Việc chủ động nắm bắt công nghệ số và khoa học kỹ thuật đã và đang mở ra tư duy làm nghề hoàn toàn mới cho các cơ sở sản xuất tại làng nghề trầm hương truyền thống Quỳ Châu giúp người dân không còn vất vả như trước.
Từ bao đời nay, hương trầm Quỳ Châu đã trở thành nét văn hóa, một thương hiệu nổi tiếng của tỉnh Nghệ An. Những ngày này, làng nghề lại hối hả vào vụ Tết. Thế nhưng, không còn cảnh buôn bán nhỏ lẻ, thủ công hay vận chuyển vất vả như trước, việc chủ động nắm bắt công nghệ số và khoa học kỹ thuật đã và đang mở ra tư duy làm nghề hoàn toàn mới cho các cơ sở sản xuất nơi đây.
* Hương trầm mở rộng thị trường trên không gian số
Vào những ngày này, nhịp sống tại làng nghề trầm hương truyền thống Quỳ Châu như được “nhấn nút” tăng tốc. Khắp các ngả đường, đâu đâu cũng bắt gặp sắc đỏ rực rỡ của chân nhang, sắc nâu vàng của bột trầm và mùi thơm đặc trưng lan tỏa trong không khí. Hàng chục cơ sở sản xuất lớn nhỏ đang chạy đua với thời gian kịp cung ứng sản phẩm cho thị trường Tết Nguyên đán.
Bức tranh làng nghề truyền thống đã mang một sắc thái khác. Nhịp sản xuất, kinh doanh vẫn hối hả, tất bật nhưng phương thức vận hành đã có nhiều đổi thay. Những công việc bốc xếp hàng hóa thủ công nặng nhọc dần được thay thế, cảnh thương lượng, trả giá ồn ào giữa chủ xe và thương lái tại sân xưởng cũng không còn phổ biến. Các làng nghề truyền thống vùng cao đang từng bước khoác lên mình diện mạo mới, hiện đại và chuyên nghiệp hơn. Sức mạnh của khoa học kỹ thuật và đặc biệt là dòng chảy của công nghệ số đang tạo nên một cuộc cách mạng ở những bản làng miền núi này.
Sự dịch chuyển từ phương thức kinh doanh truyền thống sang môi trường số hóa tại Quỳ Châu bắt đầu từ sự thay đổi tư duy của những người thợ làm nghề nhạy bén. Họ nhận ra rằng, công nghệ không phải là điều gì quá xa xôi mà chính là chiếc chìa khóa để giải quyết bài toán chi phí và khoảng cách địa lý - hai rào cản lớn nhất của vùng cao.
Tại cơ sở sản xuất hương trầm Hà Loan ở thôn Tân Lạc, xã Quỳ Châu, không gian làm việc của anh Đậu Công Hà giờ đây không còn những cuốn sổ dày ghi chép bằng tay. Thay vào đó là chiếc máy tính và điện thoại thông minh liên tục báo tin nhắn đơn hàng mới. Xung quanh xưởng, xe tải thùng lớn lùi thẳng vào sân bốc xếp hàng. Quy trình diễn ra nhanh chóng, gọn nhẹ mà không cần chủ hàng phải vất vả như trước.
Trò chuyện với chúng tôi, anh Đậu Công Hà, chủ cơ sở sản xuất hương trầm Hà Loan phấn khởi chia sẻ, công nghệ giúp việc buôn bán rất thuận lợi, các giao dịch chủ yếu qua mạng xã hội, điện thoại, chứ không phải đi đến tận nơi như trước. Trước đây, muốn đưa hàng về Vinh phải thuê xe, có thêm người đi theo, rải hàng cho đại lý. Nhưng bây giờ, những công đoạn đó được cắt giảm, tiết kiệm rất lớn chi phí cho cơ sở.
Sự linh hoạt và tối ưu hóa quy trình bằng công nghệ đã mang lại những con số biết nói. Mỗi năm, cơ sở của anh Hà cung ứng ra thị trường khoảng 5 triệu nén hương chất lượng cao. Nhờ cắt giảm chi phí nhân công vận chuyển và các khâu trung gian không cần thiết, hiệu quả kinh tế tăng lên rõ rệt. Với tổng thu nhập đạt từ 2,5 - 3 tỷ đồng mỗi năm, cơ sở không chỉ làm giàu cho gia đình mà còn tạo việc làm thường xuyên cho 10 lao động địa phương. Riêng dịp cao điểm cận Tết, cơ sở tạo thu nhập thời vụ cho khoảng 40 lao động, góp phần ổn định an sinh xã hội tại thôn Tân Lạc.
