Khu đô thị thể thao Olympic: Gỡ vướng mặt bằng, tăng tốc hình thành cực phát triển phía Nam Thủ đô
Dự án Khu đô thị thể thao Olympic đang được Hà Nội tập trung tháo gỡ vướng mắc về giải phóng mặt bằng, di chuyển hạ tầng kỹ thuật và kết nối giao thông để đẩy nhanh tiến độ triển khai.
Với quy mô khoảng 9.171 ha, tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 925.000 tỷ đồng, dự án được định hướng trở thành quần thể đô thị - thể thao - dịch vụ hiện đại, đủ điều kiện tổ chức các sự kiện thể thao lớn, đồng thời tạo lập một cực phát triển mới tại cửa ngõ phía Nam Thủ đô.
* Không gian đô thị - thể thao tầm vóc quốc tế
Theo định hướng của Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, Khu đô thị thể thao Olympic là một trong những dự án chiến lược có vai trò tái cấu trúc không gian đô thị, giảm áp lực cho khu vực nội đô và khai thác tiềm năng phát triển của khu vực phía Nam thành phố.
Dự án có quy mô khoảng 9.171 ha, nằm trên địa bàn 11 xã, phường gồm Đại Thanh, Ngọc Hồi, Nam Phù, Thường Tín, Hồng Vân, Chương Dương, Thượng Phúc, Tam Hưng, Thanh Oai, Dân Hòa và Thanh Liệt. Không gian dự án được chia thành bốn phân khu chức năng chính: đô thị định hướng giao thông công cộng gắn với ga Ngọc Hồi, đô thị thể thao, đô thị du lịch và khu liên hợp thể thao. Quy mô dân số dự kiến khoảng 751.000 người, tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 925.000 tỷ đồng.
Trong tổng thể quy hoạch rộng hơn, Quy hoạch phân khu đô thị thể thao Olympic tỷ lệ 1/2.000 có diện tích nghiên cứu khoảng 16.081 ha. Khu vực này được tổ chức thành bốn phân khu thành phần, kết nối với Vành đai 4, đầu mối ga Ngọc Hồi, tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, đường sắt quốc gia và các tuyến đường sắt đô thị số 1, 1A, 6 và 7. Mục tiêu là hình thành một đô thị cửa ngõ phía Nam có khả năng kết nối nhanh với khu vực nội đô và các tỉnh trong Vùng Thủ đô.
Tài liệu Quy hoạch tổng thể Thủ đô xác định khu vực này sẽ hình thành khu liên hợp thể dục, thể thao tầm cỡ quốc tế, đáp ứng điều kiện tổ chức các kỳ Đại hội Thể thao châu Á, Thế vận hội Olympic và những sự kiện quy mô lớn khác; đồng bộ với các chức năng đô thị thể thao, đô thị dịch vụ và đô thị sinh thái. Dự án vì vậy không đơn thuần là xây dựng một sân vận động hay một tổ hợp thi đấu, mà là kiến tạo một quần thể đô thị hoàn chỉnh, trong đó thể thao đóng vai trò hạt nhân thúc đẩy dịch vụ, du lịch, thương mại, đào tạo và chăm sóc sức khỏe.
Điểm nhấn của khu liên hợp thể thao là sân vận động trung tâm có sức chứa khoảng 135.000 chỗ ngồi cùng hệ thống nhà thi đấu, sân tập, công trình phụ trợ, cảnh quan và bãi đỗ xe. Công trình được kỳ vọng tạo nên một thiết chế thể thao cấp quốc gia, đủ năng lực phục vụ các giải đấu tầm châu lục và quốc tế. Bên cạnh khu thi đấu, dự án còn bao gồm các khu đô thị, khách sạn, dịch vụ thương mại, du lịch và hệ thống tiện ích xã hội đồng bộ.
Việc phát triển Khu đô thị thể thao Olympic cũng được đặt trong mối liên hệ với trục di sản Mỹ Đình - Ba Sao - Bái Đính, qua đó kết nối các không gian văn hóa, du lịch và thể thao của Hà Nội với khu vực phía Nam Vùng Thủ đô. Khi hạ tầng được đầu tư đồng bộ, khu vực này có thể trở thành điểm đến mới cho các hoạt động thể thao, hội nghị, triển lãm và du lịch sự kiện, góp phần mở rộng không gian kinh tế dịch vụ của thành phố.
