướng xây dựng hai bản du lịch cộng đồng tại Mánh Đanh và Nà Luông. Trong đó, bản Nà Luông có thể gắn trải nghiệm cà phê với du lịch cộng đồng; bản Mánh Đanh có lợi thế về không gian hồ để phát triển các hoạt động trải nghiệm. Đây mới là những định hướng, dự kiến đang được địa phương nghiên cứu, xây dựng phương án phù hợp với điều kiện thực tế.
Việc gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch mở ra cơ hội để người dân phát huy những giá trị sẵn có của cộng đồng, từ kiến trúc nhà ở, ẩm thực, trang phục, dân ca, dân vũ đến phong tục, tập quán truyền thống. Quan trọng hơn, người dân phải thực sự trở thành chủ thể trong quá trình xây dựng và phát triển các sản phẩm văn hóa, du lịch, trực tiếp tham gia và được hưởng lợi từ những giá trị do chính cộng đồng tạo ra.
Đồng chí Tô Trọng Thiện cho biết, thời gian tới, cấp ủy, chính quyền xã tiếp tục quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo phát triển văn hóa, thể thao gắn với thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội. Trong đó, chú trọng nâng cao chất lượng các phong trào văn hóa ở thôn, bản; phát huy vai trò của người có uy tín, các tổ chức đoàn thể và đội ngũ hạt nhân văn nghệ, thể thao; khuyến khích xã hội hóa, huy động các nguồn lực hợp pháp để từng bước hoàn thiện thiết chế văn hóa cơ sở.
Cùng với đó, địa phương tiếp tục thực hiện hiệu quả phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, gắn việc xây dựng gia đình văn hóa, khu dân cư văn hóa với giữ gìn an ninh trật tự, vệ sinh môi trường, xây dựng nếp sống văn minh và bảo tồn bản sắc văn hóa các dân tộc. Việc đánh giá các danh hiệu văn hóa cần chú trọng chất lượng thực chất, lấy sự hài lòng, mức độ tham gia và những chuyển biến tích cực trong đời sống cộng đồng làm thước đo.
Thực tế cho thấy, Mường Ảng vẫn còn những khó khăn về kinh phí, cơ sở vật chất, trang thiết bị và nhân lực phục vụ hoạt động văn hóa, thể thao tại một số địa bàn. Phong trào ở các thôn, bản chưa đồng đều, công tác xã hội hóa còn hạn chế. Đây là những vấn đề đòi hỏi địa phương tiếp tục có giải pháp phù hợp, đồng thời tăng cường huy động sự chung tay của các tổ chức, cá nhân và cộng đồng dân cư.
Từ những buổi sinh hoạt văn nghệ ở bản, các trận giao lưu thể thao đến những hoạt động vui chơi dành cho trẻ em, đời sống văn hóa tại Mường Ảng đang từng bước được vun đắp từ những việc làm gần gũi, thiết thực. Khi người dân không chỉ là người tham dự mà còn trực tiếp tổ chức, duy trì và gìn giữ các hoạt động cộng đồng, văn hóa sẽ thực sự trở thành nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh quan trọng, góp phần xây dựng Mường Ảng ngày càng phát triển, giàu bản sắc và nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân./.
