Trong bối cảnh xây dựng xã hội học tập ngày càng được quan tâm, phong trào khuyến học, khuyến tài tại Thanh Hóa đang có nhiều chuyển biến tích cực với những cách làm thiết thực, linh hoạt và phù hợp với từng địa bàn. T
Điểm sáng khuyến học, khuyến tài với những cách làm thiết thựcừ những bản làng vùng biên đến trường học ở khu vực đô thị, công tác khuyến học không chỉ dừng ở việc trao học bổng, phần thưởng mà đang đi sâu vào từng hoàn cảnh, kịp thời nâng đỡ những học sinh có nguy cơ bỏ học, tạo thêm cơ hội để các em tiếp tục đến trường. Những việc làm cụ thể, bền bỉ ấy đang góp phần đưa tinh thần hiếu học trở thành một phần tự nhiên trong đời sống cộng đồng.
* Nâng bước trẻ em vùng cao biên giới đến trường
Ở khu vực biên giới, nơi điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn, công tác khuyến học được thực hiện bằng những việc làm cụ thể, gắn với từng học sinh và gia đình. Tại Đồn Biên phòng Quang Chiểu, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Thanh Hóa việc chăm lo cho học sinh không chỉ là vận động các em đến trường mà còn là đồng hành trong suốt quá trình học tập.
Giai đoạn 2021-2026, Đảng ủy, Ban Chỉ huy Đồn Biên phòng Quang Chiểu triển khai nhiều mô hình gắn xây dựng xã hội học tập với nhiệm vụ của đơn vị. Trong đó, chương trình “Nâng bước em đến trường - Con nuôi đồn Biên phòng”, Dự án “Cán bộ, chiến sĩ Quân đội nâng bước em đến trường” và chương trình “Mẹ đỡ đầu” đã trở thành những điểm tựa cụ thể đối với nhiều học sinh có hoàn cảnh khó khăn.
Đồn Biên phòng Quang Chiểu đang đỡ đầu, hỗ trợ 35 học sinh, trong đó có 2 học sinh nước bạn Lào, với mức hỗ trợ từ 500.000-700.000 đồng/em/tháng. Đơn vị cũng phối hợp với Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Mường Chanh đỡ đầu 3 học sinh mồ côi trong chương trình “Mẹ đỡ đầu”.
Gia đình em Lương Thúy An (ở bản Cang, xã Mường Chanh, học sinh lớp 4 Trường tiểu học Mường Chanh) thuộc hộ nghèo, bố mẹ không có việc làm ổn định. Được Đồn Biên phòng Quang Chiểu nhận đỡ đầu, An được hỗ trợ 700.000 đồng mỗi tháng. Các cán bộ, chiến sĩ còn thường xuyên đến thăm hỏi, động viên, kèm cặp việc học. Sự đồng hành ấy giúp An có thêm điều kiện đến trường và cố gắng trong học tập. Năm học 2025-2026, em đạt danh hiệu học sinh xuất sắc.
Với em Cao Đăng Lực, học sinh lớp 2, Trường Tiểu học Điền Lư, xã Điền Lư sự quan tâm của những người lính biên phòng lại càng có ý nghĩa. Bố em là liệt sỹ Cao Đăng Minh, hy sinh khi làm nhiệm vụ đấu tranh với tội phạm ma túy năm 2022. Chia sẻ với mất mát của gia đình, Đồn Biên phòng Quang Chiểu đã nhận đỡ đầu, thường xuyên động viên, hỗ trợ em Lực trong học tập. Nhờ đó, nhiều năm liền, em Lực đạt danh hiệu học sinh xuất sắc.
Những câu chuyện như của An và Lực cho thấy, đỡ đầu học sinh không chỉ là trao một khoản tiền rồi kết thúc. Các cán bộ, chiến sĩ thường xuyên hỏi han, động viên, nhắc các em giữ việc học, chia sẻ với gia đình khi có khó khăn. Sự hiện diện đều đặn ấy giúp những đứa trẻ ở vùng biên cảm nhận rõ hơn rằng con đường đến trường của mình luôn có người đồng hành.
