Giáo dục

Hợp tác giáo dục Việt Nam – Nhật Bản hướng tới phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao

Hợp tác giáo dục và đào tạo giữa Việt Nam và Nhật Bản ngày càng đi vào chiều sâu, với nhiều chương trình liên kết đào tạo, nghiên cứu khoa học, trao đổi học thuật và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Dự án Trường Đại học Việt Nhật đang được xây dựng tại Hòa Lạc (Hà Nội).

Việc hai Chính phủ ký Hiệp định về phát triển Trường Đại học Việt Nhật cùng định hướng hình thành các mạng lưới chuyên gia, nhà khoa học trong những lĩnh vực công nghệ chiến lược đang mở ra cơ hội mới để hai nước tăng cường kết nối tri thức, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực nghiên cứu.

*Thúc đẩy hợp tác đào tạo, xây dựng mô hình đại học xuất sắc

Quan hệ hợp tác giáo dục Việt Nam - Nhật Bản được phát triển trên nền tảng quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện giữa hai nước, với nhiều chương trình, dự án hợp tác thiết thực trong đào tạo nguồn nhân lực, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ. Hiện hai nước có 6 văn bản hợp tác giáo dục còn hiệu lực, bao quát các lĩnh vực như giảng dạy tiếng Nhật, trao đổi học thuật, cấp học bổng, đào tạo nguồn nhân lực và phát triển nhân lực công nghiệp bán dẫn.

Một trong những dấu ấn nổi bật của hợp tác giáo dục song phương là việc xây dựng và phát triển Trường Đại học Việt Nhật thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội. Được thành lập năm 2014, Trường là mô hình hợp tác giáo dục đại học giữa hai nước, hướng tới kết hợp thế mạnh đào tạo, nghiên cứu và quản trị đại học của Nhật Bản với nhu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao của Việt Nam.

Việc Chính phủ Việt Nam và Chính phủ Nhật Bản ký Hiệp định về phát triển Trường Đại học Việt Nhật tiếp tục tạo nền tảng quan trọng để thúc đẩy mô hình hợp tác này. Theo Hiệp định, hai bên thống nhất xây dựng Trường trở thành cơ sở giáo dục đại học và nghiên cứu khoa học xuất sắc, có năng lực đổi mới sáng tạo, hướng tới tự chủ toàn diện, được quốc tế công nhận về kiểm định, xếp hạng và trở thành một trong những trường đại học hàng đầu về phát triển nguồn nhân lực tại Việt Nam và khu vực châu Á.

Để hiện thực hóa mục tiêu, phía Việt Nam bố trí quỹ đất 75 ha thuộc Khu Công nghệ cao Hòa Lạc và Khu dự án Đại học Quốc gia Hà Nội, cùng cơ sở vật chất, trang thiết bị để xây dựng cơ sở mới của Trường. Việc bố trí quỹ đất được thực hiện theo lộ trình phát triển từng giai đoạn. Trường cũng được hỗ trợ tài chính thông qua cơ chế đặc thù, phù hợp với quy định và khả năng cân đối ngân sách nhà nước.

Phía Nhật Bản hợp tác xây dựng cơ sở vật chất, trong đó có nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) theo đề xuất của Việt Nam. Thông qua các chương trình hỗ trợ kỹ thuật hoặc viện trợ không hoàn lại, Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) phái cử chuyên gia, nhà nghiên cứu, giảng viên; hỗ trợ đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ và tạo điều kiện để sinh viên thực tập tại Nhật Bản.

Đáng chú ý, Nhật Bản hỗ trợ thành lập và vận hành Liên minh Đại học Việt Nhật (VJU Consortium), quy tụ các trường đại học, viện nghiên cứu, tổ chức học thuật và doanh nghiệp Nhật Bản. Đây được kỳ vọng là cơ chế kết nối nguồn lực, thúc đẩy hợp tác đào tạo, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ, đồng thời tăng cường gắn kết giữa nhà trường với doanh nghiệp.

