Xã Trung Giã triển khai mô hình "Cánh đồng sạch", vận động người dân xử lý rơm rạ thành phân hữu cơ thay vì đốt bỏ cho thấy một hướng tiếp cận mới trong kiểm soát ô nhiễm môi trường ở Hà Nội.
Thay vì chỉ dừng ở tuyên truyền, nhiều địa phương đã bắt đầu gắn trách nhiệm của chính quyền cơ sở với việc chấm dứt tình trạng đốt rơm rạ và đốt rác ngoài trời - một trong những nguồn phát thải có thể kiểm soát ngay trên địa bàn.
Vừa qua, Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Trung Giã (Hà Nội) đã triển khai mô hình "Cánh đồng sạch" gắn với xử lý rơm rạ sau thu hoạch thành phân hữu cơ, hướng tới mục tiêu "Nói không với đốt rơm rạ". Điểm cốt lõi của mô hình không chỉ là vận động người dân không đốt phụ phẩm nông nghiệp mà còn hướng dẫn tận dụng rơm rạ để ủ làm phân hữu cơ, cải tạo đất, giảm chi phí sản xuất và hạn chế phát thải ra môi trường.
Để triển khai đồng bộ, xã Trung Giã phát huy vai trò của các tổ chức đoàn thể, đặc biệt là Hội Nông dân xã, thông qua các mô hình như Câu lạc bộ Nông dân số, Câu lạc bộ Bảo vệ môi trường và Câu lạc bộ nông dân nghề nghiệp "Sản xuất cây keo giống". Nhiều thôn đã tổ chức ký cam kết không đốt rơm rạ, thành lập các tổ tự quản tăng cường kiểm tra, nhắc nhở tại đồng ruộng.
Đáng chú ý, ngay sau khi triển khai mô hình, 100% thôn trên địa bàn triển khai mô hình xử lý rơm rạ sau thu hoạch; 100% các hội, đoàn thể tham gia tuyên truyền và vận động các hộ sản xuất nông nghiệp ký cam kết không đốt rơm rạ.
Theo Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Trung Giã, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Trương Thị Thanh Nhàn, thời gian tới địa phương sẽ tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền theo mùa vụ; tăng cường tuyên truyền lưu động tại đồng ruộng, trên hệ thống truyền thanh và các nền tảng số; đồng thời phát huy vai trò giám sát của cộng đồng, thành lập các tổ phản ứng nhanh để kịp thời nhắc nhở, vận động người dân thực hiện nghiêm việc không đốt rơm rạ.
Cách làm của Trung Giã cũng là hướng đi mà Hà Nội đang khuyến khích nhân rộng trong bối cảnh tình trạng đốt rơm rạ và đốt rác thải sinh hoạt ngoài trời vẫn diễn ra tại nhiều địa phương.
Từ đầu tháng 6/2026 đến nay, ứng dụng iHanoi tiếp nhận hàng chục phản ánh của người dân về tình trạng đốt rơm rạ sau thu hoạch và đốt rác thải sinh hoạt ngoài trời. Qua kiểm tra thực tế, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội ghi nhận tình trạng đốt rơm rạ tại các xã Nam Phù, Quốc Oai, Kim Anh...; đốt rác tự phát còn xảy ra tại các xã Kiều Phú, Tây Phương, Gia Lâm, Đại Thanh, Thanh Trì và các phường Xuân Phương, Phúc Lợi, Long Biên, Hoàng Liệt...
Điểm đáng chú ý là thay vì tiếp tục chỉ dừng ở tuyên truyền, thành phố đã chuyển mạnh sang quy trách nhiệm cụ thể đối với chính quyền cơ sở. Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội yêu cầu Chủ tịch UBND các xã, phường chịu trách nhiệm toàn diện trước Chủ tịch UBND thành phố về công tác bảo vệ môi trường trên địa bàn, trong đó có việc chấm dứt tình trạng đốt rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp và đốt rác tự phát.
Đại diện Phòng Quản lý chất thải rắn (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) cho biết, phản ánh của người dân thông qua ứng dụng iHanoi và trên các phương tiện thông tin đại chúng sẽ là căn cứ để kiểm tra, xem xét trách nhiệm của chính quyền địa phương, đồng thời là tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu. Điều này cho thấy công tác quản lý môi trường đang được chuyển từ tuyên truyền, vận động sang gắn trách nhiệm cụ thể với từng địa bàn.
Sự thay đổi này xuất phát từ thực tế việc đốt rơm rạ và đốt rác ngoài trời đã kéo dài nhiều năm nhưng chưa được xử lý triệt để. Sau mỗi vụ thu hoạch, nhiều hộ dân vẫn lựa chọn đốt rơm rạ vì thuận tiện, trong khi việc thu gom và tiêu thụ phụ phẩm nông nghiệp chưa phát triển đồng bộ. Ở một số địa phương, hệ thống thu gom, trung chuyển rác thải sinh hoạt còn bất cập, cùng với ý thức của một bộ phận người dân chưa cao khiến tình trạng đốt rác tự phát vẫn tái diễn.
Theo một số chuyên gia môi trường, việc đốt rơm rạ và rác thải ngoài trời phát sinh bụi mịn PM2.5 cùng nhiều khí độc hại, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng không khí và sức khỏe cộng đồng. Đây cũng là nguồn phát thải có thể kiểm soát ngay nếu công tác quản lý địa bàn được thực hiện nghiêm túc và người dân có giải pháp thay thế phù hợp.
Thực tế từ mô hình "Cánh đồng sạch" ở xã Trung Giã cho thấy, khi rơm rạ được nhìn nhận là nguồn tài nguyên thay vì chất thải, việc không đốt không chỉ góp phần giảm ô nhiễm môi trường mà còn tạo thêm nguồn phân bón hữu cơ, cải tạo đất và giảm chi phí sản xuất. Đây cũng là hướng đi phù hợp với mục tiêu phát triển nông nghiệp tuần hoàn mà Hà Nội đang thúc đẩy.
Để chấm dứt những cột khói trên đồng ruộng, việc quy trách nhiệm người đứng đầu là giải pháp cần thiết nhưng chưa phải là giải pháp duy nhất. Cùng với kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm, các địa phương cần tiếp tục xây dựng những mô hình cụ thể như Trung Giã, hình thành mạng lưới thu gom và tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp, tạo điều kiện để người dân thay đổi tập quán canh tác theo hướng thân thiện với môi trường. Khi trách nhiệm quản lý được xác định rõ và người dân có giải pháp thay thế khả thi, mục tiêu giảm phát thải từ hoạt động đốt rơm rạ sẽ có cơ sở để thực hiện bền vững./.
