Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI: Xử lý nghiêm hành vi làm sai lệch số liệu, tạo điều kiện để người dân giám sát môi trường
Chiều 6/11, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi) và dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường.
Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, chiều 6/11, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi) và dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường.
Phiên thảo luận diễn ra sôi nổi với nhiều ý kiến đóng góp sâu sắc, mang tính thực tiễn cao của các đại biểu Quốc hội nhằm thể chế hóa kịp thời chủ trương của Đảng, tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về môi trường và tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội bền vững.
* Quản lý thống nhất không gian biển, bảo đảm quyền tiếp cận hợp pháp và sinh kế lâu dài của cộng đồng ven biển
Dự thảo Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi) gồm 6 chương, 76 điều, giảm 4 chương và 5 điều so với luật hiện hành năm 2015; xác định quy hoạch không gian biển quốc gia là công cụ trung tâm để phân bổ nguồn lực, điều hòa nhu cầu sử dụng và giải quyết xung đột giữa các ngành, địa phương, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và bảo đảm quyền tiếp cận biển hợp pháp của cộng đồng.
Đánh giá cao nỗ lực hoàn thiện dự thảo luật của cơ quan soạn thảo, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng) đồng tình với quy định lựa chọn nhà đầu tư thống nhất cho toàn bộ dự án gồm cả đất và biển, đồng thời đề nghị bổ sung nguyên tắc xác định cơ chế lựa chọn căn cứ vào tính chất, mục tiêu và cơ cấu sử dụng của dự án, đẩy mạnh cơ chế một cửa liên thông và ưu tiên tái sử dụng chất nạo vét duy tu luồng hàng hải làm vật liệu san lấp khi đáp ứng chuẩn kỹ thuật.
Nhấn mạnh yêu cầu quản lý liên ngành, đại biểu Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) kiến nghị bổ sung nguyên tắc thời hạn phản hồi và công khai tình trạng xử lý bất đồng giữa các cơ quan, bảo đảm có một đầu mối theo dõi xuyên suốt đối với các dự án hạ tầng biển liên tỉnh hoặc năng lượng ngoài khơi, đồng thời quy định rõ trách nhiệm giám sát tác động kéo dài và phương án tháo dỡ công trình, phục hồi môi trường đối với đảo nhân tạo.
Đặt quyền lợi chính đáng của nhân dân làm trọng tâm, đại biểu Lê Hữu Trí (Khánh Hòa) khẳng định biển không chỉ là không gian phát triển kinh tế mà còn là không gian sinh tồn thiết yếu của cộng đồng dân cư ven biển. Đại biểu đề nghị luật hóa cơ chế thực thi quyền tiếp cận biển của người dân thông qua việc xác định rõ lối đi công cộng và bãi tắm công cộng trong các dự án ven biển, lấn biển, đồng thời nhấn mạnh: "Không được biến quyền tiếp cận biển hợp pháp của người dân thành quyền phụ thuộc vào sự cho phép của chủ đầu tư".
Tán thành quan điểm này, đại biểu Triệu Thị Ngọc Diễm (Cần Thơ) kiến nghị bổ sung quy định UBND cấp tỉnh phê duyệt phương án hỗ trợ chuyển đổi sinh kế cho cộng đồng ven biển bị ảnh hưởng trước khi dự án triển khai làm gián đoạn mưu sinh, bảo đảm hỗ trợ phải gắn liền với đào tạo và tạo việc làm thực tế.
Ở khía cạnh sinh thái và an ninh quốc gia, đại biểu Nguyễn Văn Ngọc (Lâm Đồng) đề xuất bổ sung các hiện tượng nắng nóng biển, tẩy trắng san hô diện rộng và sinh vật biển chết hàng loạt vào nhóm sự cố môi trường cần cảnh báo, ứng phó, đồng thời trao thẩm quyền cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm dừng khai thác tại khu vực nhạy cảm và bổ sung nghĩa vụ quản lý dữ liệu trình tự kỹ thuật số đối với nguồn gen biển.