Hiệp định cũng xác lập mô hình quản trị của Trường Đại học Việt Nhật theo hướng tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình. Trường là cơ sở giáo dục đại học công lập, chịu sự quản lý nhà nước về giáo dục của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Hội đồng trường gồm 20 thành viên, mỗi bên tiến cử 10 thành viên; Ban Giám hiệu có hai Hiệu trưởng mang quốc tịch Việt Nam và Nhật Bản.

Sau hơn một thập kỷ phát triển, Trường Đại học Việt Nhật hiện có gần 2.500 người học, với 9 chương trình đại học, 9 chương trình thạc sĩ và 2 chương trình tiến sĩ. Năm 2025, Trường trở thành cơ sở giáo dục đại học đầu tiên của Việt Nam đạt kiểm định chất lượng quốc tế iJAS của Nhật Bản, đồng thời mở các chương trình đào tạo về chip bán dẫn, điều khiển thông minh và tự động hóa.

Với sự đồng hành của gần 100 trường đại học và doanh nghiệp Nhật Bản, Trường đã triển khai chương trình song bằng với Đại học Waseda, từng bước mở rộng cơ hội học tập, nghiên cứu và tiếp cận môi trường đào tạo quốc tế cho sinh viên. Cơ sở mới tại Hòa Lạc được đầu tư bằng vốn ODA Nhật Bản, dự kiến khởi công đầu năm 2027. Trường đặt mục tiêu đạt khoảng 6.000 người học vào năm 2030.

Việc phát triển Trường Đại học Việt Nhật không chỉ góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu mà còn hướng tới hình thành mô hình hợp tác đại học gắn kết chặt chẽ giữa cơ sở giáo dục, viện nghiên cứu và doanh nghiệp, đáp ứng nhu cầu nhân lực trong các ngành công nghệ mới.

*Mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược

Cùng với phát triển các mô hình đại học hợp tác quốc tế, Việt Nam và Nhật Bản tiếp tục mở rộng hợp tác giáo dục trên nhiều lĩnh vực, đặc biệt là trao đổi người học, đào tạo sau đại học, giảng dạy ngôn ngữ và phát triển nguồn nhân lực khoa học, công nghệ.

Nhật Bản là một trong những điểm đến thu hút đông đảo du học sinh Việt Nam, với hơn 40.000 người đang học tập. Các chương trình học bổng của Chính phủ Nhật Bản đã tạo điều kiện để nhiều cán bộ, giảng viên, nhà nghiên cứu và sinh viên Việt Nam tiếp cận môi trường giáo dục, nghiên cứu tiên tiến.

Trong đó, Dự án học bổng phát triển nguồn nhân lực Việt Nam - Nhật Bản (JDS) được triển khai thường niên từ năm 2000. Đến hết năm 2025, gần 900 người Việt Nam đã nhận học bổng đào tạo thạc sĩ, tiến sĩ. Giai đoạn năm tài khóa 2026 - 2028, Chính phủ Nhật Bản dự kiến viện trợ không hoàn lại khoảng 1,69 tỷ Yên để đào tạo 25 thạc sĩ và 4 tiến sĩ mỗi kỳ tuyển sinh.

Hợp tác giảng dạy ngôn ngữ cũng có bước phát triển tích cực. Theo Chương trình giáo dục phổ thông môn Tiếng Nhật - Ngoại ngữ 1 ban hành năm 2021, học sinh có thể lựa chọn học tiếng Nhật từ lớp 3. Kỳ thi Olympic quốc gia tiếng Nhật được tổ chức từ năm 2024, góp phần khuyến khích phong trào học tập và nâng cao năng lực sử dụng tiếng Nhật trong học sinh.