Về tổ chức đô thị, khu vực đầu mối ga Ngọc Hồi được phát triển theo mô hình TOD, với mật độ xây dựng, hệ thống dịch vụ và không gian công cộng được bố trí gắn với các phương thức vận tải khối lượng lớn. Đây là giải pháp giúp giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân, khai thác hiệu quả quỹ đất quanh nhà ga và tạo điều kiện để người dân tiếp cận khu vực trung tâm bằng giao thông công cộng.
Dự án được khởi công vào ngày 19/12/2025, đánh dấu bước chuyển từ định hướng quy hoạch sang tổ chức thực hiện. Tuy nhiên, với diện tích rất lớn, phạm vi trải rộng trên nhiều địa phương và liên quan đến nhiều loại đất, hạ tầng kỹ thuật, công trình thủy lợi, nghĩa trang và khu dân cư, tiến độ toàn dự án phụ thuộc lớn vào khả năng hoàn thành giải phóng mặt bằng và xử lý các điểm nghẽn phát sinh tại cơ sở.
* Tập trung tháo gỡ điểm nghẽn giải phóng mặt bằng
Ngày 13/5/2026, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng trực tiếp kiểm tra thực địa, làm việc với nhà đầu tư, các sở, ngành và chính quyền địa phương về tiến độ dự án. Tại thời điểm kiểm tra, nhiều hạng mục đã được triển khai như thi công nền móng, dầm sàn, cột bê tông; xây dựng các tuyến giao thông kết nối, công trình phụ trợ, cảnh quan và bãi đỗ xe. Tuy nhiên, một số khu vực vẫn vướng mặt bằng liên quan đến đất ở, đất nông nghiệp, nghĩa trang, công trình thủy lợi và hành lang đường điện 500 kV.
Trước khối lượng công việc lớn, Chủ tịch UBND thành phố yêu cầu các địa phương “đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng dự án xong trước ngày 15/6/2026, thông tuyến đường vào dịp 2/9/2026”. Chỉ đạo này thể hiện yêu cầu điều hành quyết liệt của thành phố, gắn nhiệm vụ cụ thể với thời hạn và sản phẩm đầu ra, không để khó khăn về mặt bằng kéo dài, ảnh hưởng đến tiến độ các hạng mục trọng điểm.
Cùng với giải phóng mặt bằng, thành phố yêu cầu các đơn vị khẩn trương rà soát hành lang tuyến điện 500 kV, xây dựng phương án di chuyển và hoàn trả hạ tầng kỹ thuật. Đây là hạng mục phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp giữa chủ đầu tư, ngành điện, các sở chuyên môn và chính quyền địa phương để bảo đảm an toàn vận hành lưới điện, đồng thời tạo mặt bằng liên tục cho hoạt động thi công.
Thực tế tại các địa phương cho thấy công tác giải phóng mặt bằng đang được triển khai với khối lượng lớn. Tại xã Đại Thanh, đến cuối tháng 5/2026, địa phương đã chi trả khoảng 4.200 tỷ đồng tiền bồi thường, hỗ trợ cho 3.602 hộ; bàn giao 369,7 ha trong tổng số 738,3 ha đất cần thu hồi. Địa phương cũng đã di chuyển 1.178 trong tổng số 1.214 ngôi mộ, đạt khoảng 97%. Một số khu vực như Yên Ngưu, Huỳnh Cung, Hữu Lê và Vĩnh Ninh cơ bản hoàn thành trên 80% khối lượng.
Tuy nhiên, tại thời điểm này vẫn còn khoảng 1.350 hộ thuộc bảy thôn chưa hoàn thiện hồ sơ. Các vướng mắc chủ yếu liên quan đến trùng thửa, trùng tờ bản đồ, sai khác giữa vị trí giao đất trên giấy tờ với hiện trạng sử dụng và việc xác minh nguồn gốc đất. Những vấn đề này đòi hỏi cơ quan chuyên môn phải phối hợp chặt chẽ với thôn, hộ gia đình, rà soát từng trường hợp, tránh áp dụng máy móc hoặc để sai sót ảnh hưởng đến quyền lợi của người dân.
Tại xã Dân Hòa, công tác giải phóng mặt bằng được tổ chức theo phương thức giao ban thường xuyên giữa cấp ủy, chính quyền, các cơ quan chuyên môn và cơ sở thôn. Đến ngày 31/5/2026, địa phương đã ban hành thông báo thu hồi đối với hơn 969 ha đất của 3.980 hộ, đạt hơn 50% diện tích thuộc phạm vi triển khai; đồng thời lập phương án chi trả cho hơn 469 ha của 1.665 hộ.
