Trong định hướng tái cơ cấu, hiện đại hóa nông nghiệp Thủ đô, Hà Nội chú trọng phát triển các vùng sản xuất tập trung, ứng dụng công nghệ cao và nông nghiệp tuần hoàn.
Thay vì chỉ giới thiệu giống mới hay hướng dẫn kỹ thuật riêng lẻ, hoạt động khuyến nông tại Hà Nội đang chú trọng xây dựng các mô hình sản xuất để người dân trực tiếp tiếp cận, thực hành và đánh giá hiệu quả. Từ mạ khay, cấy máy đến ứng dụng cảm biến trong nuôi thủy sản, những tiến bộ kỹ thuật được đưa vào thực tế sản xuất, góp phần thúc đẩy quá trình hiện đại hóa nông nghiệp Thủ đô.
Đưa kỹ thuật đến tận đồng ruộng, ao nuôi
Đối với người nông dân, một phương pháp sản xuất mới chỉ thực sự có ý nghĩa khi phù hợp với điều kiện canh tác, dễ áp dụng và mang lại hiệu quả kinh tế. Vì vậy, việc chuyển giao tiến bộ kỹ thuật thông qua các mô hình trình diễn đang được Trung tâm Khuyến nông Hà Nội chú trọng, giúp người dân có điều kiện tiếp cận công nghệ ngay tại nơi sản xuất.
Theo Trung tâm Khuyến nông Hà Nội, năm 2026, đơn vị xây dựng kế hoạch triển khai 29 mô hình khuyến nông thuộc các lĩnh vực trồng trọt, chăn nuôi và thủy sản. Tính đến thời điểm báo cáo cuối tháng 7, đã có 25 mô hình được triển khai, bảo đảm khung thời vụ và yêu cầu kỹ thuật.
Điểm đáng chú ý là các mô hình không chỉ tập trung vào việc đưa giống mới vào sản xuất mà còn kết hợp hướng dẫn quy trình canh tác, ứng dụng cơ giới hóa và quản lý chất lượng sản phẩm. Đây là những nội dung quan trọng để người nông dân từng bước thay đổi phương thức sản xuất, phù hợp với yêu cầu phát triển nông nghiệp hàng hóa.
Trong lĩnh vực trồng trọt, mô hình sản xuất lúa bằng phương pháp mạ khay, cấy máy là một trong những hướng ứng dụng cơ giới hóa được triển khai. Thay cho phương thức gieo mạ, cấy lúa thủ công, kỹ thuật này sử dụng khay để sản xuất mạ và máy cấy đưa cây xuống ruộng theo quy trình phù hợp.
Việc áp dụng mạ khay, cấy máy tạo điều kiện tổ chức sản xuất đồng bộ hơn, nhất là tại những vùng có diện tích canh tác tập trung. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả, người dân cần được hướng dẫn từ khâu chuẩn bị giống, làm mạ đến điều chỉnh máy và chăm sóc lúa sau cấy.
Đối với các hộ sản xuất nhỏ lẻ, việc sử dụng máy cấy còn phụ thuộc vào điều kiện đồng ruộng, khả năng tổ chức dịch vụ cơ giới hóa và chi phí thực tế. Do đó, chuyển giao kỹ thuật phải gắn với hướng dẫn áp dụng phù hợp, thay vì chỉ giới thiệu thiết bị hoặc quy trình.
Trong lĩnh vực thủy sản, Trung tâm Khuyến nông Hà Nội triển khai các mô hình ứng dụng cảm biến theo dõi môi trường nước, sử dụng năng lượng tái tạo và enzyme xử lý nước ao nuôi.
Chất lượng nước có ảnh hưởng trực tiếp đến sự sinh trưởng của thủy sản. Việc ứng dụng thiết bị theo dõi các chỉ số môi trường giúp người nuôi có thêm thông tin để điều chỉnh quá trình chăm sóc, quản lý ao nuôi và xử lý những biến động bất lợi.
Tuy nhiên, thiết bị công nghệ chỉ phát huy tác dụng khi người sử dụng hiểu các thông số và biết cách xử lý phù hợp. Vì vậy, hoạt động chuyển giao cần đi kèm hướng dẫn vận hành, theo dõi và bảo dưỡng thiết bị, giúp nông dân chủ động hơn trong quá trình sản xuất.
Từ mô hình trình diễn đến khả năng nhân rộng
Một trong những yêu cầu quan trọng đối với hoạt động khuyến nông là kết quả của mô hình phải có khả năng áp dụng trong thực tế, phù hợp với điều kiện sản xuất của nhiều hộ dân.