Ở bậc đại học, hơn 70 cơ sở giáo dục đại học tại Việt Nam đang giảng dạy tiếng Nhật với gần 48.000 người học. Cùng với đó, hoạt động quảng bá tiếng Việt tại Nhật Bản được tăng cường. Trường Đại học Sư phạm Hà Nội đã phối hợp với Hiệp hội Xúc tiến Hợp tác Kinh tế Việt Nam - Nhật Bản tổ chức kỳ thi đánh giá năng lực tiếng Việt dành cho người nước ngoài trên máy tính tại Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tại Osaka vào tháng 8/2026.

Đặc biệt, hợp tác đào tạo nguồn nhân lực công nghệ cao đang trở thành một trong những trọng tâm mới của quan hệ giáo dục song phương. Tháng 4/2025, Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam và Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ Nhật Bản ký Thỏa thuận hợp tác phát triển nguồn nhân lực bán dẫn.

Theo thỏa thuận, phía Nhật Bản hỗ trợ tài chính cho nghiên cứu sinh Việt Nam đáp ứng điều kiện của Chương trình NEXUS Japan - Viet Nam “Semiconductors”, không bao gồm học phí. Tổng số nghiên cứu sinh dự kiến được hỗ trợ trong giai đoạn 2025 - 2029 là 60 người. Chương trình góp phần tăng cường năng lực đào tạo, nghiên cứu chuyên sâu, phát triển đội ngũ nhân lực phục vụ ngành công nghiệp bán dẫn tại Việt Nam.

Ngoài ra, các chương trình hợp tác thông qua nguồn vốn ODA và hoạt động hỗ trợ của JICA tiếp tục được triển khai tại Đại học Cần Thơ, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội, Trường Đại học Ngoại thương và nhiều cơ sở đào tạo khác. Các hoạt động trao đổi giảng viên, sinh viên, nghiên cứu chung và bồi dưỡng cán bộ quản lý giáo dục cũng được duy trì, mở rộng.

Hội nghị Hiệu trưởng các trường đại học Việt Nam - Nhật Bản lần thứ tư, tổ chức tại Osaka tháng 10/2026, tiếp tục tạo diễn đàn kết nối các cơ sở giáo dục đại học, thúc đẩy hợp tác đào tạo, nghiên cứu và chia sẻ kinh nghiệm quản trị đại học.

Trong định hướng hợp tác thời gian tới, Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam đề xuất thành lập 6 mạng lưới chuyên gia, nhà khoa học Việt Nam - Nhật Bản trong các lĩnh vực: rô-bốt và tự động hóa; bán dẫn; vật liệu và năng lượng; công nghệ sinh học và y sinh; công nghệ đường sắt; công nghệ lượng tử.

Theo Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Phạm Quang Hưng, đây là những lĩnh vực Nhật Bản có thế mạnh, đồng thời phù hợp với nhu cầu phát triển của Việt Nam. Thông qua các mạng lưới, các trường đại học, viện nghiên cứu và chuyên gia hai nước có thể cùng tham gia đào tạo nhân lực, triển khai nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và từng bước nâng cao năng lực làm chủ các công nghệ chiến lược.

Định hướng này cũng góp phần cụ thể hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, trong đó phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, nhất là nhân lực khoa học, công nghệ, có vai trò quan trọng.

Để thúc đẩy kết nối, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang xây dựng nền tảng VISION tại địa chỉ www.vision.net.vn, giúp các cơ sở giáo dục đại học trong nước công bố nhu cầu hợp tác, đồng thời tạo điều kiện để các chuyên gia, nhà khoa học tìm kiếm đối tác phù hợp.

Những kết quả và định hướng hợp tác mới cho thấy quan hệ giáo dục Việt Nam - Nhật Bản đang tiếp tục được mở rộng cả về quy mô và chiều sâu, với trọng tâm ngày càng rõ nét là đào tạo nhân lực trình độ cao, nâng cao năng lực nghiên cứu và phát triển công nghệ. Việc tăng cường liên kết giữa các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và đội ngũ chuyên gia hai nước được kỳ vọng tạo thêm nguồn lực để Việt Nam phát triển giáo dục đại học, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới./. 

PV

Tin liên quan

Xem thêm