Bàn về hoạt động nghiên cứu khoa học trên biển, đại biểu Nguyễn Thanh Ngân (Khánh Hòa) cho rằng: "Việc chồng lấn về tọa độ địa lý không đồng nghĩa với việc hai hoạt động sẽ triệt tiêu lẫn nhau", từ đó đề xuất cơ chế linh hoạt để các bên đàm phán cùng tồn tại và đề nghị bổ sung nội dung phòng ngừa suy thoái môi trường biển bên cạnh ô nhiễm và hủy hoại hệ sinh thái. Cùng chung mối quan tâm, đại biểu Trần Quang Tâm (Đắk Lắk) đề nghị siết chặt nguyên tắc người gây ô nhiễm hoặc làm suy thoái môi trường biển phải chịu chi phí phục hồi, đồng thời bắt buộc thẩm định trực tiếp các hoạt động nghiên cứu khoa học của nước ngoài ở khu vực đáy biển sâu, tuyệt đối không áp dụng cơ chế chấp thuận mặc nhiên nhằm bảo vệ quốc phòng và an ninh quốc gia.
* Nâng cao hiệu lực quản trị môi trường theo mức độ rủi ro
Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường tập trung chỉnh sửa 79/171 điều, trong đó bổ sung 3 điều mới. Dự thảo luật cắt giảm đối tượng phải thực hiện đánh giá tác động môi trường và giấy phép môi trường, chuyển mạnh sang quản trị dựa trên dữ liệu điện tử và mức độ rủi ro, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, tái chế chất thải và hoàn thiện cơ chế thị trường carbon.
Thảo luận về nguyên tắc kiểm soát ô nhiễm, đại biểu Bùi Văn Dũng (Thanh Hóa) nhấn mạnh yêu cầu gắn trách nhiệm bảo vệ môi trường ngay từ quyết định đầu tư và khẳng định: "Một dự án có thể có lãi, nhưng xã hội vẫn chịu thiệt nếu chi phí ô nhiễm bị chuyển sang người dân và ngân sách". Đại biểu Bùi Văn Dũng (Thanh Hoá), đại biểu Hoàng Ngọc Định (Tuyên Quang) và đại biểu Huỳnh Thị Anh Thảo (Gia Lai) cùng đề nghị không gắn điều kiện hạn chế xả thải với việc nguồn nước vượt khả năng chịu tải ở tất cả các thông số, mà cần quy định chặt chẽ yêu cầu không làm gia tăng tải lượng đối với bất kỳ thông số ô nhiễm nào đã quá tải.
Về công trình xử lý chất thải, đại biểu Hoàng Ngọc Định và đại biểu Huỳnh Thị Anh Thảo đề nghị giữ nghĩa vụ kiểm chứng hiệu quả kỹ thuật xử lý trước khi vận hành chính thức đối với các dự án có rủi ro cao để bảo vệ an toàn nguồn nước sinh hoạt hạ lưu.
Về cơ chế ứng phó sự cố môi trường liên tỉnh và giao dịch carbon, đại biểu Thái Quỳnh Mai Dung (Phú Thọ) đề nghị luật hóa thẩm quyền điều phối của Bộ Nông nghiệp và Môi trường đối với sự cố xảy ra trên địa bàn từ hai tỉnh trở lên, quy định nghĩa vụ thông báo khẩn cấp cho các tỉnh giáp ranh, hạ nguồn trong thời hạn không quá 24 giờ và thực hiện chia sẻ dữ liệu quan trắc tự động theo thời gian thực.
Liên quan đến thị trường carbon, đại biểu Thạch Phước Bình (Vĩnh Long) đề nghị nâng lên cấp luật thẩm quyền chấp thuận chuyển giao quốc tế kết quả giảm phát thải, xác định rõ quyền sở hữu tín chỉ carbon dựa trên nguồn lực đầu tư, tài sản công và bảo đảm nguyên tắc phân chia lợi ích công khai, hài hòa cho cộng đồng trực tiếp tham gia bảo vệ rừng.
