Bộ Khoa học và Công nghệ đang xây dựng và lấy ý kiến các đơn vị để sửa, bổ sung 5 Nghị định Chính phủ liên quan theo hướng tháo gỡ những điểm nghẽn, kiến tạo những cách làm mới. Từ đó, tạo môi trường thuận lợi hơn cho hoạt động nghiên cứu, phát triển công nghệ và đưa kết quả khoa học vào cuộc sống.
Hoàn thiện thể chế đang trở thành yêu cầu cấp thiết để khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phát huy vai trò động lực trong phát triển kinh tế - xã hội. Sau quá trình triển khai Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cùng các văn bản hướng dẫn thi hành, những bất cập từ thực tiễn đã đặt ra yêu cầu tiếp tục rà soát, điều chỉnh chính sách. Bộ Khoa học và Công nghệ đang xây dựng và lấy ý kiến các đơn vị để sửa, bổ sung 5 Nghị định Chính phủ liên quan theo hướng tháo gỡ những điểm nghẽn, kiến tạo những cách làm mới. Từ đó, tạo môi trường thuận lợi hơn cho hoạt động nghiên cứu, phát triển công nghệ và đưa kết quả khoa học vào cuộc sống.
*Hoàn thiện thể chế từ những vướng mắc thực tiễn
Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo có đặc thù phát triển nhanh, liên tục xuất hiện những hướng nghiên cứu, công nghệ và mô hình hoạt động mới. Những quy định chưa phù hợp, thủ tục còn phức tạp hay cơ chế phân bổ nguồn lực thiếu linh hoạt đều có thể làm chậm quá trình nghiên cứu, ứng dụng và thương mại hóa kết quả khoa học.
Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo số 93/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 27/6/2025, có hiệu lực từ ngày 1/10/2025 đánh dấu bước điều chỉnh quan trọng trong tư duy xây dựng chính sách. Luật đặt đổi mới sáng tạo ngang hàng với khoa học và công nghệ, hướng tới tăng cường quyền tự chủ, trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào hoạt động nghiên cứu, phát triển và ứng dụng công nghệ.
Để cụ thể hóa Luật, ngày 14/10/2025, Chính phủ ban hành hệ thống các nghị định hướng dẫn, trong đó có các Nghị định số 262, 263, 265, 267 và 268/2025/NĐ-CP, điều chỉnh những lĩnh vực từ thông tin, thống kê, nhân lực, tài chính, đầu tư đến quản lý nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để đưa những định hướng mới vào hoạt động quản lý và thực tiễn nghiên cứu.
Tuy nhiên, quá trình triển khai cũng cho thấy một số quy định cần tiếp tục được điều chỉnh để bảo đảm tính đồng bộ, khả thi. Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định cho rằng, cần khắc phục những vướng mắc về thủ tục hành chính, tổ chức cán bộ, nhiệm vụ khoa học và cơ chế tài chính; đồng thời kiến tạo hành lang pháp lý thông thoáng, thuận lợi hơn cho các chủ thể trong hệ sinh thái khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Thứ trưởng cũng nhận định, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đang thay đổi nhanh, đòi hỏi pháp luật phải kịp thời thích ứng. Đích đến của việc hoàn thiện chính sách là kết quả nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ được đưa vào cuộc sống, hình thành những công nghệ, sản phẩm và dịch vụ mới.
Theo bà Nguyễn Như Quỳnh, Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Khoa học và Công nghệ, việc tập trung sửa đổi, bổ sung 5 nghị định gồm: Nghị định số 262, 263, 265, 267 và 268/2025/NĐ-CP sẽ giúp tháo gỡ những điểm nghẽn cản trở hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thời gian qua.
Nghị định 262 sửa nội dung về thủ tục hành chính, phân cấp một số thủ tục về địa phương và cập nhật phương thức thực hiện dịch vụ thông qua cổng dịch vụ công quốc gia.
Nghị định 263 dự kiến được điều chỉnh để xác định bậc nghề nghiệp, quy định cụ thể các trường hợp xét tiếp nhận viên chức hoặc xét tuyển. Cụ thể, nhân sự tại cơ quan, tổ chức khoa học công nghệ dự kiến có chức danh khoa học và chức danh công nghệ, mỗi loại gồm 5 bậc, thấp nhất là một, cao nhất là 5.