Trong làn sóng chuyển đổi số tại Quỳ Châu, những người trẻ làm nghề hương trầm đang mở ra hướng phát triển mới cho sản phẩm truyền thống. Với tư duy năng động và khả năng tiếp cận công nghệ, họ từng bước đưa hương trầm lên các sàn thương mại điện tử, mở rộng thị trường và kết nối trực tiếp với người tiêu dùng trên cả nước.
Tại cơ sở sản xuất hương trầm Thiết Hợi (xã Quỳ Châu), chị Quàng Thị Phương Thúy cùng cộng sự trẻ đang tỉ mỉ chuẩn bị các thiết bị đèn chiếu, chân đế thực hiện một phiên phát sóng trực tiếp (livestream) giới thiệu sản phẩm. Trên các nền tảng như Shopee, TikTok Shop, gian hàng của cơ sở được thiết kế bắt mắt với đầy đủ thông tin minh bạch về giá, thành phần và các chứng nhận chất lượng.
Chị Thúy cho biết, chúng tôi đã tham gia các sàn thương mại điện tử như, Tiktok và Shopee để tăng lượng nhận diện thương hiệu cũng như tìm kiếm khách hàng.
Song song với đổi mới phương thức kinh doanh, ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất cũng được các cơ sở làm hương trầm chú trọng. Hệ thống máy móc được đầu tư, qua đó, nâng cao chất lượng, năng suất, giúp cơ sở đáp ứng kịp thời các đơn hàng số lượng lớn trên không gian mạng. Hiện cơ sở của chị Thúy đang tạo việc làm cho từ 10 - 20 lao động thời vụ với mức thu nhập ổn định 7 triệu đồng/tháng - một con số đáng mơ ước đối với lao động miền núi.
* Chuẩn hóa sản xuất, tạo đà phát triển bền vững
Tính đến thời điểm hiện tại, xã Quỳ Châu đã phát triển được trên 45 cơ sở sản xuất hương trầm lớn nhỏ, trong đó, có 6 cơ sở có sản phẩm được công nhận đạt chuẩn OCOP. Nghề làm hương trầm thực sự trở thành ngành nghề kinh tế mũi nhọn mang lại việc làm, thu nhập ổn định cho đồng bào nơi đây.
Mặc dù vậy, hành trình "bắt sóng" công nghệ số của một làng nghề miền núi không chỉ toàn “màu hồng”. Thực tế cho thấy, bà con vẫn còn gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận công nghệ số do trình độ kỹ thuật chưa đồng đều. Thêm vào đó, vùng nguyên liệu rễ cây hương bài có lúc còn khan hiếm, phải nhập từ địa phương khác cùng áp lực về nguồn lao động mang tính thời vụ cận Tết vẫn là những bài toán cần giải quyết.
Để tháo gỡ những nút thắt này, chính quyền địa phương chủ động vào cuộc quyết liệt với những bước đi chiến lược và dài hạn. Ông Lữ Văn Sơn, Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Quỳ Châu cho biết, thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, địa phương chú trọng hỗ trợ các cơ sở xây dựng thương hiệu, hoàn thiện sản phẩm OCOP và phát triển các kênh giới thiệu, tiêu thụ sản phẩm trên môi trường số.
Thời gian tới, xã tiếp tục hỗ trợ các cơ sở xây dựng thương hiệu trên các sàn thương mại điện tử, mở rộng khả năng tiếp cận khách hàng trong và ngoài tỉnh, từng bước nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm hương trầm trên thị trường.
Để tháo gỡ khó khăn về nguồn nguyên liệu, xã Quỳ Châu đã quy hoạch hơn 13 ha chuyên canh trồng cây hương bài. Đây là bước đi quan trọng giúp các cơ sở sản xuất tự chủ nguồn nguyên liệu sạch tại chỗ, giữ vững cam kết sản phẩm 100% tự nhiên từ lùng, nứa, hương bài, quế, mía... không sử dụng hóa chất độc hại, bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.
Từ những đổi thay trong tư duy sản xuất, kinh doanh của người dân đến sự đồng hành của chính quyền địa phương, nghề làm hương trầm Quỳ Châu đang từng bước thích ứng với xu hướng phát triển mới. Việc ứng dụng khoa học kỹ thuật và công nghệ số không chỉ giúp mở rộng thị trường, nâng cao hiệu quả kinh tế mà còn tạo thêm cơ hội để nghề truyền thống được duy trì, phát triển bền vững. Những nén hương mang hương vị đặc trưng của núi rừng xứ Nghệ vì thế có thêm cơ hội đến với người tiêu dùng trên khắp cả nước./.
