Duy trì các cơ chế đối thoại, tăng cường hợp tác chia sẻ kinh nghiệm, kết nối mạng lưới chuyên gia trong lĩnh vực tư pháp và pháp luật.
Trong hai ngày 18 và 19/8/2026, tại Hà Nội, Bộ Tư pháp đăng cai tổ chức Diễn đàn Pháp luật ASEAN 2026 với chủ đề “Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong công tác xây dựng và thi hành pháp luật trong kỷ nguyên số”. Đây là sáng kiến đã được Bộ trưởng Bộ Tư pháp Việt Nam đề xuất tại Hội nghị Bộ trưởng Tư pháp ASEAN lần thứ 13 và Hội nghị Quan chức Pháp luật cao cấp ASEAN lần thứ 24 tổ chức tại Manila, Philippines, tháng 11/2025.
Phát biểu chào mừng trong phiên khai mạc, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu cho rằng ASEAN có đủ điều kiện để trở thành khu vực tiên phong của thế giới về ứng dụng AI có trách nhiệm trong lĩnh vực pháp luật và tư pháp, qua đó đóng góp tiếng nói của mình vào các khuôn khổ quản trị AI của khu vực và toàn cầu.
Để hiện thực hóa tầm nhìn đó, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu kêu gọi các quốc gia thành viên ASEAN, các đối tác phát triển và tổ chức quốc tế cùng chung tay triển khai 4 định hướng hợp tác lớn.
Thứ nhất, hợp tác phát triển bộ nguyên tắc chung về ứng dụng AI trong công tác xây dựng và TCTHPL trên cơ sở kế thừa Hướng dẫn của ASEAN về quản trị và đạo đức AI. Thứ hai, chia sẻ tiêu chuẩn, quy chuẩn dữ liệu pháp luật và kinh nghiệm số hóa, rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, tiến tới tra cứu, đối chiếu pháp luật giữa các nước ASEAN thuận lợi hơn, qua đó giảm chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp. Thứ ba, hợp tác phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực tư pháp và pháp luật đảm bảo vừa am hiểu pháp luật, vừa nắm vững công nghệ; hỗ trợ nhau về hạ tầng dữ liệu và chuyển giao công nghệ, ưu tiên thành viên còn khó khăn. Qua đó, từng bước thu hẹp khoảng cách năng lực số giữa các quốc gia thành viên, để không quốc gia nào, không ai bị bỏ lại phía sau. Thứ tư, duy trì các cơ chế đối thoại, tăng cường hợp tác chia sẻ kinh nghiệm, kết nối mạng lưới chuyên gia trong lĩnh vực tư pháp và pháp luật.
Theo Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng, Diễn đàn Pháp luật ASEAN 2026 tập trung trao đổi sâu về bốn nhóm vấn đề: Nhận diện những xu hướng mới trong quản trị AI và những yêu cầu đặt ra đối với việc xây dựng khuôn khổ pháp lý phù hợp với sự phát triển rất nhanh của công nghệ; chia sẻ kinh nghiệm, thực hành tốt về ứng dụng AI trong quá trình xây dựng chính sách và pháp luật, từ khâu nghiên cứu, đánh giá tác động chính sách, tham vấn, soạn thảo đến rà soát, hệ thống hóa và hoàn thiện hệ thống pháp luật, tiến tới nghiên cứu khả năng xây dựng “Pháp luật có thể đọc bằng máy” (Rules as Code); trao đổi các giải pháp ứng dụng AI trong tổ chức thi hành pháp luật, cung cấp các dịch vụ công pháp lý, truyền thông pháp luật, hỗ trợ người dân và doanh nghiệp tiếp cận công lý để không ai bị bỏ lại phía sau, đồng thời nâng cao hiệu quả quản trị nhà nước; tăng cường hợp tác giữa các cơ quan pháp luật và tư pháp ASEAN, các cơ sở nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp công nghệ và các tổ chức quốc tế nhằm thúc đẩy chia sẻ tri thức, nâng cao hiệu quả thi hành và hoàn thiện khung pháp lý hài hòa, hiện đại, có khả năng thích ứng trước các thách thức pháp lý trong kỷ nguyên số, đào tạo nguồn nhân lực pháp lý có tư duy số (Digital Mindset) và phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo phục vụ lĩnh vực pháp luật.
Tại các phiên thảo luận, các đại biểu đã trình bày tham luận: Các mô hình và thực tiễn tốt về ứng dụng AI trong xây dựng và thi hành pháp luật; Định hướng tăng cường hợp tác giữa các cơ quan pháp luật và tư pháp ASEAN trong lĩnh vực chuyển đổi số và ứng dụng AI; Các mô hình và thực tiễn tốt về trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm: Kinh nghiệm của châu Âu.
Các diễn giả cho rằng công nghệ đang tạo ra những thay đổi đáng kể trong cách thức tổ chức và vận hành hoạt động trọng tài. Những nội dung được đề cập là việc tích hợp các quy tắc và quy trình trọng tài vào các nền tảng số; tăng cường hợp tác về trọng tài giữa ASEAN và Nhật Bản trong kỷ nguyên số.
