Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI: Bảo đảm tính chủ động của địa phương trong phân bổ và sử dụng ngân sách
Cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tổng hợp, nghiên cứu, tiếp thu đầy đủ ý kiến để hoàn thiện dự thảo Luật, trên cơ sở các nguyên tắc: kịp thời thể chế hóa chủ trương của Đảng; bảo đảm mọi khoản chi, chương trình, dự án sử dụng ngân sách nhà nước.
Tiếp tục chương trình Kỳ họp, chiều 5/11, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất).
Tại phiên họp, nhiều nội dung của dự thảo Luật đã được các đại biểu Quốc hội quan tâm cho ý kiến, như: về tích hợp kế hoạch đầu tư công vào kế hoạch tài chính 5 năm và dự toán ngân sách hằng năm; thẩm quyền quyết định, giao và điều chỉnh danh mục, mức chi đầu tư công của các cơ quan; về phân chia nguồn thu giữa trung ương và địa phương, phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa cấp tỉnh và cấp xã; điều kiện bố trí kinh phí từ nguồn chi đầu tư phát triển hoặc chi thường xuyên, đảm bảo phù hợp với nội dung mục đích chi và yêu cầu quản lý; về phân loại dự án, thẩm định nguồn vốn, khả năng cân đối vốn và đánh giá hiệu quả đầu tư…
Cho rằng dự thảo Luật cần thể chế hóa đầy đủ hơn chủ trương của Đảng về bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương và tính chủ động của ngân sách địa phương, theo đại biểu Hoàng Quang Hàm (Tây Ninh), dự thảo mới dừng ở việc quy định nguyên tắc "ngân sách trung ương giữ vai trò chủ đạo", chưa có chỉ tiêu định lượng làm cơ sở đo lường, giám sát việc thực hiện. Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung quy định về tỷ trọng thu ngân sách trung ương trong tổng thu ngân sách nhà nước và tỷ trọng chi ngân sách trung ương trong tổng chi ngân sách nhà nước khi trình, phê duyệt kế hoạch tài chính 5 năm.
Bên cạnh đó, dự thảo quy định tỷ lệ phân chia nguồn thu được ổn định lâu dài nhằm tạo điều kiện để ngân sách địa phương chủ động, nhưng chưa làm rõ khái niệm ổn định lâu dài cũng như những nguồn thu được giữ ổn định. Đại biểu tỉnh Tây Ninh đánh giá, việc Báo cáo số 914 của Bộ Tài chính giải trình, tiếp thu nội dung này theo hướng kế thừa luật hiện hành và thực hiện thông qua cơ chế định mức phân bổ ngân sách 5 năm vẫn chưa thể hiện cụ thể chủ trương của Đảng. Do đó, cần bổ sung quy định về thời kỳ ổn định ngân sách, đồng thời luật hóa việc giữ ổn định tỷ lệ phân chia nguồn thu và số bổ sung cân đối ngân sách trong thời kỳ kế hoạch 5 năm, chỉ điều chỉnh khi được Quốc hội quyết định.
Cùng quan điểm, đại biểu Tô Ái Vang (Cần Thơ) cho rằng, dự thảo Luật chưa thể chế hóa đầy đủ chủ trương của Đảng về bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương và tính chủ động của ngân sách địa phương. Theo đại biểu Tô Ái Vang, dự thảo mới quy định nguyên tắc ngân sách trung ương giữ vai trò chủ đạo, nhưng chưa có chỉ tiêu định lượng làm cơ sở thực hiện và giám sát. Vì vậy, cần bổ sung quy định về tỷ trọng thu ngân sách trung ương trong tổng thu ngân sách nhà nước và tỷ trọng chi ngân sách trung ương trong tổng chi ngân sách nhà nước khi trình, phê duyệt kế hoạch tài chính 5 năm. Đại biểu Tô Ái Vang cho biết, Báo cáo số 914 đã thừa nhận sự cần thiết của các chỉ tiêu này và cam kết sẽ báo cáo cùng với kế hoạch tài chính 5 năm, song đại biểu đề nghị nội dung này cần được luật hóa để bảo đảm tính ổn định và thống nhất trong thực hiện.
