Đến Bản Meo vào những ngày cuối thu, du khách được hòa mình vào không gian xanh của núi rừng, những nếp nhà sàn thấp thoáng bên sườn đồi và các vườn cây ăn quả đang vào mùa thu hoạch.
Giữa không gian xanh mát của núi rừng, những vườn cây ăn quả theo mùa và nếp nhà sàn mang đậm bản sắc văn hóa các dân tộc, Hợp tác xã Du lịch cộng đồng Bản Meo (thôn Nam Sơn, xã Nam Dương, thành phố Bắc Ninh) đang từng bước hình thành điểm đến du lịch nông thôn hấp dẫn. Không chỉ mang đến những trải nghiệm gần gũi với thiên nhiên, mô hình còn hướng tới kết nối cộng đồng, tiêu thụ nông sản và tạo sinh kế cho người dân địa phương.
Đến Bản Meo vào những ngày cuối thu, du khách được hòa mình vào không gian xanh của núi rừng, những nếp nhà sàn thấp thoáng bên sườn đồi và các vườn cây ăn quả đang vào mùa thu hoạch. Những cây hồng trĩu quả, vườn ổi, vườn cam, bưởi cùng những hàng măng xanh tạo nên bức tranh nông thôn bình dị, giàu sức sống.
Được công nhận là hợp tác xã du lịch cộng đồng năm 2025, Bản Meo hiện có 25 hộ dân tham gia cộng đồng và hàng chục hộ liên kết cung ứng dịch vụ. Đây là mô hình du lịch khai thác cảnh quan tự nhiên, vườn cây ăn quả và những giá trị văn hóa đặc sắc của các dân tộc cùng sinh sống trên địa bàn.
Theo ông Hoàng Tuấn Luyện, Giám đốc Hợp tác xã Du lịch cộng đồng Bản Meo, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quảng cáo, nhận thấy quê hương có nhiều lợi thế về cảnh quan, cây ăn quả và văn hóa truyền thống nhưng chưa được khai thác tương xứng, ông đã có ý tưởng xây dựng mô hình du lịch cộng đồng, đưa du khách về trải nghiệm cuộc sống của người dân địa phương.
Ông cùng các hộ trong hợp tác xã phối hợp, phân công mỗi người một việc, tạo nên khu trải nghiệm ẩm thực văn hóa dân tộc, nghỉ chân hấp dẫn. Hợp tác xã bắt đầu đón khách từ năm 2024, chủ yếu vào dịp cuối tuần và các mùa trái cây chín với diện tích khoảng 11ha; trong đó gia đình ông Luyện trực tiếp đầu tư, phát triển 6ha vườn cây. Đến với Bản Meo, du khách có nhiều sản phẩm trải nghiệm theo mùa như tham quan vườn vải, ổi, mận, cam, bưởi; tìm hiểu hoạt động sản xuất nông nghiệp và thưởng thức sản vật địa phương. Đặc biệt, vùng trồng vải được chia thành khu vực vải chín sớm và vải chín muộn, giúp kéo dài thời gian trải nghiệm cho du khách. Vào mùa cam, bưởi, lượng khách đến tham quan, tìm hiểu và mua sản phẩm tại các nhà vườn cũng tăng lên.
Không dừng lại ở tham quan, hợp tác xã còn tổ chức các hoạt động kết nối tiêu thụ nông sản. Khi đón các đoàn khách, đơn vị đưa khách đến thăm vườn, giới thiệu và bán sản phẩm do người dân làm ra như vải thiều, mỳ gạo, nem ngựa và các nông sản theo mùa. Người dân có thêm cơ hội quảng bá sản phẩm, mở rộng đầu ra ngay tại địa phương.
Bên cạnh cảnh quan và sản xuất nông nghiệp, bản sắc văn hóa các dân tộc được xác định là nét riêng tạo sức hút cho điểm đến. Khu du lịch phục dựng những ngôi nhà sàn, nhà gỗ, gian bếp truyền thống; sưu tầm, trưng bày các vật dụng sinh hoạt và giới thiệu những nét văn hóa của đồng bào Sán Dìu, Sán Chí, Tày, Nùng, Dao, Cao Lan. Đặc biệt, du khách có thể thưởng thức làn điệu soọng cô của người Sán Dìu, hát then, đàn tính của đồng bào Tày, Nùng; trải nghiệm mặc trang phục truyền thống và thưởng thức những món ăn đặc trưng như xôi ngũ sắc, gà đen, măng chua cùng các sản vật địa phương.
Theo ông Hoàng Tuấn Luyện, một trong những mục tiêu quan trọng của Hợp tác xã là vận động thêm các hộ dân cùng tham gia làm du lịch, từ cung cấp thực phẩm, nông sản, dịch vụ trải nghiệm đến tổ chức các hoạt động văn hóa. Bởi du lịch cộng đồng chỉ có thể phát triển lâu dài khi người dân thực sự được hưởng lợi và trở thành chủ thể của các hoạt động du lịch.
Hiện nay, ngoài diện tích vườn cây do gia đình đầu tư, hợp tác xã còn liên kết với các hộ trồng cây ăn quả, khai thác măng, chăn nuôi gà và sản xuất các mặt hàng truyền thống để phục vụ khách. Cách làm này giúp đa dạng hóa sản phẩm; đồng thời đưa hoạt động du lịch gắn trực tiếp với sinh kế nông nghiệp của người dân.
Anh Nguyễn Văn Giang (du khách đến từ phường Phù Khê, thành phố Bắc Ninh) chia sẻ, anh rất ấn tượng với cảnh quan và không khí trong lành, mát mẻ tại Bản Meo. Sau khi tham quan, tìm hiểu các nhà vườn trong khu vực, anh cùng gia đình lựa chọn đến Bản Meo để trải nghiệm. Điều khiến anh thích thú là được thưởng thức những món ăn đặc trưng do chính các thành viên hợp tác xã chế biến; đồng thời dễ dàng mua các sản vật địa phương do người dân trực tiếp trồng, nuôi và sản xuất. Đây là trải nghiệm gần gũi, giúp du khách vừa khám phá văn hóa bản địa, vừa góp phần ủng hộ sinh kế của người dân.
Hợp tác xã Du lịch cộng đồng Bản Meo được Sở Nông nghiệp và Môi trường đề cử là đại diện duy nhất của thành phố Bắc Ninh tham gia “Hội thi điểm đến du lịch nông thôn Việt Nam tốt nhất năm 2026”. Đây là cơ hội để quảng bá hình ảnh vùng đất Nam Dương; đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục nâng cao chất lượng dịch vụ, bảo tồn bản sắc văn hóa và bảo vệ môi trường sinh thái.
Từ những vườn cây ăn quả, nếp nhà sàn đến làn điệu dân ca và sản vật địa phương, Bản Meo đang từng bước tạo dựng hướng đi riêng cho du lịch nông thôn. Khi người dân cùng tham gia, cùng hưởng lợi và có ý thức gìn giữ cảnh quan, văn hóa bản địa, du lịch không chỉ trở thành sản phẩm trải nghiệm mà còn mở thêm hướng phát triển kinh tế bền vững cho vùng quê miền núi Nam Dương./.
