Nghị quyết 80-NQ/TW: Khơi dậy sức mạnh nội sinh phát triển văn hóa - Hướng tới nguồn lực văn hóa chất lượng cao
Một trong những giải pháp đột phá đang được Thành phố triển khai là xây dựng mô hình liên kết chặt chẽ “Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp”. Đây là kiềng ba chân giúp "giải bài toán" từ đào tạo đến đầu ra cho sản phẩm văn hóa.
Đối với một đô thị đặc thù như Thành phố Hồ Chí Minh, bài toán đào tạo, thu hút và trọng dụng nhân tài văn hóa nghệ thuật không chỉ dừng lại ở các chính sách đãi ngộ đơn thuần, mà phải là một cuộc cách mạng về tư duy quản trị nguồn nhân lực. Chỉ khi xây dựng được đội ngũ văn nghệ sĩ, trí thức có tâm, có tầm và khả năng hội nhập quốc tế sâu rộng, Thành phố mới có thể thực sự biến các giá trị văn hóa thành “hạt nhân” dẫn dắt sự bứt phá trong kỷ nguyên mới.
*Xây dựng đội ngũ nghệ sỹ đủ tầm
Thành phố Hồ Chí Minh, với vị thế là trung tâm giao thoa văn hóa lớn nhất cả nước, đang đứng trước một cuộc cạnh tranh nhân lực khốc liệt trong bối cảnh toàn cầu hóa. Đây không chỉ là cuộc cạnh tranh về số lượng, mà là cuộc đua về chất lượng và khả năng thích ứng của đội ngũ văn nghệ sĩ trước sự bùng nổ của các giá trị văn hóa xuyên quốc gia. Thực tiễn này đặt ra đòi hỏi cấp thiết về một thế hệ nghệ sĩ đa năng, những người không chỉ tinh thông nghiệp vụ nghệ thuật cốt lõi mà còn phải làm chủ được công nghệ hiện đại và có tư duy nhạy bén về thị trường kinh tế sáng tạo.
Nhìn nhận về vấn đề này, Nghệ sĩ ưu tú Lê Nguyên Đạt, Bí thư Đảng ủy trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Thành phố Hồ Chí Minh, chia sẻ: “Trong dòng chảy cạnh tranh toàn cầu, văn hóa chính là “hộ chiếu” để định vị hình ảnh dân tộc. Do đó, việc xây dựng đội ngũ nhân lực có khả năng tạo ra những tác phẩm mang hơi thở đương đại nhưng đậm tính dân tộc là yêu cầu sống còn. Nghệ sĩ ngày nay không thể chỉ đứng trên sân khấu truyền thống với tư duy cũ, mà phải chủ động dấn thân, tiên phong thử nghiệm những phương thức biểu đạt mới để tiếp cận khán giả trẻ".
Cho rằng áp lực cạnh tranh từ các trào lưu giải trí quốc tế là điều tất yếu, Nghệ sĩ ưu tú Lê Nguyên Đạt nhìn nhận đây chính là động lực để giới văn nghệ sĩ tự làm mới mình. Những thử nghiệm táo bạo như kết hợp cải lương với Rap, hay việc thay đổi tiết tấu sân khấu, ứng dụng công nghệ ánh sáng, kỹ thuật hiện đại chính là nỗ lực để kéo gần khoảng cách với công chúng trẻ, giúp di sản không bị đứt gãy trong dòng chảy thời đại.
Cùng với những nỗ lực của các cá nhân vẫn còn đó những trăn trở về sự bền vững của đội ngũ văn nghệ sỹ hiện nay. Nghệ sĩ nhân dân Tấn Giao (Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang) thẳng thắn chỉ ra một thực tế nghiệt ngã: Áp lực cơm áo gạo tiền và sự thiếu hụt các chính sách đãi ngộ tương xứng đã khiến không ít nghệ sĩ tâm huyết phải dứt áo rời bỏ sân khấu. Khi “đầu vào” nguồn lực văn hóa chất lượng cao của các ngành nghệ thuật truyền thống ngày càng khan hiếm, “đầu ra” lại bấp bênh, nguồn lực hậu duệ đang trở nên mỏng manh hơn bao giờ hết.
