Nhiều trí thức, chuyên gia và doanh nhân kiều bào đã đề xuất các giải pháp chiến lược nhằm giúp Thành phố Hồ Chí Minh bứt phá trong chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo.
UBND Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức Hội nghị “Người Việt Nam ở nước ngoài tiêu biểu đồng hành cùng Thành phố chuyển đổi xanh trong kỷ nguyên số” ngày 6/2. Nhiều trí thức, chuyên gia và doanh nhân kiều bào đã đề xuất các giải pháp chiến lược nhằm giúp Thành phố bứt phá trong chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo.
Cộng đồng người Việt ở nước ngoài là nguồn lực quan trọng
Ông Nguyễn Lộc Hà, Phó Chủ tịch Thường trực UBND Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, năm 2025 đánh dấu một cột mốc lịch sử khi Thành phố hợp nhất địa giới hành chính với tỉnh Bình Dương và tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu, hình thành siêu đô thị tích hợp có diện tích hơn 6.700 km², quy mô dân số trên 14 triệu người. Việc hợp nhất không chỉ mở rộng không gian phát triển mà còn tạo sự cộng hưởng các lợi thế chiến lược, kết nối trung tâm tài chính – dịch vụ – khoa học công nghệ với công nghiệp, logistics và kinh tế biển của khu vực phía Nam, đặt ra những yêu cầu mới về mô hình phát triển và năng lực quản trị.
Trên nền tảng đó, Thành phố đã xác lập mô hình phát triển tổng thể “3 vùng – 1 đặc khu – 3 hành lang – 5 trụ cột” làm khung chiến lược dài hạn cho thu hút đầu tư, phát triển hạ tầng, kinh tế xanh, kinh tế số và đổi mới sáng tạo ở tầm khu vực và quốc tế. Năm 2026, năm đầu tiên triển khai Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Thành phố nhiệm kỳ 2025–2030, Thành phố xác định chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo không chỉ là lựa chọn chiến lược mà còn là con đường phát triển tất yếu để nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.
Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài được xác định là một trong những nguồn lực chiến lược quan trọng của Thành phố. Hiện có hơn 3 triệu người có nguồn gốc từ Thành phố sinh sống tại hơn 130 quốc gia và vùng lãnh thổ; lượng kiều hối chuyển về Thành phố năm 2025 ước đạt khoảng 10,5 tỷ USD. Giá trị lớn nhất của kiều bào không chỉ nằm ở nguồn lực tài chính mà ở tri thức, kinh nghiệm quản trị, công nghệ và khả năng kết nối với các mạng lưới toàn cầu. Thành phố kỳ vọng đội ngũ trí thức, chuyên gia và doanh nhân kiều bào sẽ tiếp tục đồng hành sâu sắc hơn trong tư vấn chính sách, chuyển giao tri thức – công nghệ, kết nối đầu tư và mở rộng thị trường quốc tế.
Ông Nguyễn Đức Huy, Phó Giám đốc Trung tâm Cách mạng công nghiệp 4.0 (C4IR), cho rằng giai đoạn 2025–2026 được xác định là thời kỳ tăng tốc của chuyển đổi kép xanh – số trên phạm vi toàn cầu. Ở lĩnh vực kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn, các công nghệ như IoT, trí tuệ nhân tạo và tự động hóa đang trở thành công cụ quan trọng trong giám sát phát thải, quản lý năng lượng, tối ưu sử dụng tài nguyên và xử lý chất thải theo thời gian thực. Những giải pháp này góp phần hiện thực hóa mục tiêu giảm phát thải, hướng tới Net Zero. Chuyển đổi xanh – số không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà đòi hỏi sự đồng bộ về thể chế, năng lực quản trị, cơ chế thử nghiệm và nhân rộng mô hình, đồng thời bảo đảm an toàn dữ liệu và an ninh mạng.
Thách thức lớn hiện nay không nằm ở việc thiếu công nghệ mà ở việc thiếu các cơ chế kết nối hiệu quả giữa tri thức quốc tế và nhu cầu phát triển trong nước. Do đó, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài với lợi thế về chuyên môn, kinh nghiệm quốc tế và mạng lưới kết nối toàn cầu được xác định là nguồn lực đặc biệt quan trọng.
Ông Nguyễn Đức Huy đề xuất tập trung phát huy vai trò của kiều bào trên bốn phương diện: tham gia tư vấn chính sách và chuyển giao tri thức quản trị hiện đại; kết nối và chuyển giao công nghệ lõi, giải pháp đột phá phục vụ chuyển đổi xanh – số; tham gia hình thành các cơ chế tài chính mới cho khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo; đồng thời hỗ trợ đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.
Hiến kế cho Thành phố vươn lên
Chia sẻ từ góc độ doanh nghiệp và đổi mới sáng tạo, ông Võ Quang Huệ, Chủ tịch FoundryAI Vietnam, Cố vấn cấp cao Tập đoàn Vingroup, nhấn mạnh rằng nguồn lực tri thức của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài không phải là khái niệm trừu tượng, mà là nguồn lực sống, có thể tạo ra tác động thực chất nếu được kết nối và phát huy đúng cách. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Thành phố Hồ Chí Minh đang đảm đương những nhiệm vụ phát triển tiên phong, từ giữ vai trò đầu tàu tăng trưởng của cả nước đến dẫn dắt quá trình chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo.