Qua thảo luận, các chuyên gia cho rằng công nghệ số và AI đang mở ra nhiều cơ hội nâng cao hiệu quả hoạt động trọng tài, song việc ứng dụng cần đi cùng các yêu cầu về bảo mật, minh bạch, trách nhiệm giải trình và sự giám sát của con người.
Các tọa đàm chuyên sâu đã tập trung thảo luận những vấn đề đang được cộng đồng quốc tế đặc biệt quan tâm như bảo đảm chủ quyền AI quốc gia và thúc đẩy quản trị hợp tác trong khu vực ASEAN; cách tiếp cận lấy người dân làm trung tâm trong xây dựng và triển khai các chính sách AI.
Trong phiên thảo luận chuyên đề Định hướng chủ quyền quốc gia về AI và quản trị hợp tác trong khu vực công của ASEAN, các đại biểu thống nhất cho rằng, ASEAN cần trở thành khu vực ứng dụng hiệu quả AI và đóng góp tích cực vào việc hình thành các chuẩn mực và khuôn khổ quản trị AI trên phạm vi toàn cầu.
Sau gần 2 ngày làm việc khẩn trương, nghiêm túc và hết sức hiệu quả, Diễn đàn Pháp luật ASEAN 2026 đã thành công tốt đẹp, hoàn thành toàn bộ mục tiêu mà chương trình đề ra.
Phát biểu bế mạc Diễn đàn, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh nhấn mạnh, AI không chỉ là đối tượng điều chỉnh của pháp luật mà còn đang trở thành công cụ hỗ trợ ngày càng hiệu quả trong toàn bộ quá trình xây dựng, hoàn thiện và tổ chức thi hành pháp luật. Trước tốc độ phát triển nhanh chóng của công nghệ, các quốc gia cần chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy quản trị, xây dựng các khuôn khổ pháp lý linh hoạt, thích ứng, dựa trên quản trị rủi ro, đồng thời vẫn tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo.
Trong một khu vực đa dạng như ASEAN, việc chia sẻ kinh nghiệm, tăng cường đối thoại chính sách, phát triển nguồn nhân lực pháp lý số và thúc đẩy hợp tác giữa các cơ quan tư pháp, các cơ sở nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ và các tổ chức quốc tế sẽ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng nhằm thu hẹp khoảng cách phát triển và nâng cao năng lực quản trị AI của mỗi quốc gia.
Cuối cùng, sự phát triển của AI phải luôn hướng tới phục vụ con người. Công nghệ cần trở thành công cụ giúp nâng cao khả năng tiếp cận công lý, nâng cao chất lượng dịch vụ công pháp lý, tăng cường hiệu quả quản trị nhà nước và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội một cách bao trùm và bền vững.
“Chúng tôi kỳ vọng rằng, Diễn đàn Pháp luật ASEAN 2026 là tiền đề cho một mạng lưới hợp tác pháp luật số sâu rộng. Những sáng kiến ngày hôm nay cần sớm được chuyển hóa thành các khuôn khổ hợp tác, hành động cụ thể tại khu vực. Chúng tôi mong muốn tiếp tục sát cánh cùng Ban Thư ký ASEAN, các nước thành viên và các đối tác toàn cầu như ERIA, Liên minh châu Âu, OECD, UNCITRAL...) để cùng kiến tạo một hệ sinh thái pháp lý hiện đại - vì một Cộng đồng ASEAN tự cường, sáng tạo và thịnh vượng”, Thứ trưởng Bộ Tư pháp nêu rõ.
Có thể khẳng định, việc đăng cai và tổ chức thành công Diễn đàn Pháp luật ASEAN năm 2026 thể hiện vai trò chủ động, tích cực và có trách nhiệm của Việt Nam trong ASEAN, góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trong hợp tác pháp luật khu vực, khẳng định hình ảnh một quốc gia luôn chủ động đóng góp sáng kiến, thúc đẩy đối thoại và hợp tác vì sự phát triển chung của Cộng đồng ASEAN.
Bên cạnh đó, việc Bộ Tư pháp Việt Nam đăng cai tổ chức Diễn đàn Pháp luật ASEAN năm 2026 với chủ đề về AI vừa kế thừa sự phát triển của các kỳ Diễn đàn trước, vừa mở ra một hướng tiếp cận mới mang tính chiến lược - chuyển từ hợp tác truyền thống sang hợp tác mang tính ứng dụng, chủ động thực thi, đem lại hiệu quả thực chất và giải quyết các vấn đề thực tiễn trong khu vực. Đây là minh chứng rõ ràng cho việc quốc gia sử dụng thành tựu khoa học công nghệ để nâng cao chất lượng thể chế; góp phần duy trì nền tảng đối thoại quan trọng về lĩnh vực pháp luật và tư pháp trong kỷ nguyên số; khẳng định vai trò dẫn dắt, tích cực và chủ động của Việt Nam trong các hoạt động vì mục tiêu chung của khu vực.