Đồn Biên phòng Quang Chiểu còn triển khai mô hình “Góc học tập biên cương - Vì ngày mai tươi sáng”, trao tặng 27 góc học tập cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn. Mô hình sau đó được các đồn biên phòng khác nhân rộng trong tỉnh. Không chỉ hướng đến trẻ em, đơn vị còn tổ chức 2 lớp xóa mù chữ và chống tái mù chữ cho 105 học viên, chủ yếu là hội viên phụ nữ. Từ những lớp học này, người dân có thêm kiến thức để đọc, viết, tiếp cận thông tin, hiểu biết pháp luật và xử lý tốt hơn những công việc trong cuộc sống.
Trong chính đơn vị, phong trào học tập cũng được duy trì từ những việc cụ thể. Đảng ủy Đồn Biên phòng Quang Chiểu ban hành nghị quyết chuyên đề về xây dựng xã hội học tập, khuyến khích cán bộ, chiến sĩ tự học, tự rèn, nâng cao trình độ chính trị, quân sự, nghiệp vụ và pháp luật. Phòng Hồ Chí Minh, tủ sách pháp luật cùng các hình thức tuyên truyền trực quan được duy trì, tạo môi trường để cán bộ, chiến sĩ chủ động học tập. Đơn vị duy trì Quỹ Khuyến học, biểu dương, khen thưởng con em cán bộ, chiến sĩ có thành tích trong học tập. Hơn 90% con cán bộ, chiến sĩ của đơn vị sau khi hoàn thành trung học phổ thông thi đỗ vào các trường đại học, cao đẳng; trên 80% đạt học sinh giỏi cấp trường trở lên.
Trung tá Ngô Quang Hòa, Đồn trưởng Đồn Biên phòng Quang Chiểu, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Thanh Hóa cho biết, thời gian tới, đơn vị tiếp tục duy trì những mô hình đã phát huy hiệu quả, phối hợp mở rộng cơ hội học tập cho người dân. Đơn vị xác định tiếp tục duy trì chương trình đỡ đầu học sinh, hỗ trợ các mô hình gia đình, dòng họ, cộng đồng học tập; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, nâng cao kỹ năng số để việc học có thể diễn ra linh hoạt, phù hợp với điều kiện của người dân vùng biên.
* Quan tâm, hỗ trợ học sinh có hoàn cảnh khó khăn
Nếu ở vùng biên, khuyến học được cụ thể hóa bằng sự đồng hành của những người lính với học sinh và người dân, thì tại các trường học ở khu vực đô thị, phong trào này lại bắt đầu từ việc nắm chắc hoàn cảnh từng học sinh, nhất là những em có nguy cơ bỏ học.
Tại Phân hiệu 2 Trường Trung học cơ sở Minh Khai, tiền thân là Trường Trung học cơ sở Đông Hương, câu chuyện khuyến học được bắt đầu từ những việc rất gần gũi: nắm được hoàn cảnh em nào đang gặp khó khăn, vì sao nghỉ học và cần làm gì để em có thể trở lại lớp. Phân hiệu 2, Trường trung học cơ sở Minh Khai hiện có 15 lớp với 690 học sinh. Dù nằm ở khu vực trung tâm phường Hạc Thành, nhưng phần lớn học sinh của trường đến từ các khu vực vùng ven, có hơn 50 học sinh thuộc diện khó khăn, có em bố mẹ đi làm ăn xa hoặc bố mẹ ly hôn phải sống với ông bà, có em thuộc hộ nghèo, mồ côi hoặc khuyết tật.
Với các thầy cô ở đây, vận động học sinh đến lớp không phải việc chỉ diễn ra vào đầu năm học. Đó là công việc được theo dõi trong suốt năm, từ những buổi họp chuyên môn, sinh hoạt chi bộ đến từng lần giáo viên chủ nhiệm trao đổi với gia đình. Chi hội Khuyến học nhà trường có 30 hội viên là cán bộ, giáo viên, nhân viên và 13 hội viên là phụ huynh đại diện cho các lớp. Các hội viên phối hợp với Ban đại diện cha mẹ học sinh, Đoàn Thanh niên, Đội, Hội Chữ thập đỏ và các tổ chức ở khu dân cư để nắm bắt hoàn cảnh của học sinh, nhất là những em có biểu hiện nghỉ học, bỏ giờ hoặc đứng trước nguy cơ bỏ học.
