Hiện bình quân mỗi ngày có khoảng 12.000 - 12.500 lượt người xuất nhập cảnh và khoảng 1.800 phương tiện vận chuyển hàng hóa xuất nhập khẩu.
Với 231,74 km đường biên giới tiếp giáp Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây (Trung Quốc), Lạng Sơn có hệ thống cửa khẩu, lối thông quan quan trọng trên tuyến biên giới Việt Nam - Trung Quốc. Hơn 10 năm triển khai Nghị định số 112/2014/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý cửa khẩu biên giới đất liền, công tác quản lý, điều hành hoạt động cửa khẩu trên địa bàn tỉnh từng bước đi vào nền nếp, tạo thuận lợi cho xuất nhập cảnh xuất nhập khẩu, đồng thời đặt nền tảng cho quá trình chuyển đổi số và xây dựng cửa khẩu thông minh.
Theo UBND tỉnh Lạng Sơn, toàn tỉnh hiện có 2 cửa khẩu quốc tế là Hữu Nghị và Ga Đồng Đăng; 1 cửa khẩu song phương Chi Ma; 7 cửa khẩu phụ; 2 lối thông quan Tân Thanh, Cốc Nam và 2 đường chuyên dụng vận chuyển hàng hóa thuộc cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị. Trong đó, hoạt động xuất nhập cảnh, xuất nhập khẩu hiện được duy trì tại 5 cửa khẩu, lối thông quan gồm Hữu Nghị, Ga Đồng Đăng, Chi Ma, Tân Thanh và Cốc Nam.
Tại các cửa khẩu, lực lượng Bộ đội Biên phòng chủ trì thực hiện thủ tục, kiểm tra, kiểm soát, giám sát xuất nhập cảnh đối với người, phương tiện; phối hợp với Hải quan kiểm tra, giám sát hàng hóa xuất nhập khẩu. Các lực lượng đồng thời thực hiện phân luồng, điều tiết phương tiện từ xa, góp phần hạn chế ùn ứ, nhất là trong những thời điểm lượng hàng hóa nông sản tăng cao. Hiện bình quân mỗi ngày có khoảng 12.000 - 12.500 lượt người xuất nhập cảnh và khoảng 1.800 phương tiện vận chuyển hàng hóa xuất nhập khẩu.
Cùng với kiểm soát chặt chẽ, Lạng Sơn đang đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số. Trong đó là duy trì triển khai vận hành nền tảng cửa khẩu số tại cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị và lối thông quan Tân Thanh. Ngoài ra, lực lượng Hải quan triển khai hiệu quả phần mềm “Quản lý phương tiện xuyên biên giới” tại các cửa khẩu đã cho phép doanh nghiệp kê khai trực tiếp hoặc trực tuyến trước khi phương tiện chở hàng hóa đến cửa khẩu…. Giải pháp trên đã góp phần giảm thời gian thực hiện thủ tục, nâng cao năng lực phục vụ và hiệu quả thông quan.
Đặc biệt, Lạng Sơn đang tập trung triển khai Đề án thí điểm xây dựng cửa khẩu thông minh theo Quyết định số 865/QĐ-TTg. Ba dự án đầu tư công gồm mở rộng đường chuyên dụng vận chuyển hàng hóa khu vực mốc 1088/2-1089 từ 4 lên 8 làn xe; mở rộng đường chuyên dụng khu vực mốc 1119-1120 từ 6 lên 14 làn xe và xây dựng nhà làm việc liên ngành tại khu vực mốc 1088/2-1089; Hai dự án sử dụng vốn ngoài ngân sách cũng đang được các đơn vị hoàn thiện thủ tục.
Đối với hoạt động xuất khẩu nông sản, lực lượng chức năng tại cửa khẩu tiếp tục duy trì “luồng xanh” thông quan nhanh, ưu tiên các mặt hàng nông sản, trái cây tươi và hàng dễ hư hỏng; phối hợp phân luồng, điều tiết phương tiện, ưu tiên thủ tục nhằm rút ngắn thời gian chờ, hạn chế hư hỏng hàng hóa và nâng cao hiệu suất thông quan.