Bài toán phát triển của Thành phố hiện nay không chỉ là vốn hay hạ tầng, mà trước hết là bài toán về con người, tri thức, công nghệ và năng lực quản trị. Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài là nguồn lực đặc biệt phù hợp với các nhiệm vụ phát triển mới của Thành phố.
Giá trị lớn nhất của kiều bào không chỉ nằm ở kiều hối, mà ở tri thức công nghệ, kinh nghiệm quản trị, hiểu biết về thể chế và chuẩn mực quốc tế, cùng khả năng kết nối Việt Nam nói chung và Thành phố Hồ Chí Minh với các mạng lưới tri thức, doanh nghiệp và chính sách toàn cầu. Thực tiễn cho thấy, khi có “đề bài đủ lớn” và môi trường phù hợp, trí thức kiều bào sẵn sàng đồng hành một cách thực chất, lâu dài.
Thành phố cần chuyển từ cách tiếp cận mang tính sự kiện sang cách tiếp cận hệ thống trong kết nối kiều bào, thông qua việc hình thành các mạng lưới chuyên gia theo lĩnh vực; mời tham gia tư vấn chính sách, đặc biệt trong các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Thành phố nghiên cứu các cơ chế cư trú, làm việc linh hoạt để thu hút, giữ chân và phát huy hiệu quả nguồn lực trí thức người Việt Nam ở nước ngoài, ông Võ Quang Huệ đề xuất.
Ông Eric Nguyễn, nhà sáng lập IECS & ISemi, đại diện Hội chuyên gia người Việt tại Đức, cho rằng chuyển đổi kép xanh – số là yêu cầu sống còn nếu Thành phố Hồ Chí Minh muốn bứt phá khỏi bẫy thu nhập trung bình. Thành phố không thể hài lòng với vai trò trung tâm gia công hay chỉ dừng lại ở chuyển đổi số hành chính, mà cần song song thực hiện chuyển đổi số gắn với nâng cao năng lực kỹ thuật, từ “biết sử dụng” sang “làm chủ và sáng tạo công nghệ”. Nếu thiếu trụ cột làm chủ công nghệ, Thành phố Hồ Chí Minh sẽ tiếp tục là thị trường tiêu thụ công nghệ thay vì trở thành nơi kiến tạo giá trị. Kinh nghiệm của Đức cho thấy, mô hình phát triển không dựa chủ yếu vào các tập đoàn công nghệ tiêu dùng quy mô lớn mà vào hệ thống doanh nghiệp vừa và nhỏ có năng lực cốt lõi về thiết kế, chế tạo chính xác, năng lượng và công nghiệp nền tảng. Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh, phần mềm có thể được tự động hóa, nhưng chiều sâu kỹ thuật và năng lực chế tạo vẫn là “thành trì” bảo vệ sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Ông Eric Nguyễn nêu hai hướng đi chiến lược mà Thành phố có áp dụng để tạo nền tảng vững chắc cho tăng trưởng trong dài hạn. Thứ nhất, xây dựng trung tâm kỹ thuật tinh hoa của Thành phố Hồ Chí Minh theo mô hình hợp tác công – tư, gắn kết nhà nước, doanh nghiệp công nghệ và các trường đại học. Trung tâm này không chỉ góp phần giải quyết tình trạng thiếu hụt nhân lực nghiên cứu – phát triển chất lượng cao mà còn rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và thực tiễn, giúp sinh viên có thể tham gia trực tiếp các dự án công nghệ ngay trong quá trình học tập. Mô hình này đã được chứng minh hiệu quả tại nhiều quốc gia và hoàn toàn có thể thí điểm tại Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh với sự tham gia của mạng lưới chuyên gia người Việt Nam ở nước ngoài. Thứ hai là thí điểm cơ chế chia sẻ và khai thác dữ liệu công phục vụ đổi mới sáng tạo. Hiện nay, dữ liệu đô thị vẫn phân tán theo từng cơ quan, gây lãng phí nguồn lực và hạn chế sự phát triển của doanh nghiệp công nghệ. Việc thiết lập một cơ chế trung gian để quản lý và chia sẻ dữ liệu đã được xử lý an toàn sẽ tạo điều kiện cho doanh nghiệp nghiên cứu, phát triển các giải pháp phục vụ giao thông, y tế, quy hoạch và quản lý đô thị, đồng thời mang lại giá trị gia tăng cho khu vực công.
Theo ông Eric Nguyễn, điều quan trọng không nằm ở các ưu đãi tài chính mà ở việc “cởi trói” về cơ chế thử nghiệm. Khi Thành phố sẵn sàng mở đường, cộng đồng chuyên gia người Việt Nam ở nước ngoài sẵn sàng đóng góp tri thức, kinh nghiệm quản trị và tham gia trực tiếp vào các bài toán lớn của Thành phố, kể cả từ xa. Thay vì những đề án quy mô lớn trên giấy, có thể bắt đầu bằng các chương trình thí điểm nhỏ nhưng chất lượng cao, từ đó từng bước nhân rộng. Với chính sách cởi mở, cách tiếp cận hệ thống và sự đồng hành thực chất của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, Thành phố hoàn toàn có cơ sở để tận dụng hiệu quả nguồn lực trí thức toàn cầu, qua đó vươn lên trở thành đô thị xanh, thông minh và trung tâm đổi mới sáng tạo – kỹ thuật của khu vực trong kỷ nguyên số./.