Đối với Nghị định 265, trọng tâm là cơ chế quản lý Quỹ phát triển khoa học và công nghệ. Dự thảo bổ sung hoạt động nâng cao năng lực khoa học công nghệ của Quỹ cấp bộ, ngành, địa phương và quy định người đứng đầu các bộ và cơ quan ngang bộ, cơ quan khác ở Trung ương. UBND tỉnh quyết định và chịu trách nhiệm về mô hình, tổ chức hoạt động của Quỹ.
Nghị định 267 được sửa đổi tập trung vào quản lý nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Các thay đổi bao gồm cơ chế hỗ trợ nâng cao năng lực, thống nhất thẩm quyền phê duyệt nhiệm vụ và đồng bộ hóa với quy định về công nghệ chiến lược. Nghị định 268 được điều chỉnh làm rõ nội hàm nhiệm vụ đổi mới sáng tạo, phân loại và các tiêu chí, quy định đánh giá cuối kỳ, hiệu quả đầu ra và tác động. Điều chỉnh cũng cắt giảm các yêu cầu cho việc thành lập trung tâm đổi mới sáng tạo.
Việc lựa chọn sửa đổi đồng thời 5 nghị định cho thấy cơ quan quản lý đang tiếp cận những vấn đề phát sinh theo hướng tổng thể.
*Lấy hiệu quả ứng dụng làm thước đo
Trong 5 nghị định được đề xuất sửa đổi, mỗi văn bản tập trung giải quyết một nhóm vấn đề cụ thể, song cùng hướng tới mục tiêu giảm rào cản và tăng tính chủ động cho các chủ thể tham gia hệ sinh thái khoa học, công nghệ.
Từ thực tiễn quản lý tại địa phương, ông Phạm Thế Hải, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Phú Thọ đề nghị làm rõ trách nhiệm giữa cơ quan quản lý chuyên môn, đơn vị quản lý kinh phí và tổ chức thực hiện trong hoạt động của Quỹ; đồng thời cụ thể hóa quy định về kinh phí hoạt động phù hợp với quy mô quỹ ở cấp địa phương.
Một trong những vấn đề đặt ra đối với chính sách khoa học, công nghệ hiện nay là khoảng cách giữa kết quả nghiên cứu và khả năng ứng dụng vào thực tiễn. Không ít kết quả nghiên cứu có giá trị chuyên môn nhưng quá trình tiếp nhận, hoàn thiện công nghệ, chuyển giao và thương mại hóa còn gặp khó khăn. Vì vậy, hoàn thiện cơ chế quản lý nhiệm vụ, tài chính và đổi mới sáng tạo cần hướng tới giải quyết đồng thời những khâu này.
Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025 đã tạo nền tảng pháp lý cho việc mở rộng sự tham gia của doanh nghiệp, thúc đẩy liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học và khu vực sản xuất, kinh doanh. Các nghị định hướng dẫn cũng cụ thể hóa những cơ chế liên quan đến tài chính, đầu tư, nhiệm vụ khoa học và hỗ trợ hoạt động đổi mới sáng tạo. Việc tiếp tục sửa đổi các quy định sau một thời gian triển khai là bước cần thiết để chính sách đi sát hơn với nhu cầu của các chủ thể.
Thứ trưởng Lê Xuân Định nhấn mạnh tinh thần của đợt sửa đổi là xuất phát từ thực tiễn, tháo gỡ những điểm nghẽn, tạo dư địa và kiến tạo cho những đổi mới, cách làm mới. Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ tiếp thu ý kiến của các cơ quan quản lý, viện nghiên cứu và trường đại học để tiếp tục hoàn thiện dự thảo.
Việc sửa đổi 5 nghị định là một bước điều chỉnh quan trọng trong quá trình hoàn thiện thể chế phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, hiệu quả cuối cùng phải được kiểm chứng qua khả năng tháo gỡ khó khăn cho nhà khoa học, tổ chức nghiên cứu, doanh nghiệp và địa phương.
Khi thủ tục được đơn giản hóa, nguồn lực được phân bổ phù hợp, nhân lực được trọng dụng và kết quả nghiên cứu có điều kiện đi vào sản xuất, đời sống, thể chế mới thực sự trở thành động lực thúc đẩy phát triển. Đây cũng là yêu cầu quan trọng để khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đóng góp ngày càng rõ nét vào năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế./.
