Nếu những mẫu ADN thân nhân là “chìa khóa” quan trọng trong hành trình xác định danh tính liệt sĩ, thì việc lấy mẫu từ hài cốt liệt sĩ là bước đi then chốt để hoàn thiện quá trình đối sánh.
Trước sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, ngành và địa phương, tỉnh Ninh Bình đã hoàn thành lấy mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ chưa xác định được thông tin và thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ theo mục tiêu, yêu cầu của Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Đây là kết quả quan trọng nhằm thực hiện đối sánh, xác định danh tính các liệt sĩ, góp phần hiện thực hóa mong mỏi đoàn tụ của nhiều gia đình và lan tỏa sâu sắc đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" của dân tộc.
* Chìa khóa xác định danh tính các liệt sĩ
Trong tháng 6-7/2026, Công an tỉnh Ninh Bình phối hợp với các đơn vị, địa phương tổ chức các đợt thu nhận mẫu sinh phẩm ADN của thân nhân liệt sĩ nhằm tạo cơ sở dữ liệu phục vụ đối sánh, xác định danh tính các liệt sĩ chưa có đầy đủ thông tin, góp phần hiện thực hóa mong mỏi của nhiều gia đình trong hành trình tìm kiếm, đón người thân trở về.
Tại các buổi lấy mẫu, nhiều thân nhân liệt sĩ dù tuổi cao, sức khỏe và việc đi lại đã hạn chế vẫn có mặt đông đủ, đúng giờ, mang theo hy vọng tìm lại thông tin về người thân đã hy sinh sau nhiều năm chờ đợi.
Gia đình ông Đỗ Văn Khánh, thôn Thành Công, xã Vạn Thắng thời gian qua vẫn đau đáu nỗi niềm tìm lại người anh trai là liệt sĩ Đỗ Công Nguyên sinh năm 1946, hy sinh năm 1973 khi chiến đấu tại chiến trường miền Nam. Sau nhiều năm tìm kiếm, qua sự hỗ trợ của cơ quan quân sự, gia đình được biết liệt sĩ Đỗ Công Nguyên hy sinh tại khu vực cầu Cần Lê, huyện Lộc Ninh, tỉnh Sông Bé cũ (nay thuộc tỉnh Đồng Nai) và hài cốt đã được quy tập về Nghĩa trang liệt sĩ Bình Long. Tuy nhiên, do điều kiện gia đình, việc xét nghiệm ADN để xác định chính xác phần mộ vẫn chưa thể thực hiện. Dịp này, được tham gia lấy mẫu ADN phục vụ đối sánh, gia đình ông Khánh kỳ vọng sớm xác định được danh tính phần mộ, đưa người thân trở về với quê hương sau hơn 50 năm đợi chờ.
Thấu hiểu niềm mong mỏi của các thân nhân liệt sĩ, các buổi thu nhận mẫu ADN được Công an tỉnh Ninh Bình và các lực lượng phối hợp tổ chức đồng bộ, khoa học, trang trọng, bảo đảm thời gian và tính chính xác theo đúng quy trình chuyên môn. Cùng với việc bố trí đầy đủ nhân lực, trang thiết bị phục vụ lấy mẫu, các tổ công tác huy động sự hỗ trợ của chính quyền cơ sở, đoàn thể và lực lượng tình nguyện để hướng dẫn, hỗ trợ các gia đình, đặc biệt là người cao tuổi, người đi lại khó khăn, tạo điều kiện thuận lợi nhất để thân nhân liệt sĩ hoàn thành việc cung cấp mẫu sinh phẩm. Qua các đợt lấy mẫu, Công an tỉnh Ninh Bình đã hoàn thành thu nhận gần 20.000 mẫu sinh phẩm ADN của thân nhân liệt sĩ.
Đại tá Trịnh Minh Hoàng, Trưởng Phòng Cảnh sát Quản lý hành chính về Trật tự xã hội, Công an tỉnh Ninh Bình cho biết, quá trình triển khai thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ gặp một số khó khăn do nhiều thân nhân tuổi cao, sức khỏe yếu, thông tin về liệt sĩ còn thiếu và chưa đồng nhất. Công an tỉnh Ninh Bình đã chủ động phối hợp với các đơn vị, địa phương rà soát từng trường hợp, bố trí lực lượng, phương tiện, tổ chức thu nhận mẫu đúng quy trình, đến tận nơi lấy mẫu đối với những trường hợp già yếu, đi lại khó khăn, bảo đảm không bỏ sót đối tượng.
