Hà Nội đang tìm hướng xử lý những công trình vi phạm đất đai, trật tự xây dựng đã tồn tại nhiều năm tại 12 dự án liên quan Tập đoàn Mường Thanh.
Cùng với việc xác định công trình được tồn tại có điều kiện hoặc phải phá dỡ, thành phố đề xuất yêu cầu cải tạo, hoàn trả công năng và bổ sung hạ tầng thiết yếu, khắc phục những bất cập do xây dựng vượt quy hoạch gây ra.
* Xử lý vi phạm đồng thời giải quyết các tồn tại
Tại nhiều khu chung cư ở Hà Nội, việc gia tăng số lượng căn hộ so với quy hoạch được phê duyệt đã kéo theo những bất cập về hạ tầng và điều kiện sinh hoạt. Khi các công trình đã hoàn thành, có đông người dân sinh sống ổn định, việc xử lý sai phạm trở nên phức tạp. Bởi mỗi phương án đều có thể tác động trực tiếp đến cuộc sống của cư dân.
Thực tế này đang đặt ra tại 12 dự án do các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Mường Thanh làm chủ đầu tư. Theo UBND thành phố Hà Nội, các vi phạm về đầu tư, đất đai, quy hoạch và xây dựng tại những dự án này đã được nhiều cơ quan thanh tra, kiểm tra chỉ ra từ những năm trước nhưng chưa được giải quyết dứt điểm.
Kết quả rà soát của các sở, ngành và chính quyền địa phương cho thấy, tổng số căn hộ theo quy hoạch hoặc giấy phép xây dựng tại các dự án là 6.759 căn, trong khi thực tế lên tới 24.943 căn, tăng 18.184 căn. Sự chênh lệch lớn về số lượng căn hộ đã làm gia tăng quy mô dân số, gây áp lực lên hệ thống hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người dân.
Để giải quyết những tồn tại này, ngày 25/10/2026, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Dương Đức Tuấn ký Tờ trình số 428/TTr-UBND đề nghị HĐND thành phố xem xét ban hành nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù và biện pháp khắc phục hậu quả đối với các vi phạm đất đai, trật tự xây dựng gắn với cải tạo, chỉnh trang đô thị. Điểm đáng chú ý là phương án xử lý được đặt trong mối quan hệ với việc tổ chức lại không gian xây dựng, bảo đảm an toàn công trình và bổ sung những điều kiện hạ tầng cần thiết. Đây cũng là nội dung được thành phố tiếp tục hoàn thiện trong quá trình xây dựng dự thảo nghị quyết.
Theo tờ trình, dự thảo đã điều chỉnh cách phân loại công trình, gộp các nhóm được xem xét giữ lại thành một nhóm được tồn tại có điều kiện. Như vậy, phương án mới xác định hai nhóm gồm công trình được tồn tại có điều kiện và công trình phải phá dỡ. Việc phân loại phải căn cứ vào hồ sơ pháp lý, hiện trạng xây dựng, quy hoạch và những tiêu chí liên quan trực tiếp đến an toàn, điều kiện sống của người dân. Trong đó, các yêu cầu về an toàn chịu lực, phòng cháy, chữa cháy, khả năng đáp ứng của hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và khoảng cách giữa các công trình được xác định là những nội dung cần đánh giá.
Đặc biệt, trong quá trình hoàn thiện dự thảo, thành phố đã bổ sung việc lượng hóa một số tiêu chí về công trình hạ tầng thiết yếu và khoảng cách giữa các công trình. Đây là cơ sở để cơ quan chức năng xem xét phương án xử lý phù hợp với điều kiện thực tế, thay vì áp dụng một biện pháp chung đối với tất cả công trình vi phạm.
Việc một công trình đã được bàn giao, đưa vào sử dụng và có người dân sinh sống ổn định không đồng nghĩa công trình đó mặc nhiên được giữ lại. Ngay cả đối với nhóm được tồn tại có điều kiện, việc khắc phục hậu quả phải thực hiện theo phương án được cơ quan có thẩm quyền quyết định, trong đó có thể bao gồm việc di dời dân cư.
