Văn hóa truyền thống chỉ có thể tiếp tục khi có người sống cùng nó, làm cùng nó và tin vào giá trị của nó.
Hội chợ Mùa Xuân lần thứ nhất năm 2026 diễn ra tại Trung tâm Hội chợ Triển lãm Quốc gia (Đông Anh, Hà Nội) quy tụ nhiều sản phẩm văn hóa đặc trưng của các địa phương, tạo nên không gian trưng bày đan xen giữa truyền thống và hiện đại. Một điểm nhấn của sự kiện là sự hiện diện của lực lượng trẻ trong các hoạt động trình diễn nghề, đồng thời chia sẻ những nỗ lực gìn giữ và phục dựng di sản.
Trong khu vực trưng bày của Thành phố Hồ Chí Minh, sự xuất hiện của Huỳnh Xuân Huỳnh, chủ xưởng “Nắng Ceramics” thu hút sự chú ý của khách tham quan. Lựa chọn con đường phục dựng gốm Lái Thiêu, anh theo đuổi quá trình tái dựng lò gốm, khôi phục kỹ thuật men cổ và đưa dòng gốm từng phổ biến trở lại đời sống đương đại. Tại hội chợ, Huỳnh trực tiếp trình diễn các công đoạn làm gốm, từ tạo hình đến trang trí hoa văn, giúp công chúng tiếp cận rõ hơn với quy trình sản xuất thủ công.
Chia sẻ về cơ duyên gắn bó với nghề, Huỳnh cho biết niềm yêu thích gốm bắt nguồn từ ký ức gia đình, nơi những vật dụng gốm Lái Thiêu từng hiện diện trong bữa cơm hằng ngày. Khi thị trường dần ưu chuộng sản phẩm ngoại nhập, dòng gốm này trở nên khan hiếm. Từ nhu cầu cá nhân, anh tìm đến các lò gốm để học nghề và gắn bó cho đến nay. Theo Huỳnh, mỗi sản phẩm không chỉ đơn thuần là vật dụng mà còn chứa đựng ký ức văn hóa, gắn với đời sống và cảm xúc của người sử dụng. Những yếu tố truyền thống như “thiên – địa – nhân” hay ngũ hành cũng được thể hiện trong từng sản phẩm, tạo nên giá trị riêng biệt của gốm.
Gốm Lái Thiêu hình thành từ cuối thế kỷ XVIII, đầu thế kỷ XIX, gắn với quá trình khai phá Nam Bộ. Nhờ nguồn đất sét chất lượng và vị trí thuận lợi ven sông Sài Gòn, nghề gốm phát triển nhanh chóng, trở thành một trong những trung tâm sản xuất nổi bật của khu vực. Đặc trưng của gốm Lái Thiêu là vẻ mộc mạc, gần gũi, hiện diện rộng rãi trong đời sống sinh hoạt, từ đồ dùng gia đình đến không gian thờ tự.
Quá trình sản xuất gốm tại đây kết hợp giữa yếu tố công năng và giá trị thẩm mỹ. Sản phẩm đa dạng về hình dáng, phong phú về họa tiết, mang đậm tính dân gian và chất hội họa. Các họa tiết quen thuộc như gà, hoa mẫu đơn hay phong cảnh sông nước được thể hiện qua nét vẽ phóng khoáng, kết hợp cùng các màu men đặc trưng như xanh lam, nâu da lươn hoặc đa sắc trên nền men trắng, men rạn. Nhờ đó, gốm Lái Thiêu từng chiếm lĩnh thị trường miền Nam trong nhiều thập niên và được xuất khẩu ra nước ngoài vào đầu thế kỷ XX.
Trong hành trình làm nghề, Xuân Huỳnh chú trọng nguyên tắc cổ của người thợ gốm: “nhất liệu, nhì nung, tam hình, tứ trí”. Đầu tiên là nguyên liệu tốt, sạch, không độc hại. Đầu tiên là đất sét chất lượng tốt, tiếp đến là màu để vẽ đều được làm từ các khoáng tự nhiên: màu nâu từ đá ong, xanh lá từ đồng. Khi mang sản phẩm đi kiểm tra chất lượng, các mẫu gốm truyền thống đều đáp ứng các tiêu chí an toàn theo quy định. Ở nhiệt độ nung 1200 độ, các kim loại độc hại như chì được khử, đảm bảo an toàn khi sử dụng. Hình dạng của sản phẩm phải phù hợp với công năng sử dụng, hoa văn trang trí gần gũi, tình cảm phù hợp với lối sống của người dân Nam bộ và người Việt. Có thể nói, những yếu tố ấy phản ánh sự cẩn trọng của người thợ trong từng bước làm nghề và độ bền vững đã làm nên giá trị của gốm Lái Thiêu.
Xuân Huỳnh lý giải rằng hình dạng sản phẩm phải phù hợp công năng thì mới giữ được giá trị thực sự và thành công của người làm gốm là khi nhìn vào một sản phẩm gốm người ta vẫn nhận ra đó là sản phẩm của làng nghề nào.
Với anh, mỗi sản phẩm gốm bán ra không chỉ là vật dụng mà còn đang xuất khẩu “di sản văn hóa” của mình. Xuân Huỳnh tin rằng gốm Việt có thể vươn ra quốc tế cũng chính từ những giá trị bản địa ấy.
Ở hội chợ lần này, hình ảnh người trẻ như Xuân Huỳnh mang gốm Lái Thiêu đến với công chúng cho thấy văn hóa truyền thống chỉ có thể tiếp tục khi có người sống cùng nó, làm cùng nó và tin vào giá trị của nó. Như chính anh từng nói: “Di sản không nằm trong quá khứ mà trong cách chúng ta sống tiếp với nó”.