Dù vậy, quá trình thực hiện Nghị định số 112/2014/NĐ-CP tại Lạng Sơn vẫn còn một số khó khăn. Một số cửa khẩu phụ, lối mở có lưu lượng hàng hóa thấp, tạm dừng hoạt động từ thời điểm dịch COVID-19 đến nay; trong khi hàng hóa, phương tiện ngày càng tập trung tại các cửa khẩu trọng điểm, nhất là Hữu Nghị. Điều này đặt ra yêu cầu rà soát, tổ chức lại mạng lưới cửa khẩu phụ, lối mở phù hợp với nhu cầu giao thương thực tế.
Đáng chú ý, việc xây dựng cửa khẩu thông minh đang gặp một số vướng mắc về kết nối, chia sẻ dữ liệu xuyên biên giới, cơ sở pháp lý đối với phương tiện tự hành AGV, IGV và điều kiện hạ tầng kỹ thuật.
Về nguồn lực, Lạng Sơn còn thiếu khoảng 577 tỷ đồng vốn ngân sách Trung ương giai đoạn 2026-2030 để thực hiện 03 dự án hạ tầng thiết yếu thuộc giai đoạn 1 của Đề án thí điểm xây dựng cửa khẩu thông minh. Việc thiếu vốn và một số dự án chưa hoàn thành theo tiến độ sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng vận hành thử nghiệm đồng bộ.
Trước thực tế này, thời gian tới Lạng Sơn xác định tiếp tục hoàn thiện quy hoạch hệ thống cửa khẩu; ưu tiên đầu tư hạ tầng giao thông, bến bãi, nhà kiểm soát liên hợp tại các cửa khẩu trọng điểm; mở rộng chuyển đổi số; đẩy nhanh các nhiệm vụ thuộc Đề án cửa khẩu thông minh; tăng cường phối hợp giữa Biên phòng, Hải quan, Công an, Kiểm dịch và các lực lượng liên quan.
Tỉnh đồng thời tiếp tục hoàn thiện thủ tục nâng cấp cửa khẩu song phương Chi Ma lên cửa khẩu quốc tế; rà soát, tổ chức lại các cửa khẩu phụ, lối mở theo hướng phù hợp với thực tiễn, phát huy hiệu quả hoạt động và góp phần nâng cao đời sống nhân dân khu vực biên giới.
Ông Đoàn Thanh Sơn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lạng Sơn cho biết, Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh luôn xác định công tác quản lý, xây dựng và phát triển cửa khẩu là nhiệm vụ quan trọng, gắn chặt yêu cầu bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới với phát triển kinh tế cửa khẩu, tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu và giao thương qua biên giới.
Để giải quyết những khó khăn vướng mắc, lãnh đạo tỉnh Lạng Sơn mong muốn Trung ương sớm sửa đổi Nghị định số 112/2014/NĐ CP để phù hợp với các quy định pháp luật hiện hành; nghiên cứu ban hành khung pháp lý, tiêu chuẩn kỹ thuật đối với phương tiện tự hành AGV, IGV, an ninh mạng, kết nối dữ liệu số xuyên biên giới. Đồng thời, quan tâm bố trí bổ sung nguồn vốn ngân sách để hoàn thiện 3 dự án hạ tầng thiết yếu thuộc Đề án thí điểm xây dựng cửa khẩu thông minh theo Quyết định số 865 của Thủ tướng Chính phủ.
Lãnh đạo tỉnh Lạng Sơn khẳng định, Lạng Sơn sẽ tiếp tục rà soát các nhiệm vụ, đẩy nhanh tiến độ đầu tư hạ tầng cửa khẩu, nâng cao hiệu quả phối hợp liên ngành, thúc đẩy chuyển đổi số và chủ động phối hợp với phía Quảng Tây tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc phát sinh…
Trong giai đoạn phát triển mới, việc hoàn thiện thể chế, hạ tầng và nền tảng số được xem là những yếu tố then chốt để Lạng Sơn nâng cao năng lực thông quan, từng bước hiện thực hóa mô hình cửa khẩu thông minh và phát huy hơn nữa vai trò cửa ngõ giao thương giữa Việt Nam với Trung Quốc và khu vực ASEAN./.