* Trách nhiệm với những người đã ngã xuống
Nếu những mẫu ADN thân nhân là “chìa khóa” quan trọng trong hành trình xác định danh tính liệt sĩ, thì việc lấy mẫu từ hài cốt liệt sĩ là bước đi then chốt để hoàn thiện quá trình đối sánh.
Hơn 2 tháng triển khai Chiến dịch 500 Ngày đêm, những ngày nắng gay gắt của tháng 6 rồi những đợt mưa kéo dài vào cuối tháng 7, đầu tháng 8 khiến công tác khai quật và lấy mẫu ADN hài cốt liệt sĩ gặp nhiều khó khăn. Khắc phục những điều kiện bất lợi của thời tiết, các cán bộ, chiến sĩ và lực lượng chuyên môn vẫn miệt mài lật mở từng lớp đất, cẩn trọng thu thập từng mẫu hài cốt, thực hiện từng quy trình với sự chính xác và trách nhiệm cao nhất.
Cát Thành là một trong những địa phương cuối cùng trong tổng số 104 xã, phường của tỉnh Ninh Bình thực hiện lấy mẫu sinh phẩm ADN 164 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin. Tại Nghĩa trang liệt sĩ Trực Đạo, một trong 4 nghĩa trang của xã, nơi có 70 ngôi mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin, công tác khai quật và lấy mẫu ADN gặp nhiều trở ngại. Do nằm gần khu vực sông thủy lợi, đúng thời điểm triển khai lại xuất hiện những đợt mưa lớn kéo dài, nước liên tục thấm vào các hố khai quật khiến lực lượng thực hiện nhiệm vụ vừa đào, vừa bơm, múc nước ra ngoài để bảo đảm điều kiện lấy mẫu. Nghĩa trang trải qua nhiều lần tôn tạo, nâng nền đòi hỏi quá trình xác định vị trí, khai quật phải hết sức cẩn trọng, tỉ mỉ.
Trung tá Vũ Văn Dân, Chính trị viên phó Ban Chỉ huy Quân sự xã Cát Thành cho biết, đơn vị đã chủ động xây dựng phương án phù hợp với điều kiện thực tế tại từng nghĩa trang, huy động lực lượng, phương tiện và phối hợp chặt chẽ để kịp thời khắc phục những phát sinh trong quá trình thực hiện. Lực lượng luôn xác định phải hoàn thành nhiệm vụ với tinh thần trách nhiệm cao nhất, bảo đảm đúng quy trình chuyên môn, giữ gìn sự tôn nghiêm đối với các phần mộ liệt sĩ.
Tại xã Xuân Trường, mặc cho thời tiết nắng mưa thất thường, các lực lượng tham gia Chiến dịch vẫn bền bỉ thực hiện nhiệm vụ thiêng liêng tại các nghĩa trang liệt sĩ.
Trung tá Đỗ Quốc Huy, Chính trị viên phó Ban Chỉ huy Quân sự xã Xuân Trường chia sẻ, địa bàn xã có 207 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được đầy đủ thông tin, trong đó Nghĩa trang Liệt sĩ Xuân Ninh có 168 phần mộ. Nghĩa trang được xây dựng từ những năm 1960, các phần mộ nằm sát nhau và trải qua nhiều lần tu bổ, tôn tạo nên cảnh quan, cấu trúc khu mộ có nhiều thay đổi so với ban đầu. Vì vậy, quá trình xác định chính xác vị trí để khai quật, lấy mẫu sinh phẩm phục vụ giám định ADN đòi hỏi sự cẩn trọng cao độ. Đơn vị đã tiến hành rà soát, đối chiếu thông tin liên quan, xác định từng vị trí bằng các biện pháp phù hợp, nỗ lực hoàn thành nhiệm vụ với tinh thần trách nhiệm cao nhất.
Đến nay, Ninh Bình đã khai quật 7.803/7.803 phần mộ chưa xác định được thông tin tại 250 nghĩa trang ở 104 xã, phường. Địa phương đã bàn giao 6.027 mẫu sinh phẩm cho Viện Pháp y Quân đội để thực hiện giám định ADN, hoàn thành mục tiêu giai đoạn 1 Chiến dịch 500 ngày đêm.
Ninh Bình sẽ tiếp tục triển khai giai đoạn tiếp theo của Chiến dịch 500 ngày đêm, tập trung chuẩn bị các điều kiện phục vụ lấy mẫu hài cốt liệt sĩ có một phần thông tin, đáp ứng nguyện vọng, mong mỏi của thân nhân và gia đình sau nhiều năm chờ đợi./.