Đối với nhóm phải phá dỡ, việc xác định cụ thể từng công trình, hạng mục sẽ căn cứ vào kết quả rà soát, đánh giá và quyết định của cơ quan có thẩm quyền. Tờ trình hiện chưa xác định công trình cụ thể nào thuộc diện phải phá dỡ.
* Chủ đầu tư phải khắc phục những bất cập
Một nội dung khác được làm rõ trong dự thảo nghị quyết là trách nhiệm của chủ đầu tư đối với việc cải tạo, hoàn trả công năng và đầu tư bổ sung hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội thiết yếu. Đây là vấn đề có ý nghĩa quan trọng bởi những vi phạm tại các dự án không dừng ở việc xây dựng sai quy hoạch, tăng diện tích sàn hay chia nhỏ căn hộ. Việc gia tăng số lượng căn hộ còn kéo theo nhu cầu sử dụng hạ tầng lớn hơn so với quy mô ban đầu, trong khi khả năng đáp ứng của khu vực có giới hạn.
Theo UBND thành phố Hà Nội, việc xử lý những sai phạm này phải đồng thời giải quyết các tồn tại về hạ tầng, không gian kiến trúc, cảnh quan và điều kiện sinh hoạt của cư dân. Vì vậy, phương án được đề xuất gắn việc khắc phục hậu quả với cải tạo, chỉnh trang đô thị, thay vì chỉ xử lý riêng những phần công trình xây dựng vi phạm.
Chủ đầu tư phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính về đất đai, các yêu cầu liên quan đến thu hồi số lợi bất hợp pháp về xây dựng và chịu chi phí phát sinh do hành vi vi phạm của mình theo quy định. Đáng chú ý, UBND thành phố xác định ngân sách nhà nước không sử dụng để chi trả các khoản chi phí thuộc trách nhiệm của chủ đầu tư, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
Đối với những trường hợp phải di dời, chủ đầu tư có trách nhiệm xây dựng phương án bồi thường, hỗ trợ, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân. Dự thảo cũng được điều chỉnh theo hướng quy định riêng đối với các trường hợp phải di dời và không phải di dời; đồng thời bổ sung các nội dung bảo vệ quyền lợi của người mua, người nhận chuyển nhượng hợp pháp căn hộ, nhà ở.
Việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất được đặt ra đối với những căn hộ đủ điều kiện được ở lại, sau khi chủ đầu tư hoàn thành nghĩa vụ tài chính và thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền.
Để chuẩn bị cho việc triển khai, ngày 21/10, Sở Xây dựng đã làm việc với đại diện các doanh nghiệp là chủ đầu tư những dự án thuộc phạm vi dự thảo, trao đổi về chủ trương xử lý và đề nghị chuẩn bị nguồn lực thực hiện sau khi nghị quyết được ban hành.
Ngày 22/10, Sở Tư pháp có Báo cáo số 547/BC-STP thẩm định dự thảo nghị quyết. Sau khi tiếp thu, chỉnh sửa, nội dung được báo cáo tại phiên họp Đảng ủy UBND thành phố kết hợp họp tập thể UBND thành phố ngày 23/10 và được thống nhất về chủ trương. Với Tờ trình số 428/TTr-UBND ngày 25/10, UBND thành phố đã hoàn thiện hồ sơ để HĐND xem xét tại kỳ họp chuyên đề tháng 10/2026.
Theo phương án đề xuất, các sở, ngành chuyên môn, Công an thành phố và chính quyền địa phương tiếp tục rà soát, đo đạc, phân loại từng công trình, căn hộ vi phạm để xác định biện pháp xử lý. Danh mục cụ thể những công trình được tồn tại có điều kiện, phải di dời, cải tạo, phá dỡ hoặc chuyển đổi công năng sẽ được xác định trong quá trình triển khai theo quy định.
Việc trình HĐND xem xét cơ chế đặc thù là bước tiếp theo trong quá trình xử lý các sai phạm kéo dài tại 12 dự án liên quan Tập đoàn Mường Thanh. Vấn đề đặt ra không dừng ở việc giải quyết tồn tại pháp lý của từng công trình, mà còn là khắc phục những bất cập về hạ tầng, bảo đảm điều kiện sống và quyền lợi hợp pháp của cư dân; đồng thời xác định rõ trách nhiệm của chủ đầu tư đối với hậu quả do các vi phạm gây ra./.