Nguồn nhân lực văn hóa chất lượng cao chính là “hạt nhân” để Thành phố Hồ Chí Minh biến các giá trị di sản thành sức mạnh mềm. Trong cuộc cạnh tranh toàn cầu, nếu chúng ta khơi thông được mạch nguồn nhân lực, văn hóa Thành phố không chỉ dừng lại ở việc bảo tồn mà sẽ thực sự bứt phá, đóng góp xứng đáng vào bản sắc và vị thế của một Việt Nam hùng cường trên trường quốc tế.
Phân tích về điểm nghẽn và giải pháp cho nguồn nhân lực, Nghệ sĩ nhân dân Trần Ngọc Giàu, Chủ tịch Hội Sân khấu Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, một trong những rào cản lớn nhất hiện nay là cơ chế quản lý các đơn vị nghệ thuật công lập còn nặng tính hành chính, chưa tạo được sự linh hoạt để giữ chân nhân tài. Để Nghị quyết 80 thực sự đi vào đời sống, Thành phố cần những “cú hích” mạnh mẽ hơn về kinh phí đặt hàng tác phẩm và đổi mới phương thức đầu tư.
“Chúng ta cần những cơ chế cho phép nghệ sĩ được sống bằng nghề một cách kiêu hãnh. Đầu tư cho văn hóa phải được nhìn nhận là đầu tư cho nền tảng tinh thần, không thể cân đo đong đếm bằng lợi nhuận kinh tế thuần túy trong ngắn hạn”, Nghệ sĩ nhân dân Trần Ngọc Giàu nhấn mạnh.
*Cơ chế vượt trội – “đất lành” cho nhân tài
Nghị quyết 260/2025/QH15 của Quốc hội (Nghị quyết 98/2023/QH15 sửa đổi) cùng với Nghị quyết 80-NQ/TW đã mở ra “cánh cửa” cho phép Thành phố chủ động hơn trong việc đầu tư cho con người trong lĩnh vực văn hóa. Trong đó, các chính sách về thu nhập tăng thêm, hỗ trợ nhà ở và cải thiện điều kiện làm việc cho văn nghệ sĩ, nghệ nhân không chỉ là sự đãi ngộ về vật chất, mà còn là sự khẳng định vị thế của người làm văn hóa trong lòng đô thị.
Một trong những giải pháp đột phá đang được Thành phố triển khai là xây dựng mô hình liên kết chặt chẽ “Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp”. Đây là kiềng ba chân giúp "giải bài toán" từ đào tạo đến đầu ra cho sản phẩm văn hóa. Trong đó, nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế và hỗ trợ nguồn lực; nhà trường là nơi cung ứng đội ngũ được đào tạo bài bản, tiệm cận trình độ quốc tế thông qua các chương trình mời chuyên gia hàng đầu thế giới về giảng dạy và doanh nghiệp là bệ phóng đưa các sản phẩm sáng tạo ra thị trường.
Nghệ sĩ ưu tú Lê Nguyên Đạt bổ sung thêm góc nhìn từ thực tiễn xã hội hóa: “Để thu hút nhân tài, Thành phố cần tạo ra những 'cú hích' thông qua việc đặt hàng các dự án quy mô lớn. Khi nghệ sĩ thấy được sự quan tâm trực diện và niềm tin từ phía chính quyền, họ sẽ sẵn sàng dấn thân, tiên phong sáng tạo”. Ông cũng cho rằng, nguồn lực trong giới trẻ là vô tận nếu chúng ta biết kết hợp giữa đào tạo học thuật tại nhà trường với môi trường rèn luyện thực tế tại các nhà hát, sân khấu thử nghiệm.