Cùng với kiểm đếm, lập phương án và chi trả, các địa phương tăng cường tuyên truyền, tổ chức hội nghị trực tiếp với người dân, công khai chính sách bồi thường, hỗ trợ và tiếp nhận kiến nghị. Đây là yêu cầu quan trọng bởi quy mô dự án rộng, liên quan trực tiếp đến quyền sử dụng đất, sinh kế và đời sống của số lượng lớn hộ gia đình.
Thực tiễn triển khai cho thấy, những khu vực có sự vào cuộc trực tiếp của cấp ủy, chính quyền, duy trì đối thoại thường xuyên và giải quyết hồ sơ ngay từ cơ sở thường đạt tiến độ tốt hơn. Ngược lại, nếu dữ liệu đất đai chưa đầy đủ hoặc việc phối hợp giữa các cơ quan thiếu thống nhất, quá trình kiểm đếm và phê duyệt phương án dễ bị kéo dài.
Bởi vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là tăng nhân lực mà còn phải chuẩn hóa quy trình, thống nhất dữ liệu, phân rõ trách nhiệm và thẩm quyền xử lý. Đối với những nội dung vượt thẩm quyền địa phương, các sở, ngành thành phố cần có hướng dẫn kịp thời, tránh để hồ sơ phải luân chuyển nhiều vòng hoặc cùng một vướng mắc được xử lý theo những cách khác nhau.
* Tạo động lực phát triển mới cho cửa ngõ phía Nam
Khu đô thị thể thao Olympic được kỳ vọng tạo ra tác động phát triển vượt ra ngoài phạm vi thể thao. Khi mạng lưới giao thông, khu liên hợp thi đấu, các khu đô thị và dịch vụ được hình thành, dự án sẽ thúc đẩy tái cấu trúc không gian phía Nam Hà Nội, tạo thêm việc làm và mở rộng thị trường cho các lĩnh vực xây dựng, thương mại, du lịch, lưu trú, đào tạo và chăm sóc sức khỏe.
Kết nối với Vành đai 4 và ga Ngọc Hồi giúp khu vực dự án tiếp cận thuận lợi các tuyến giao thông quốc gia, đường sắt tốc độ cao và hệ thống metro. Đây là lợi thế để hình thành một đầu mối giao thông đa phương thức, tăng cường kết nối giữa Hà Nội với các địa phương phía Nam Vùng Thủ đô, đồng thời giảm áp lực tập trung dân cư và dịch vụ vào khu vực nội đô.
Đối với cộng đồng dân cư trong vùng dự án, quá trình phát triển đô thị phải gắn với đầu tư hạ tầng xã hội, bảo đảm tiếp cận giáo dục, y tế, không gian công cộng và dịch vụ thiết yếu. Người dân có đất bị thu hồi cần được bảo đảm đầy đủ quyền lợi, có phương án ổn định nơi ở và chuyển đổi sinh kế phù hợp. Đây là điều kiện cần thiết để dự án tạo ra giá trị phát triển bền vững thay vì chỉ làm thay đổi hình thái sử dụng đất.
Bên cạnh đó, quy mô đầu tư lớn đặt ra yêu cầu quản lý chặt chẽ quy hoạch, phân kỳ dự án và huy động nguồn lực. Các hạng mục phải được triển khai đồng bộ, tránh tình trạng công trình thể thao hoàn thành nhưng giao thông kết nối, hạ tầng kỹ thuật hoặc dịch vụ hỗ trợ chưa đáp ứng yêu cầu. Mỗi phân khu cần được xác định rõ chức năng, tiến độ và mối liên hệ với toàn bộ hệ thống đô thị phía Nam.
Tinh thần “rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ hiệu quả” cần được áp dụng xuyên suốt từ giải phóng mặt bằng đến thi công, nghiệm thu và vận hành. Đây cũng là phương châm hành động được Hà Nội xác định trong năm 2026, gắn với yêu cầu “làm nhanh, làm đúng, làm hiệu quả, làm đến cùng”.
Khi được triển khai đồng bộ, dự án sẽ góp phần nâng cao năng lực tổ chức các sự kiện lớn, mở rộng không gian phát triển, tạo động lực tăng trưởng cho cửa ngõ phía Nam và khẳng định vị thế của Hà Nội trong mạng lưới các đô thị lớn của khu vực. Đây cũng là bước cụ thể hóa tầm nhìn xây dựng Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”, phát triển hài hòa giữa hạ tầng, con người và các giá trị lâu dài./.