Nêu giải pháp nâng cao hiệu quả phân loại rác thải sinh hoạt, đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc (Thành phố Hồ Chí Minh) yêu cầu phải có cơ chế bảo vệ thành quả phân loại rác của người dân trong suốt quá trình thu gom, vận chuyển đến nơi xử lý, đồng thời nhấn mạnh: "Chúng ta phải bỏ tư duy nghiệm thu chỉ dựa trên số tấn rác chở đi".
Đại biểu Sùng A Lềnh (Lào Cai) và đại biểu Huỳnh Thị Anh Thảo cùng kiến nghị quy định trách nhiệm đơn vị thu gom không được trộn lẫn rác đã phân loại và có phương án xử lý rác tồn đọng tránh gây ô nhiễm khu dân cư.
Đại biểu Trần Nhật Minh (Nghệ An) nhấn mạnh, bảo vệ môi trường là trách nhiệm chung của toàn xã hội, đề nghị quy định bắt buộc đổ chất thải xây dựng tại địa điểm do UBND cấp tỉnh bố trí và giao UBND cấp xã thu gom rác tái chế.
Báo cáo giải trình, tiếp thu ý kiến thảo luận của các đại biểu Quốc hội tại tổ và hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng trân trọng cảm ơn các ý kiến xác đáng của các đại biểu Quốc hội nhằm hoàn thiện nội dung các dự thảo luật trước khi trình Quốc hội xem xét thông qua.
Làm rõ nhóm vấn đề về phân định thẩm quyền và đơn giản hóa thủ tục hành chính, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho biết, dự thảo luật đã rà soát, làm rõ cơ chế phối hợp giữa các địa phương trong quá trình thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường, cấp phép môi trường đối với dự án liên tỉnh; đồng thời xác định rõ vai trò điều phối trung ương thông qua quy hoạch, kế hoạch quản lý chất lượng môi trường nước và không khí nhằm kiểm soát chặt chẽ các nguồn thải lớn có tính chất liên vùng.
Về cơ chế bảo đảm độ chính xác và tính toàn vẹn của dữ liệu quan trắc môi trường, dự thảo luật đã bổ sung các quy định nghiêm cấm hành vi can thiệp làm sai lệch thông tin hoặc cố ý ngắt kết nối dữ liệu, đồng thời ràng buộc trách nhiệm trực tiếp của chủ dự án và các cơ sở trong việc vận hành hệ thống dữ liệu liên tục có thể truy xuất.
Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh: "Các tổ chức cung cấp dịch vụ quan trắc phải đáp ứng các tiêu chuẩn và năng lực phù hợp; xây dựng hệ thống thông tin, dữ liệu môi trường quốc gia thống nhất, liên thông; tăng cường hậu kiểm, xử lý nghiêm hành vi làm sai lệch số liệu, đồng thời tạo điều kiện để người dân cùng tham gia giám sát".
Liên quan đến lĩnh vực ứng phó biến đổi khí hậu và thị trường carbon, đại diện Chính phủ nêu rõ dự thảo luật đã rà soát hoàn thiện quy trình kiểm kê khí nhà kính nhằm giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp; bổ sung quy định làm rõ quyền hưởng lợi và cơ chế chia sẻ lợi ích với cộng đồng trực tiếp tham gia bảo vệ, phát triển rừng và bảo tồn hệ sinh thái. Đối với việc trao đổi tín chỉ carbon quốc tế, dự thảo luật quy định cụ thể nguyên tắc, điều kiện trao đổi, tỷ lệ chuyển giao và lượng tín chỉ tối thiểu giữ lại để bảo đảm thực hiện mục tiêu đóng góp do quốc gia tự quyết định, ngăn ngừa tình trạng tính trùng và bảo vệ tính toàn vẹn của môi trường./.