Tuy nhiên, bên cạnh câu chuyện kinh phí, yếu tố cốt lõi để “giữ chân” những tài năng lớn chính là môi trường dân chủ và sự tôn trọng cá tính sáng tạo. Nghệ sĩ là những cá thể sáng tạo đặc biệt, họ cần một không gian đủ rộng để được phép thử nghiệm những giá trị mới. Thành phố cần đẩy mạnh các chương trình hợp tác quốc tế, gửi nghệ sĩ đi giao lưu học hỏi tại các kinh đô nghệ thuật thế giới, qua đó giúp họ hấp thụ tư duy quản trị văn hóa hiện đại, từ đó quay trở lại cống hiến cho Thành phố.
Nghệ sĩ trẻ Hà Trí Nhơn, diễn viên của Nhà hát Nghệ thuật hát bội Thành phố Hồ Chí Minh, người vừa trở về từ Liên hoan sân khấu truyền thống tại Thái Lan chia sẻ: “Chuyến đi không chỉ là dịp giao lưu văn hóa mà còn giúp nghệ sĩ trẻ học hỏi tinh hoa nước bạn để áp dụng vào bản thân và nghệ thuật nước nhà. Đây là minh chứng cho thấy nghệ sĩ trẻ hiện nay mang nguồn năng lượng rất mạnh mẽ, đủ sức tiếp nối và bứt phá từ nền tảng của các thế hệ đi trước”.
Trong bối cảnh bùng nổ thông tin và sự phức tạp của văn hóa mạng hiện nay, đội ngũ trí thức và văn nghệ sĩ Thành phố Hồ Chí Minh không chỉ là những người sáng tạo nghệ thuật mà còn là những nhân tố nòng cốt trong việc định hướng thẩm mỹ cho công chúng.
Bà Lê Tú Cẩm, Chủ tịch Hội Di sản văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh khẳng định, sứ mệnh của người làm văn hóa hiện nay là chung tay bảo tồn “hồn cốt” di sản nhưng phải đưa vào dòng chảy hôm nay. Theo bà, bảo tồn không phải là giữ nguyên cái cũ một cách khiên cưỡng mà phải hiện đại hóa hình thức cho phù hợp với giới trẻ. Mỗi người làm văn hóa phải là một tấm gương quán triệt tinh thần Nghị quyết, từ đó lan tỏa ra cộng đồng. Sáng tạo hay làm mới cũng phải giữ được bản sắc dân tộc.
Đồng quan điểm về việc định hướng thẩm mỹ thông qua sự đổi mới, Nghệ sĩ ưu tú Lê Nguyên Đạt cho biết, các đơn vị nghệ thuật xã hội hóa như Sân khấu Sen Việt đang bền bỉ thực hiện các chương trình phi lợi nhuận tại các trường học để đem “phúc lợi văn hóa” đến cho sinh viên. Ông cho rằng, nghệ sĩ phải chủ động tìm đến đối tượng khán giả tương lai bằng những tác phẩm thử nghiệm mang tính thời đại, có tiết tấu nhanh và hấp dẫn nhưng vẫn đậm chất lịch sử, dân tộc. Đây chính là cách hiệu quả nhất để xây dựng hệ giá trị con người Thành phố “Năng động, sáng tạo, nghĩa tình” một cách tự nhiên và sâu sắc.
Có thể nói, hành trình đưa Nghị quyết 80 vào đời sống nghệ thuật phía trước còn nhiều thách thức, nhưng với việc khơi thông mạch nguồn thể chế, đánh thức tiềm năng kinh tế di sản và vun đắp đội ngũ nhân lực hạt nhân, Thành phố mang tên Bác đang từng bước kiến tạo nên một diện mạo văn hóa vừa bản sắc, vừa hiện đại. Sự chuyển mình này không chỉ nhằm mục tiêu tăng trưởng kinh tế thuần túy, mà hơn hết là để xây dựng một môi trường sống nhân văn, nghĩa tình, nơi mỗi người dân đều là chủ thể sáng tạo và thụ hưởng./.