Bên cạnh đó, dự thảo Luật quy định tỷ lệ phân chia nguồn thu được ổn định lâu dài nhằm tạo điều kiện cho ngân sách địa phương chủ động, nhưng chưa làm rõ khái niệm ổn định lâu dài cũng như những nguồn thu được giữ ổn định. Theo đại biểu, giải trình tại Báo cáo số 914 về việc kế thừa luật hiện hành và áp dụng cơ chế định mức phân bổ ngân sách 5 năm vẫn chưa cụ thể hóa đầy đủ chủ trương của Đảng. Đại biểu thành phố Cần Thơ đề nghị bổ sung khái niệm thời kỳ ổn định ngân sách, đồng thời luật hóa quy định tỷ lệ phân chia nguồn thu và số bổ sung cân đối ngân sách được giữ ổn định trong thời kỳ kế hoạch 5 năm, chỉ điều chỉnh khi Quốc hội quyết định.
Bày tỏ sự trăn trở trước những vụ án liên quan đến ngân sách, tài sản công và đầu tư công gần đây, đại biểu Bùi Văn Dũng (Thanh Hóa) nêu thực tế, có những cán bộ từng được đào tạo cơ bản, có kinh nghiệm, nhưng khi đảm nhận trách nhiệm quản lý ngân sách, quyết định đầu tư lại để xảy ra vi phạm, phải chịu trách nhiệm hình sự. Đại biểu tỉnh Thanh Hóa cho rằng phải làm rõ căn cứ, giới hạn thẩm quyền và trách nhiệm xử lý khi điều kiện thực hiện thay đổi, giúp chính quyền các cấp chủ động làm đúng và phòng ngừa sai phạm.
Đại biểu tán thành việc hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công, cách thiết kế dự thảo gắn danh mục, mức chi đầu tư công với kế hoạch tài chính 5 năm, tích hợp kế hoạch đầu tư công hằng năm vào dự toán ngân sách sẽ giúp xem xét đồng thời nhu cầu đầu tư và khả năng cân đối vốn, giảm trùng lặp hồ sơ, tạo cơ sở giám sát xuyên suốt quá trình phân bổ và sử dụng ngân sách.
Đại biểu Bùi Văn Dũng cho rằng cần xác định rõ phần nguồn lực còn có thể dành cho dự án mới. Cụ thể, Điều 47 đã quy định khung cân đối ngân sách; khoản 2 Điều 49 đã xác định thứ tự ưu tiên bố trí chi đầu tư công 5 năm; đại biểu đề nghị tại điểm g khoản 1 và điểm g khoản 2 Điều 47, báo cáo kế hoạch tài chính phải tách rõ nghĩa vụ thanh toán đã phát sinh, vốn còn phải bố trí cho dự án chuyển tiếp và kinh phí vận hành công trình dự kiến đưa vào sử dụng, từ đó xác định phần ngân sách còn dành được cho nhiệm vụ mới, bảo đảm không tính trùng. Ngoài ra, Điều 78 đã yêu cầu xác định chi phí vận hành trong các báo cáo thuộc phạm vi điều này, đại biểu đề nghị tổng hợp thông tin đó vào khung cân đối để cơ quan quyết định có sự nhìn nhận đầy đủ về nghĩa vụ ngân sách.
Phát biểu giải trình tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cảm ơn ý kiến đóng góp của các đại biểu Quốc hội, đồng thời khẳng định, Cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tổng hợp, nghiên cứu, tiếp thu đầy đủ ý kiến để hoàn thiện dự thảo Luật, trên cơ sở các nguyên tắc: kịp thời thể chế hóa chủ trương của Đảng; bảo đảm mọi khoản chi, chương trình, dự án sử dụng ngân sách nhà nước được đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính, bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương và tính chủ động của ngân sách địa phương...
Liên quan đến công tác xây dựng dự toán, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, một trong những nguyên nhân khiến dự toán chưa sát thực tế là công tác phân tích, dự báo chưa theo kịp diễn biến kinh tế. Bộ Tài chính đã yêu cầu cơ quan thuế, hải quan địa phương chịu trách nhiệm về số liệu dự toán, không để hụt thu, phân tán hoặc giấu nguồn thu.../.