Trong sản xuất chè, mô hình áp dụng tiêu chuẩn VietGAP được Trung tâm Khuyến nông Hà Nội triển khai nhằm hướng dẫn người dân thực hiện quy trình canh tác, chăm sóc, thu hoạch và quản lý chất lượng sản phẩm.
Theo kết quả được Trung tâm công bố trong báo cáo tiến độ năm 2026, mô hình sản xuất chè VietGAP ghi nhận doanh thu từ 33,6 đến 64 triệu đồng/ha/lứa. Đây là doanh thu được báo cáo tại mô hình, không phải lợi nhuận sau khi trừ chi phí hoặc mức thu nhập chung của người trồng chè Hà Nội.
Việc áp dụng tiêu chuẩn VietGAP đòi hỏi người sản xuất tuân thủ quy trình kỹ thuật, quản lý vật tư đầu vào và ghi chép thông tin sản xuất. Những yêu cầu này góp phần nâng cao khả năng kiểm soát chất lượng, tạo điều kiện để sản phẩm tham gia các kênh tiêu thụ có yêu cầu về an toàn thực phẩm.
Từ thực tế triển khai các mô hình, có thể thấy hiệu quả chuyển giao kỹ thuật không chỉ phụ thuộc vào năng suất hay doanh thu trong thời gian thực hiện. Khả năng duy trì sau khi kết thúc hỗ trợ, chi phí đầu tư và mức độ phù hợp với điều kiện từng địa phương cũng là những yếu tố cần được đánh giá.
Đối với người nông dân, quyết định áp dụng một kỹ thuật mới thường gắn với những vấn đề cụ thể như cần đầu tư bao nhiêu vốn, có phải thay đổi phương thức canh tác hay không, việc vận hành có phức tạp và sản phẩm làm ra có tiêu thụ thuận lợi hay không.
Vì vậy, hoạt động khuyến nông cần tiếp tục chú trọng hướng dẫn thực hành, theo dõi kết quả và tổng kết hiệu quả kinh tế của từng mô hình. Những kỹ thuật phù hợp có thể được giới thiệu, chuyển giao rộng hơn, trong khi những hạn chế cần được đánh giá để điều chỉnh.
Bên cạnh đó, vai trò của hợp tác xã có ý nghĩa quan trọng trong quá trình nhân rộng tiến bộ kỹ thuật. Thông qua việc tập hợp các hộ sản xuất, hợp tác xã có thể phối hợp tổ chức tập huấn, sử dụng dịch vụ cơ giới hóa, áp dụng quy trình chung và kết nối với doanh nghiệp tiêu thụ.
Đặc biệt, đối với những công nghệ đòi hỏi đầu tư thiết bị, tổ chức sản xuất theo nhóm hộ hoặc hợp tác xã là một hướng cần được quan tâm nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng máy móc, hạn chế tình trạng đầu tư riêng lẻ nhưng không khai thác hết công suất.
Cùng với chuyển giao kỹ thuật, việc gắn mô hình khuyến nông với nhu cầu thị trường cũng cần được chú trọng. Một mô hình có năng suất cao nhưng sản phẩm khó tiêu thụ sẽ khó duy trì lâu dài. Ngược lại, khi kỹ thuật sản xuất phù hợp với yêu cầu chất lượng và có đầu ra ổn định, người dân sẽ có thêm cơ sở để đầu tư mở rộng.
Trong định hướng tái cơ cấu, hiện đại hóa nông nghiệp Thủ đô, Hà Nội chú trọng phát triển các vùng sản xuất tập trung, ứng dụng công nghệ cao và nông nghiệp tuần hoàn. Hoạt động khuyến nông có vai trò quan trọng trong việc đưa những định hướng này đến với người sản xuất thông qua các mô hình cụ thể.
Đổi mới khuyến nông vì vậy không chỉ là đưa thêm công nghệ vào đồng ruộng, chuồng trại hay ao nuôi, mà còn là lựa chọn kỹ thuật phù hợp, hướng dẫn người dân sử dụng hiệu quả và tạo điều kiện để những mô hình tốt được nhân rộng. Khi tiến bộ kỹ thuật gắn với nhu cầu thực tế và khả năng tiêu thụ sản phẩm, hoạt động khuyến nông sẽ góp phần thiết thực vào việc nâng cao hiệu quả sản xuất, cải thiện thu nhập cho nông dân và phát triển nông nghiệp Thủ đô bền vững./.