Một học sinh từng được các thầy cô kiên trì giữ lại với trường là Trịnh Đại Lâm, lớp 9A18. Hoàn cảnh gia đình khó khăn khiến em phải nghỉ học trong năm học 2025-2026. Trong mùa hè, cô giáo Mai Thị Hường nhiều lần tìm đến nhà, nắm bắt hoàn cảnh, động viên em và gia đình. Những cuộc gặp ấy không chỉ là lời vận động trở lại trường mà còn cùng gia đình bàn cách để em có thể tiếp tục chương trình. Năm học 2026-2027, Lâm đã trở lại lớp 9. Nhà trường tiếp tục tìm nguồn hỗ trợ, kết nối các tổ chức xã hội để giúp em hoàn thành chương trình và định hướng nghề nghiệp phù hợp.
Một trường hợp khác là La Trâm Anh, học sinh lớp 9A19. Bước vào năm học mới, em không đến lớp. Giáo viên chủ nhiệm Nguyễn Thị Huyền cùng nhà trường đang tiếp tục tìm hiểu hoàn cảnh, chia sẻ khó khăn và vận động em trở lại trường.
Từ năm 2021 đến nay, nhà trường đã vận động được 6 học sinh có nguy cơ bỏ học quay trở lại học tập. Các em sau đó đều hoàn thành chương trình và có lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với năng lực.
Để việc hỗ trợ không chỉ dừng ở vận động ra lớp, Chi hội Khuyến học nhà trường còn duy trì nhiều hình thức hỗ trợ trực tiếp. Hằng năm, khoảng 50 học sinh có hoàn cảnh khó khăn được trao quà dịp Tết Nguyên đán, tổng kinh phí khoảng 20 triệu đồng. Trong 5 năm qua, học sinh của trường nhận các suất học bổng, trợ cấp, tiền thưởng và quà từ các tổ chức, cá nhân, quỹ khuyến học với tổng số tiền khoảng 300 triệu đồng. Cùng với hỗ trợ học sinh khó khăn, nhà trường chú trọng để mỗi học sinh đều có cơ hội tiến bộ. Ngay từ đầu năm học, Chi hội Khuyến học phối hợp xây dựng kế hoạch bồi dưỡng học sinh giỏi, phụ đạo học sinh yếu; giáo viên tham gia bồi dưỡng miễn phí cho học sinh. Học sinh đạt thành tích cao được tuyên dương, khen thưởng, với tổng số tiền khoảng 30 triệu đồng mỗi năm học.
Hiệu quả của cách làm này thể hiện qua kết quả học tập. Năm học 2024-2025, trường có 2 học sinh đỗ vào Trường trung học phổ thông chuyên Lam Sơn, trong đó một em là á khoa chuyên Lịch sử, một em xếp thứ 8 chuyên Địa lý; 3 học sinh đoạt giải cấp tỉnh, 31 học sinh đoạt giải cấp thành phố; 100% học sinh được công nhận tốt nghiệp trung học cơ sở và tỷ lệ đỗ vào lớp 10 trung học phổ thông đạt 80%. Năm học 2025-2026, tỷ lệ học sinh khá, giỏi đạt 60%; có 8 học sinh đạt giải cấp tỉnh, trong đó một học sinh giành giải nhất - Thủ khoa môn Lịch sử và Địa lý; nhiều học sinh đạt giải nhất, nhì, ba ở các cuộc thi thể thao, tìm hiểu lịch sử và khoa học kỹ thuật.
Từ vùng biên đến đô thị, những việc làm bền bỉ của các cá nhân, đơn vị, tổ chức, trường học... đang góp phần đưa tinh thần hiếu học đi sâu hơn vào từng gia đình, nhà trường và cộng đồng, tạo nền tảng để Thanh Hóa đẩy mạnh xây dựng xã hội học tập./.
